Download: 

Nữ
Đức Vi Yếu – Kinh Văn
Nu
Duc Vi Yeu

Nu Duc Vi Yeu – Kinh Van

Mục Lục

Contents

CHƯƠNG
MỘT: TI NHƯỢC. 4

CHƯƠNG HAI: PHU PHỤ.. 5

CHƯƠNG BA: KÍNH THUẬN.. 6

CHƯƠNG BỐN: PHỤ HẠNH.. 7

CHƯƠNG NĂM: CHUYÊN TÂM… 8

CHƯƠNG SÁU: KHÚC TÒNG.. 8

CHƯƠNG BẢY: HÒA THÚC MUỘI 9

NỮ ĐỨC VI YẾU –. 11

PHẦN MỞ ĐẦU. 11

Chương Thứ Nhất: Ti Nhược. 55

Chương Hai: Phu Phụ. 85

Chương Ba: Kính Thuận. 122

Chương Bốn: Phụ Hạnh. 152

Chương Năm: Chuyên Tâm.. 185

Chương 6: Khúc Tòng. 219

Chương 7: Hòa Thúc Muội 254

Mục lục. 280

Nữ Đức Vi Yếu – Kinh Văn

Nữ Đức Vi Yếu – Kinh Văn

NỮ GIỚI

Tác giả là Tào Đại Gia (âm là Thái Cô), họ
Ban, tên Chiêu, là hiền thê của Tào Thế Thúc thời nhà Hán, là con gái của Ban
Bưu. Thế Thúc qua đời sớm, Tào Đại Gia ở vậy thủ tiết, dạy con là Tào Cốc thành
người. Anh trai lớn của bà là Ban Cố viết tác phẩm Tiền Hán Thư, chưa hoàn
thành xong thì đã qua đời. Vua Hán Hòa Đế biết bà là người có tài nghệ, học vấn
nên đã bảo bà hoàn thành tiếp bộ sách này. Người anh thứ hai của bà là Ban
Siêu, từng trấn thủ nhiều năm ở Tây Vực, muốn cáo lão về nhà, nhưng Hán Đế
không cho phép. Ban Chiêu đã viết một bản tấu chương, khẩn cầu Hán Đế cho anh
của bà được trở về nhà. Đặng Thái Hậu của triều Hán rất coi trọng bà, ra ý chỉ
mời bà vào cung làm vị Nữ Sư, ban tặng cho bà danh xưng là Đại Gia. Hoàng hậu
và các quý nhân của triều Hán đều xem bà là thầy mà phụng sự. Tác phẩm “Nữ
Giới” gồm có 7 chương là do bà viết.

LỜI MỞ ĐẦU SÁCH CỦA TÀO ĐẠI GIA (BAN CHIÊU)

Tại hạ Ban Chiêu kém hèn, chẳng tường sự
lý, bẩm sinh lại không thông minh cũng chẳng có tài cán. Nhờ ân đức của tiên
phụ che chở, được nhậm chức Nữ Sư dạy học. Năm 14 tuổi được gả vào nhà họ Tào,
đến nay đã hơn 40 năm. Trong 40 năm qua, tôi thường nơm nớp lo lâu, hết lòng
cẩn thận, sợ mình đức hạnh kém khuyết, bị đuổi ra khỏi Tào gia, làm mất thể
diện của cha mẹ, liên lụy tới cả họ hàng. Thế nên tôi từ sáng đến tối, không
giờ khắc nào mà không cần mẫn, lao tâm lao lực, tuy làm việc vất vả nhưng không
dám oán than. Hiện giờ, tôi tuổi tác đã cao, con cái cũng đã trưởng thành, nỗi
vất vả lo toan đã vơi đi bớt.

Tính tôi xao nhãng, đối với việc bảo ban
con cái chẳng giữ được hằng tâm, thường sợ Tào Cốc (con trai của Ban Chiêu)
không biết đạo lý làm quan, cô phụ sự thanh minh thịnh trị của triều đình. Nào
ngờ được Thánh đế gia ân, phong cho chức quan, vinh dự được thắt dây đai màu
tía. Ân sủng này tôi quả thật không dám nghĩ tới. Giờ đây con trai đã trưởng
thành, có thể tận trung trong chức vụ với triều đình, tâm tôi không còn lo lắng
vì nó nữa. Nhưng đối với các nữ nhân nhà họ Tào tôi không thể không lo âu. Các
cô đều đã đến tuổi gả chồng, nếu như không từ từ mà bảo ban, các cô sẽ không
biết lễ nghi bổn phận của người làm vợ, sợ rằng khi gả qua nhà chồng sẽ bị mất
thể diện, lại còn liên lụy đến tông tộc họ hàng, phải mang tiếng xấu. Bệnh của
tôi hiện nay đã nặng, việc sống chết chưa biết khi nào. Nghĩ đến những nữ nhân
họ Tào chưa hiểu rành về lễ, tôi thật sự chưa thể yên tâm. Những lúc nhàn rỗi,
tôi có viết bộ sách “Nữ Giới” gồm 7 chương, mỗi người nữ nhà họ Tào hãy sao
chép ra một lần, sẽ có ích cho việc bồi dưỡng đức hạnh của các cô vậy. Khi các
cô được gả đi rồi, hãy nhớ luôn khích lệ lẫn nhau, y theo sách “Nữ Giới” này mà
làm.

CHƯƠNG MỘT:
TI NHƯỢC

CHƯƠNG MỘT: TI NHƯỢC

Người xưa sau khi sanh hạ con gái ba ngày,
đặt con ngủ ở dưới giường, lấy con thoi dệt vải bằng đất nung cho con làm đồ
chơi. Sau đó, tắm gội trai giới, đến từ đường tác bạch với tổ tiên về việc hạ
sanh trẻ gái.

Để bé gái ngủ ở dưới giường thể hiện rằng
phụ nữ phải biết khiêm hạ, đối xử với người khiêm hòa, nhẫn nhường. Để cho bé
gái dùng con thoi dệt vải làm đồ chơi vì bé gái đó sau này sẽ là người giữ việc
canh cửi, làm những việc lao tác trong gia đình, giữ đạo cần kiệm. Vì sao phải
cáo trình với tổ tiên? Vào thời xưa, chức phận của phụ nữ là bếp núc, phải
chuẩn bị rượu và thức ăn tươm tất sạch sẽ, giúp chồng lo việc tế tự tổ tiên. Ba
điều trên là thường đạo của phụ nữ, là cái gốc để lập thân của người nữ, cũng
là lời dạy Kinh điển từ xưa đến nay về mặt lễ nghi phép tắc. Làm phụ nữ thì
phải khiêm hạ, nhẫn nhường, đối với người cung kính. Khi gặp việc tốt thì luôn
nhường người lên trước, mình lui lại phía sau. Dù bản thân làm điều tốt cũng
không được khoe khoang tự mãn, còn làm việc sai thì không được thoái thác trách
nhiệm. Hàm dưỡng đức nhẫn nhục, không tranh biện với người. Thường giữ tâm kính
sợ, dè dặt cẩn thận. Nếu có thể thực hành không mỏi những việc trên thì đã tận
đạo nghĩa ti nhược, khiêm nhường rồi vậy.

Phụ nữ nên thức khuya dậy sớm, không vì sự
vất vả ngày đêm mà có tâm sợ khó, tự tay chăm sóc lo liệu việc nhà. Dù là việc
hệ trọng hay giản đơn cũng đều kiên nhẫn xử lý từ đầu đến cuối. Cẩn thận thâu
vén sắp xếp mọi việc cho được chỉnh tề, gọn gàng, sạch sẽ. Nếu có thể thực hành
không mỏi, tức đã tận được đạo chuyên cần rồi vậy.

Phụ nữ phải có cử chỉ đoan trang, phẩm hạnh
đoan chánh, phụng sự chồng mình. U nhàn trinh tịnh, giữ cho bản thân được thanh
tịnh, biết tự trọng, không ăn nói lung tung, cười đùa cợt nhả. Sắm sửa rượu và
thức ăn thanh khiết, cùng chồng cúng tế tổ tiên. Nếu có thể thực hành không mỏi
điều trên tức đã tận đạo nghĩa kế thừa việc tế tự rồi vậy.

Phụ nữ nếu như có thể làm chu toàn ba điều
trên: Khiêm nhường với người, chịu thương chịu khó, kế thừa tế tự thì tiếng
thơm sẽ lan tỏa khắp trong ngoài, tiếng xấu không thể đến được nơi thân. Nếu
không làm được vẹn toàn ba việc trên thì còn gì là tiếng thơm, tránh sao khỏi
sự hổ thẹn bị người chê bỏ.

CHƯƠNG HAI:
PHU PHỤ

(ĐẠO VỢ CHỒNG)

Đạo nghĩa vợ chồng là sự phối hợp âm-dương,
cảm ứng thần minh. Đây là đại đạo nghĩa trong trời đất, cũng là đạo lớn trong
quan hệ nhân luân. Thế nên chương đầu tiên của sách “Lễ Ký” xem trọng đến sự
khác biệt về vai trò giữa nam và nữ. Bài thơ đầu tiên trong “Kinh Thi” là “Quan
Thư” cũng ngụ ý rằng vợ chồng nên có quan hệ tình nghĩa như đôi chim Thư Cưu
một đời trung thành với nhau. Từ những lời dạy trên có thể thấy, đạo vợ chồng
là điểm khởi đầu của nhân luân, ngàn vạn lần không được xem nhẹ. Người làm
chồng nếu như không có phẩm hạnh hiền đức thì sẽ không thể quản thúc được vợ.
Vợ nếu như không phải là người hiền huệ thì cũng không thể phụng sự được chồng.
Nếu như chồng không thể quản giáo được vợ thì sẽ mất đi sự uy nghiêm. Vợ nếu
như chẳng thể phụng sự chồng thì đạo nghĩa cũng chẳng còn. Tác dụng của hai
việc này là như nhau, thiếu đi một thứ cũng không được. Hãy nhìn những bậc quân
tử xem trọng đạo đức hiện nay, biết phải quản giáo vợ cho tốt, không thể không
giữ oai nghi của người làm chồng. Thế nên họ thường xuyên dạy dỗ con trai trong
gia đình đọc các sách xưa, Kinh điển, truyện ký. Dùng kinh nghiệm truyền lại
trong các Kinh điển mà kiểm điểm lời nói, hành vi, phẩm đức của mình. Nếu như
trọng nam khinh nữ, không dùng những đạo lý trong Kinh điển xưa để dạy dỗ con
gái thì phụ nữ sẽ không biết phụng sự chồng và lễ nghi chốn khuê môn. Chồng
không thể không phụng sự, lễ nghi không thể không tuân giữ. Nếu như chỉ dạy con
trai mà không dạy con gái, há chẳng phải đã có sự thiên chấp không rõ lý rồi
hay sao? Trong sách “Lễ Ký” có nói: “Con trai từ tám tuổi trở đi thì phải dạy
chúng đọc tụng Kinh điển, truyện ký, đến mười lăm tuổi thì dạy chúng chuyên chí
vào học vấn để thành nhân”. Nếu như có thể giáo dục con trai như thế thì sao
không thể dạy dỗ con gái như vậy chứ?

CHƯƠNG BA:
KÍNH THUẬN

Một âm một dương là đạo của trời đất, tánh
của âm và dương không đồng nhau. Người nam thuộc tính dương, người nữ thuộc
tính âm. Hai tính âm-dương không đồng nhau, thế nên phẩm hạnh giữa nam và nữ có
sự khác biệt. Dương lấy cương làm đức tính của nó. Âm lấy nhu là tướng dụng của
mình. Người nam lấy cương cường làm quý, người nữ lấy nhu thuận làm mỹ đức. Thế
nên, tục ngữ có câu: “Sanh con trai mạnh mẽ như sói, mà sợ nó nhút nhát nhu
nhược. Sanh con gái gan nhỏ như chuột mà sợ nó hung dữ như hổ”. Đạo tu thân của
người nữ không gì hơn chữ “kính”. Có thể chung sống với người cang cường mà
không xung đột, được lợi ích dài lâu, không gì hơn thực hành chữ “thuận”. Thế
nên nói rằng: “Dùng Lễ để hộ vệ chính mình, kính và thuận là hành vi chuẩn tắc
quan trọng nhất của phụ nữ, cũng là sự bảo vệ lớn nhất của phụ nữ”.

Kính không có gì khác ngoài việc giữ được
bền lâu, thuận không có gì khác ngoài việc có thể khoan dụ. Thế nào là giữ được
bền lâu? Chính là biết dừng lại, biết đủ, biết đủ thường vui, an với bổn phận.
Thế nào là khoan dụ? Chính là biết khoan dung, cung kính, khiêm hạ. Tình yêu
thương giữa vợ và chồng phải giữ được cho đến trọn đời. Vợ chồng chung sống với
nhau dưới một mái nhà, lâu ngày chầy tháng sự thân mật đùa giỡn thái quá sẽ trở
thành tâm khinh mạn. Đã sanh tâm khinh mạn thì ngôn ngữ sẽ thành bất kính. Khi
lời nói đã bất kính thì hành vi sẽ phóng túng. Hành vi một khi đã phóng túng
thì nào tránh khỏi việc xúc phạm chồng. Đây đều do không biết lẽ chừng mực,
không biết tri túc an phận, phóng túng do nết cang cường mà ra. Sự tình có cong
có thẳng, lời nói có đúng có sai. Vì để tranh mình đúng, người sai mà hai bên
phát sinh tranh cãi, từ tranh cãi sẽ sinh ra phẫn nộ. Đây là do người nữ không
biết kính thuận, khiêm hạ mà nên. Tâm khinh mạn, xúc phạm chồng nếu như không
tiết chế ắt dẫn đến việc nhiếc móc, trách cứ. Nếu nhiếc móc, trách cứ không thể
khống chế được lòng phẫn nộ thì sẽ dùng đến roi, đến gậy. Đạo vợ chồng vốn dĩ
dùng lễ nghĩa mà chung sống hòa thuận, dùng ân nghĩa mà hòa hợp thân ái. Nếu
như dùng đến roi gậy mà đối đãi nhau thì còn chi là lễ nghĩa nữa! Lời nhiếc móc
đã thốt ra thì còn gì là ân ái nữa đâu! Nếu không còn lễ nghĩa và ân tình thì
vợ chồng ắt sẽ phân ly.

CHƯƠNG BỐN:
PHỤ HẠNH

(ĐỨC HẠNH PHỤ NỮ)

Trong đời sống hằng ngày, phụ nữ có bốn quy
phạm hành vi cần phải có là: phụ đức, phụ ngôn, phụ dung và phụ công.

Phụ đức không hẳn là phải tài hoa hơn
người, thông minh tuyệt đỉnh. Phụ ngôn không phải là khéo nói, miệng mồm nhanh
nhẩu, biện tài hơn người. Phụ dung không phải là nhan sắc mỹ lệ rung động lòng
người. Phụ công không phải là kỹ xảo điêu luyện hơn người.

Tao nhã, hiền thục, thanh khiết, trầm tĩnh,
cung kính, cẩn thận, giữ tiết tháo, cử chỉ đoan chánh, tâm biết hổ thẹn, lời
nói, việc làm đều có quy củ, phù hợp lễ nghi, đây chính là phụ đức.

Suy nghĩ ba lần rồi mới nói, lựa lời hay mà
nói, không nói lời khó nghe. Cho dù là lời tốt cũng phải chọn thời điểm thích
hợp mới nói ra, sẽ không khiến người phản cảm, đây chính là phụ ngôn.

Y phục dù cũ hay mới cũng phải giặt cho
sạch sẽ, tắm gội đúng lúc, giữ thân thể thanh khiết sạch sẽ, phục sức tươi tắn
chỉnh tề, đây chính là phụ dung.

Chuyên tâm may vá, dệt vải, không nói đùa
cười cợt với người khác, chuẩn bị rượu và thức ăn ngon, tiếp đãi khách chu đáo,
đây chính là phụ công.

Phụ đức, phụ ngôn, phụ dung, phụ công là
bốn đức hạnh quan trọng của phụ nữ, một điều cũng không thể thiếu. Làm được bốn
điều này không hề khó, chỉ cần chân thật dụng tâm là có thể làm được. Người xưa
nói: “Đức nhân có xa ta không? Chỉ cần khởi tâm muốn làm điều nhân thì sẽ có
nhân thôi”. Đạo lý chính là như thế.

CHƯƠNG NĂM:
CHUYÊN TÂM

Trong “Lễ Ký” có nói: “Người chồng nếu
không có vợ thì không có người giúp việc cúng tế tổ tiên, không có con cái để
kế thừa gia nghiệp, thế nên bất đắc dĩ mới tái hôn. Đạo nghĩa của người vợ là
trọn đời chung thủy với chồng, khi chồng qua đời không nên tái giá”. Cho nên,
chồng chính là trời của vợ. Không cách nào có thể nhảy thoát khỏi bầu trời, nên
cũng không thể nào phản bội, xa rời chồng được. Phụ nữ nếu như làm trái với đạo
trời (luân lý đạo đức) thì ông trời sẽ giáng tai ương trừng phạt. Nếu như làm
trái lễ nghĩa thì sẽ bị chồng khinh khi, bạc bẽo. Thế nên trong “Nữ Hiến” có
nói: “Người phụ nữ chỉ cần được lòng của chồng thì có chỗ nương tựa cả đời,
hạnh phúc mỹ mãn. Nếu như không được lòng chồng thì một đời này hạnh phúc không
được vẹn toàn”. Thế nên nói, phụ nữ không thể không được lòng chồng. Nhưng muốn
được sự yêu thương và tôn trọng chân thật phát ra từ trong tâm chồng, thì tuyệt
đối không dùng lời xảo nịnh, đường mật bùi tai mà có được, mà phải chuyên tâm,
chánh sắc. Giữ gìn lễ nghĩa, cử chỉ đoan trang, thanh khiết, tai không nghe
những điều không nên nghe, mắt không nhìn những thứ không nên nhìn, đây gọi là
chuyên tâm. Ra ngoài không điểm trang diêm dúa, ở nhà không được đầu bù tóc
rối, cáu bẩn, không tụ họp bạn bè nô đùa cười giỡn, không đứng trước cửa nhìn
đông ngó tây, đây chính là chuyên tâm, chánh sắc. Nếu như cử chỉ lẳng lơ, tâm
chí bất định, ở nhà thì lôi thôi lếch thếch, ra ngoài thì chải chuốt điểm
trang, nói những lời không nên nói, xem những thứ không nên xem, đây chính là
không chuyên tâm, chánh sắc vậy.

CHƯƠNG SÁU:
KHÚC TÒNG

Phía trên đã nói: “Người phụ nữ chỉ cần
được lòng của chồng thì có nơi nương tựa cả đời, hạnh phúc mỹ mãn. Nếu như
không được lòng chồng thì một đời này hạnh phúc không được vẹn toàn”, đây chính
là câu khuyên nhủ hàng nữ nhân định chí chuyên tâm để được lòng của chồng. Lòng
của chồng còn không được để mất, vậy đối với cha mẹ chồng há có thể để mất lòng
được sao? Trong đời sống có lúc xảy ra cớ sự là: Vì ân tình chưa đủ mà chia ly,
cũng vì chưa trọn đạo nghĩa mà ly tán. Chồng đối với bạn có lòng ân ái nhưng
cha mẹ chồng chưa chắc đã thích bạn. Có khi vì chữ nghĩa mà phải ly tan. Dẫu
cho cha mẹ chồng đã có lòng như vậy thì bạn cũng chẳng còn có cách nào khác,
tốt nhất nên khuất mình mà thuận theo cha mẹ chồng. Mẹ chồng cho điều này là
không tốt, bạn cảm thấy điều này tốt, bạn vẫn nên nghe theo mẹ chồng. Mẹ chồng
cho là tốt, bạn cảm thấy không tốt, bạn càng phải thuận theo mẹ chồng mà đi
làm, nhất định không được xung đột, tranh biện đúng sai, đây chính là khúc tòng
vậy. Cho nên sách “Nữ Hiến” có câu: “Con dâu vâng theo mệnh lệnh của cha mẹ
chồng như bóng đi sát theo hình, như tiếng vọng gắn liền với âm thanh thì đâu
có lý nào không có được sự yêu thương của cha mẹ chồng cơ chứ?”.

CHƯƠNG BẢY:
HÒA THÚC MUỘI

(HÒA THUẬN VỚI ANH CHỊ EM CHỒNG)

Phụ nữ có được tình yêu của chồng là do
được cha mẹ chồng yêu thương. Cha mẹ chồng yêu thương là do được em trai, em
gái của chồng yêu mến. Từ đó suy ra, sự vinh hay nhục của chính mình là do em
trai, em gái của chồng mà nên, vì vậy không được để mất lòng em trai, em gái
của chồng. Người thông thường không biết rằng không được để mất lòng em trai em
gái của chồng, họ không chung sống hòa thuận với các em của chồng mà vẫn mong
được lòng cha mẹ chồng, đây là việc hồ đồ lắm vậy. Người ta nào phải Thánh
Hiền, khó mà không mắc lỗi phạm sai. Nhan Hồi hay ở chỗ biết lỗi liền sửa, thế
nên Khổng Tử khen ông là người không mắc lỗi hai lần. Nhan Hồi còn có lỗi thì
người làm vợ sao tránh khỏi không có lỗi lầm? Dẫu là người phẩm hạnh hiền huệ,
thông minh mẫn tiệp, há có thể không mắc lỗi ư? Thế nên, nếu như có thể chung
sống hòa thuận với cả nhà, cho dù mình phạm lỗi vẫn có thể được che giấu, tiếng
xấu không đến nỗi lan truyền ra ngoài khiến người cười chê. Nếu không thể chung
sống hòa thuận với người trong nhà, một khi mắc phải lỗi lầm, tiếng xấu sẽ
nhanh chóng lan truyền đi xa.

Trong “Kinh Dịch” có câu: “Hai người đồng
tâm thì sức mạnh có thể cắt được vàng. Lời nói đồng lòng thì sẽ như hoa lan tỏa
hương thơm vậy”. Đây nói về cái đạo “dĩ hòa vi quý”. Chị dâu và em chồng vốn
không  cùng quan hệ huyết thống, nhưng
tôn ti địa vị hơn kém nhau. Từ hai gia đình khác nhau trở thành người chung một
nhà, lúc ban đầu ân tình chưa thể sâu đậm, nhưng vì đạo nghĩa mà chung sống
thân ái với nhau. Nếu là người phụ nữ hiền thục, khiêm tốn thì có thể y theo
đạo nghĩa mà xây dựng quan hệ tốt với các em của chồng, bố thí ân huệ, khiến họ
trở thành sự trợ giúp cho chính mình về sau, khiến đức hạnh của chính mình mỗi
ngày được nêu ra, còn lỗi lầm của chính mình đều được che giấu, được cha mẹ
chồng khen ngợi, chồng cũng sẽ ngợi khen, tiếng tốt lan xa khắp xóm làng, cha
mẹ ruột cũng vì đó mà nở mày nở mặt. Còn như những phụ nữ ngu si, cậy mình làm
chị dâu, kiêu căng tự đại với em trai chồng, ỷ vào sự sủng ái của chồng mà lên
mặt với em gái chồng. Đôi bên hễ có tâm ngạo mạn thì sao còn có thể hòa thuận
được chứ? Người cùng một nhà đã không còn ân nghĩa thì sao còn có tiếng tốt để
được ngợi khen? Như thế nết tốt của mình sẽ ngày ngày bị vùi lấp, còn lỗi lầm
sẽ dần dần bị nêu ra, cha mẹ chồng tức giận, chồng cũng phẫn nộ. Lời chê bai
hủy báng sẽ lan khắp trong ngoài, chính mình chuốc lấy sự hổ thẹn. Ở lại nhà
của chồng thì khiến cho cha mẹ mình xấu hổ, mà trở về nhà mẹ ruột thì sẽ làm
lụy cho chồng.  Mối quan hệ với các em
của chồng là cái gốc của sự vinh nhục, là căn bản của danh thơm, tiếng xấu, há
không thể không cẩn thận được ư?

Muốn được lòng các em của chồng, chỉ cần
làm được khiêm hạ, nhu thuận. Khiêm hạ là cái gốc của đức hạnh, thuận là hành
vi chuẩn tắc của phụ nữ. Nếu có thể làm được hai điều này, đủ để tạo nên mối
quan hệ tốt với các em chồng rồi vậy. Kinh Thi có câu: “Bên mình không có tâm
ghen ghét thì bên kia cũng chẳng có lòng đố kỵ”, đạo lý chính là như thế.

———————-                   

Nữ Đức Vi Yếu –
Phần mở đầu

TỀ GIA TRỊ QUỐC,

NỮ ĐỨC VI
YẾU –

PHẦN MỞ
ĐẦU.

Nhãn

Kính thưa các thầy cô giáo!

Xin chào mọi người!

Hôm nay chúng ta có được nhân duyên thù
thắng như thế này, mọi người cùng nhau học tập sách “Nữ Giới”, thật sự vô cùng
cảm ân. Nữ Đức, đối với phụ nữ chúng ta trong xã hội hiện nay là một từ khá xa
lạ. Tôi còn nhớ cách đây hai ngày có một giáo viên vẫn hỏi tôi: thế nào là Nữ
Đức?

Nữ Đức là gì vậy? Nữ Đức chính là phẩm hạnh
đạo đức của phụ nữ. Trong xã hội hiện nay, rất ít người quan tâm đến chủ đề
này, ngược lại rất nhiều người quan tâm đến làm thế nào để kiếm tiền, làm thế
nào để nâng cao danh vọng và địa vị của mình trong xã hội. Phụ nữ thì quan tâm
nhiều đến việc gia đình của mình có ngày càng trở nên hạnh phúc hay không, chỉ
số cuộc sống có cao hơn hay không, tuy nhiên nguyên nhân ngọn nguồn của hạnh
phúc lại không có người nào chú ý đến. Trong văn hóa truyền thống 5000 năm của
dân tộc, tổ tiên đã để lại cho chúng ta sự giáo dục đạo đức về đức hạnh của phụ
nữ thuần hậu thiện lương, đó chính là phụ nữ làm thế nào để đạt được suối nguồn
hạnh phúc trong đời sống.

Trong mấy năm học tập văn hóa truyền thống
vừa qua, bản thân tôi có rất nhiều tâm đắc, và cũng đã nhiều lần chia sẻ với
mọi người tại các buổi luận đàn và giảng tọa. Nhận lời mời của rất nhiều bạn
bè, tôi đến đây cùng với mọi người học tập sách “Nữ Giới”. “Nữ Giới” là cuốn
sách nhỏ, chỉ có hơn 1800 chữ, là cuốn sách giáo dục đạo đức chuyên dành cho
phụ nữ do Ban Chiêu thời Đông Hán viết, đây chính là giáo trình giáo dục đức
hạnh phụ nữ sớm nhất của nước ta. Thế nên, chúng ta có thể thấy rằng, vào thời
xưa thực sự rất xem trọng việc giáo dục tố chất cho phụ nữ. Vì sao vậy? Bởi vì
có câu nói rằng: “vương hóa xuất tự khuê môn”. “Vương” trong từ “quốc vương”,
“hóa” trong từ “giáo hóa”. Việc giáo hóa của một đất nước bắt nguồn từ chốn
khuê môn. Khuê môn chính là cửa ngõ nơi khuê phòng mà phụ nữ thường ra vào.
“Gia lợi thủy ư nữ trinh”, trong gia đình nếu như muốn được lợi ích thì cũng
bắt nguồn từ sự trinh đức của phụ nữ. Thế nên, từ xưa đến nay, muốn có hiền tài
thì trước hết phải có người con hiền. Muốn có con hiền thì trước hết phải có mẹ
hiền. Để có hiền mẫu thì trước tiên phải có hiền nữ. Truy đến ngọn nguồn thì
vẫn là ở nơi người mẹ, người mẹ rất quan trọng. Vậy người mẹ tốt từ đâu mà đến?
Từ dạy mà ra. Trong xã hội hiện nay, vì sao lại xem nhẹ vấn đề này? Là do chúng
ta đã xem nhẹ sự giáo dục của văn hóa truyền thống.

Trong buổi giảng thứ nhất này chúng ta hãy
cùng nhau tham thảo và học tập ý nghĩa quan trọng của Nữ Đức, tôi xin chia sẻ
với mọi người dựa trên ba phương diện. Vấn đề thứ nhất chính là phụ nữ trong xã
hội hiện nay không hiểu rõ bổn phận của chính mình là gì. Cái gọi là “đôn luân
tận phận” chính là nói phụ nữ trong xã hội, trong gia đình rốt cuộc có địa vị
như thế nào, sứ mạng của bản thân là gì, có trách nhiệm gì, có ý nghĩa quan
trọng ra sao. Nếu bản thân phụ nữ không biết những điều này, thì đây là một vấn
đề phiền phức, họ sẽ băn khoăn không hiểu, không biết nên bắt tay làm từ đâu,
làm như thế nào. Thế nên, trong “Kinh Dịch” có câu nói: “Người nữ làm tròn bổn
phận bên trong, người nam làm tròn bổn phận bên ngoài, đây là nghĩa lớn của
trời đất”. Câu nói này hiện nay rất ít người nhắc đến, thế nhưng nó đã chỉ ra
chỗ khác biệt giữa nam và nữ, đây chính là một trong năm mối quan hệ Ngũ Luân
của văn hóa truyền thống, đó là “phu phụ hữu biệt”. Điểm khác biệt này là ở chỗ
nào? Chính là chỗ mà “Kinh Dịch” đã chỉ ra, một người lo việc bên ngoài, người
kia lo việc bên trong. Những việc bên ngoài gia đình do người nam đảm trách, có
nghĩa là người nam ở bên ngoài gánh vác trọng trách kinh tế của gia đình. Việc
trong nhà thì do phụ nữ đảm đương, phụ nữ lo bồi dưỡng thế hệ kế thừa tiếp theo
của gia tộc. Sự nghiệp bên trong quan trọng hơn bên ngoài, vì sao vậy? Bởi vì
sứ mạng của phụ nữ chính là “giúp chồng dạy con” (tướng phu giáo tử). “Tướng”
nghĩa là giúp đỡ, chính là giúp chồng thành tựu đức hạnh, giúp cho đức hạnh của
chồng được tăng thêm. Chúng ta hãy nghĩ xem, nếu như bản thân không có đức hạnh
thì làm sao có thể thành tựu đức hạnh cho người khác được? Không thể có sự việc
này. Bản thân mình không hiểu biết, còn mơ mơ hồ hồ thì sao có thể biết được
vấn đề của người khác nằm ở đâu? Càng không cần nói đến việc hướng dẫn cho
người khác. Dạy con chính là khéo dạy dỗ con cái. So sánh hai bổn phận giúp
chồng và dạy con với nhau thì dạy con còn quan trọng hơn giúp chồng. Thế nào
gọi là giúp chồng? Thế nào gọi là khéo dạy dỗ con cái? Chúng ta hiện nay cũng
đang dạy đấy thôi, nhưng đã dạy con trở nên người như thế nào vậy? Khi chúng
lớn lên thì cha mẹ sẽ rất đau đầu, đến trường sẽ khiến thầy cô giáo đau đầu,
đây là một vấn đề rất phiền phức. Làm thế nào để dạy con cho tốt? Trước tiên
chúng ta phải có năng lực giáo dục, bản thân phải có đạo đức, phải có học vấn.
Thế nên, bàn về sứ mạng của người phụ nữ, chúng ta từ đây có thể nhìn thấy, sự
khác biệt về vai trò giữa nam và nữ vô cùng quan trọng, vai trò bên trong quan
trọng hơn bên ngoài. Giống như một đất nước, có thể không có sự giao lưu đối
ngoại bên ngoài, thế nhưng tuyệt đối không thể không có việc quản lý đối nội
bên trong. Gia đình là như vậy, còn xã hội thì sao, quốc gia thì sao? Cũng đều
như vậy cả.

Phần tiếp theo trong “Kinh Dịch” có nói:
“trong gia đình có vị nghiêm quân, đó chính là bậc cha mẹ, cha ra cha, con ra
con, anh ra anh, em ra em, chồng ra chồng, vợ ra vợ, đó chính là gia đạo đúng
đắn, gia đạo chính rồi thì thiên hạ mới an định”. Câu này có ý nghĩa như thế
nào? Nghĩa là trong gia đình cần có vị đứng đầu uy nghiêm, đó chính là cha và
mẹ. Trong một gia đình, các mối quan hệ giữa cha con, anh em, vợ chồng cần phải
dựa vào luân thường mà làm, chỉ có như vậy thì gia phong mới đoan chính. Gia
phong một khi đoan chính thì thiên hạ sẽ an định. Câu nói này có ý nghĩa rất
sâu sắc, đồng thời còn bao hàm sự tinh túy của văn hóa truyền thống xưa. Thế
nên, chúng ta học tập văn hóa truyền thống thực sự là việc rất đơn giản, đó
chính là bốn chữ mà tôi thường nói với mọi người, hai chữ thứ nhất là “Ngũ Luân”,
hai chữ sau là “Ngũ Thường”. Ngũ Luân giúp chúng ta hiểu rõ năm mối quan hệ qua
lại giữa con người với con người, hết thảy các mối quan hệ đều không lìa khỏi
năm loại này. Ngũ Luân bao gồm: phụ tử hữu thân, trưởng ấu hữu tự, phu phụ hữu
biệt, quân thần hữu nghĩa, bằng hữu hữu tín. Ngũ Thường là năm cái gốc căn bản
tu hành của chúng ta, đó là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín.

Chúng ta hãy xem từng điều một. Trước tiên,
chúng ta hãy xem thế nào là phụ tử hữu thân. Hàm nghĩa của từ “thân” là không
có phân biệt. Sự “không có phân biệt” này đã nói lên điều gì? Đó là cảm tình
giữa cha và con không hề có bất kỳ điều kiện nào. Đó là điều thứ nhất. Điều thứ
hai là tình cảm giữa cha và con cũng cần đến lý trí, phải có trí tuệ. Chúng ta
hiện nay gọi là “không điều kiện”, ví dụ như người cha có rất nhiều tiền, nhưng
lại mua cho đứa con nhiều thức ăn ngon và đồ chơi một cách không điều kiện,
người làm cha như vậy là không có trí tuệ, không dựa vào lý trí, hoàn toàn dựa
vào cảm tình. Việc nuông chiều con như vậy đã hoàn toàn phóng túng sự giáo dục
con cái. Cho nên, câu “phụ tử hữu thân” trong văn hóa truyền thống thời xưa có
hàm nghĩa vô cùng thâm sâu. Học thấu suốt điều này rồi thì sẽ hiểu được thế nào
gọi là “phụ từ tử hiếu”. Người làm cha phải nhân từ thế nào, người làm mẹ phải
nhân từ ra sao, chúng tôi sẽ giảng đến điều này ở chương “Dạy Con” ở phần sau.
“Từ ái không thể đến mức nuông chiều”, chính là không được phóng túng. “Nghiêm
khắc không được đến mức tổn thương tình cảm”, đối với con cái nghiêm khắc nhưng
không được khiến ân tình bị tổn thương. Người hiện nay không học tập, không có
trí tuệ, không hiểu rõ thế nào là đúng chừng mực, việc này khá là phiền phức.

Điều thứ hai là “trưởng ấu hữu tự” (anh em
có thứ tự). Trưởng ấu hữu tự là nói trong một gia đình, giữa các anh chị em có
thứ tự về mặt luân lý ra sao. Như trong “Đệ Tử Quy” có nói: “anh thương em, em
kính anh”, phải giữ vững bổn phận của chính mình.

Điều thứ ba là quan trọng nhất, chính là
“phu phụ hữu biệt”. Thực tế sự khác biệt về vai trò giữa vợ và chồng đó là “phu
nghĩa phụ thính” (chồng nghĩa vợ thuận). Chúng ta khi học tập giáo dục Nữ Đức
trong văn hóa truyền thống đã từng có một câu nói để hình dung ý nghĩa quan
trọng của giáo dục Nữ Đức đó là “trị thiên hạ thủ chính nhân luân”, có nghĩa là
muốn quản lý tốt thiên hạ thì trước tiên phải làm cho mối quan hệ giữa người và
người chính trước đã. “Luân” chính là quan hệ giữa người với người. Để “chính
nhân luân” thì trước tiên phải “chính phu phụ”, và trong năm mối quan hệ thì
mối quan hệ giữa vợ và chồng là quan hệ quan trọng nhất. Cần phải hiểu rõ mối
quan hệ này, phải giữ cho được chính thì các mối quan hệ khác đều sẽ tốt đẹp,
vì đây là mối quan hệ then chốt. Muốn làm được “chính phu phụ” thì trước tiên
phải “chính nữ đức”. Cũng là nói, trong mối quan hệ vợ chồng thì người phụ nữ
có tác dụng then chốt. Trong xã hội hiện nay, chúng ta cũng thường phát hiện
cảnh gia đình không an định, đảo lộn, oán trách, gây ra chuyện thị phi, chủ
động đòi ly hôn, trong đó có không ít là phụ nữ. Phụ nữ nếu như tâm rất định
thì gia đình sẽ thái bình, giống như “định hải thần châm” (gậy thần trấn biển)
vậy, việc lớn hóa nhỏ, việc nhỏ hóa không. Phu nghĩa phụ thính là điều quan
trọng nhất trong mối quan hệ vợ chồng. “Thính” có nghĩa là thuận theo. Thế
nhưng, trong xã hội hiện đại, khi một số người vừa nhắc đến từ “Nữ Đức” thời
xưa, thì khái niệm đầu tiên chính là phụ nữ cần phải “nam tôn nữ ti, tam tòng
tứ đức”, điều này không tốt, đàn áp nữ quyền, không bình đẳng với phụ nữ, một
gậy là đã đập chết [khái niệm] này rồi. Trên thực tế, chúng ta đã không thực sự
hiểu hàm nghĩa chân thật bên trong của nó, mà hoàn toàn dựa vào cách nghĩ của
chính mình, ngang nhiên cho điều này là sai lầm. Trong việc giáo dục phụ nữ
thời xưa, chữ “thính” đứng ở phía sau chữ “nghĩa”, điều đó có nghĩa là “chồng có
nghĩa thì vợ mới nghe theo”. Cái nghĩa của người chồng thể hiện ở chỗ nào? Đối
với vợ có tình nghĩa, đối với bạn bè có đạo nghĩa, đối với cha mẹ có ân nghĩa.
Về mặt tình nghĩa, đạo nghĩa và ân nghĩa đều có thể tuân theo lời dạy của tổ
tiên mà xử sự thì sẽ có thể làm người có nhân có nghĩa. Cái gọi là “nhân ái,
nhân nghĩa” chính là “điều mình không muốn thì đừng đem cho người khác”, nghĩ
đến bản thân thì có thể suy ra người khác. “Nghĩa giả, tuân lễ dã” (người có
nghĩa tức là người biết tuân theo lễ vậy). “Tuân” có nghĩa là “chấp hành”, “phù
hợp với”, tức là làm việc xử sự phải phù hợp với đạo lý, chứ không phải dựa
trên cảm tình cá nhân mà làm việc. Trong tình huống này, người làm vợ phải hoàn
toàn nghe theo lời chồng, trợ giúp anh ấy thành tựu sự nghiệp ở bên ngoài, ở
trong nhà thì giúp chồng giáo dục tốt thế hệ sau để kế thừa sự nghiệp của anh
ấy. Nếu không như vậy thì người chồng bận rộn suốt cả một đời, đến đời kế tiếp
thì không có người tiếp nối. Việc bạn giúp gia đình chồng bồi dưỡng ra thế hệ
kế thừa tiếp nối là việc rất quan trọng. Với trọng trách này thì người làm vợ
sao có thể nói là không có địa vị chứ? Sao không thể được chồng mình tôn trọng?
Việc này là không thể nào. Người chồng đối với người quản lý và dạy dỗ thế hệ
kế thừa sự nghiệp của anh ấy nhất định sẽ vô cùng xem trọng, hết lòng tôn
trọng. Lời của bạn nói ra chồng của bạn sẽ phải cân nhắc, bởi vì nó có ảnh
hưởng đến sự nghiệp sau này của anh ấy. Thế nên, trong một gia đình nếu như có
thể xác định rõ mối quan hệ giữa vợ và chồng, thì cuốn “Kinh” trong mỗi gia
đình sẽ tương đối dễ tụng!. Thường có câu nói rằng “mỗi gia đình đều có một
quyển kinh khó tụng”, việc khó tụng này là vì người phụ nữ “không hiểu lý,
không rõ sự”, khi làm việc thì mơ mơ hồ hồ, thế nên dễ bị rối tung bởi những
việc trong nhà, khiến cho gia nghiệp không thể phát huy. Vợ chồng, đặc biệt là
người vợ, nếu như hiểu rõ mối quan hệ này rồi thì nhà sẽ ra nhà thôi. Làm thế
nào để nhà ra nhà vậy? Gia đình phải có bốn yếu tố, giống như một căn phòng, để
xây phòng thì ít nhất phải có bốn bức tường, bốn cây cột trụ. Đó là bốn bức
tường nào? Thứ nhất phải có gia đạo, thứ hai phải có gia quy, thứ ba phải có
gia học, thứ tư phải có gia nghiệp. Sau khi bốn bức tường được xây lên thì gia
đình này nhất định sẽ có gia phong. Gia phong tốt đẹp thì cái nhà này sẽ tồn
tại được lâu, sẽ là cơ nghiệp trăm năm, còn có thể kéo dài về sau. Nếu như gia
phong bất thiện thì có câu rằng “giàu không quá hai đời”, sớm muộn gì cũng bị
đứt đoạn.

Thế nào gọi là Gia Đạo? Chữ “đạo” này có
nghĩa là người trong nhà phải có đạo đức. Tôi xin nói đơn giản, rõ ràng hơn, đó
là người trong gia đình phải tích đức, phải hành thiện. Gọi là “chư ác mạc tác,
chúng thiện phụng hành” (chớ làm các việc ác, vâng làm các việc lành). Trong
việc học tập văn hóa truyền thống, có một bộ Kinh điển rất quan trọng là “Thái
Thượng Cảm Ứng Thiên”, phần mở đầu Kinh đã nói: “Họa phúc vô môn, duy nhân tự
triệu, thiện ác chi báo, như ảnh tùy hình” (họa phúc không có cửa, do người
chiêu cảm lấy, quả báo thiện và ác, như bóng theo sát hình). Vợ chồng kết hợp
thành một gia đình, làm thế nào làm cho gia đình này không ngừng tích phúc,
không ngừng tránh họa, biết cách đón kiết tránh hung, người phụ nữ trong gia
đình cần phải biết điều này, bản thân phải làm được, rồi dẫn dắt con cái, dẫn
dắt chồng hành thiện, phải không ngừng làm những việc như thế này. Trong “Liễu
Phàm Tứ Huấn”, chúng ta thấy vợ của Viên Liễu Phàm mỗi ngày đều giúp chồng mình
tích đức hành thiện. Có một lần Viên Liễu Phàm thấy vợ may áo bông cho con, bà
đã dùng những sợi bông không tốt, ông hỏi bà tại sao làm vậy? Vợ ông trả lời
rằng: “Như vậy có thể tiết kiệm được nhiều tiền hơn, có thể làm thêm nhiều
chiếc áo bông tặng cho các gia đình nghèo khổ”. Số mạng của Viên Liễu Phàm có
thể chuyển biến, từ đoản mạng trở nên trường thọ, từ không con trở thành có
con, việc này đều không rời khỏi sự giúp đỡ của vợ hiền trong nhà. Thế nên, từ
xưa đến nay, vợ hiền là bảo bối ở trong gia đình, người vợ tốt có thể “chính kỷ
hóa phu” (sửa mình cho tốt mà ảnh hưởng đến chồng), dạy con thành tài, có thể
thay đổi một gia đình, thậm chí là vận mạng của một gia tộc, một dân tộc. Một
người phụ nữ có đức hạnh, có học vấn có thể dẫn dắt gia đình đi trên con đường
chính đạo, lương thiện, đây chính là Gia Đạo đơn giản nhất. Nói cụ thể hơn, thế
nào gọi là Đạo? Trong sách “Đại Học” có rất nhiều cách phân tích rằng, nếu dựa
trên những điều phù hợp với nhân tính, phù hợp với tự tính, phù hợp với quy
luật tự nhiên trong vũ trụ mà làm thì chính là đang ở trong Đạo. Nếu không dựa
vào những điều này mà làm thì không ở trong Đạo vậy. Thế nên, vào thời xưa, chữ
“đức” (德) trong từ “đạo
đức” （道德） tương thông với
chữ “đắc” （得）trong
từ “đắc đáo” 得到
(đạt được). Cũng chính là nói, bạn làm theo quy luật tự nhiên, dựa vào tự tính,
bản tính của con người mà làm thì sẽ có thể đạt được hết thảy thứ mà bạn muốn.
Nếu bạn không làm như vậy thì sẽ không đạt được. Đây chính là Gia Đạo.Thế nào
gọi là Gia Quy? Đó chính là “Đệ Tử Quy” mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta. Ai
là đệ tử? Chúng ta đều là đệ tử. Chúng ta đều là học trò của lão tổ tiên, là
học trò của Thánh Hiền. Tôi có lần nghe thầy Thái Lễ Húc giảng bài, thầy Thái
nói rằng, những người họ Trần như tôi là hậu duệ của ai vậy? Là hậu duệ của vua
Thuấn, là từ “Thuấn” trong “Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang (Thương)”. Lúc đó tôi cảm
thấy rất hổ thẹn, bản thân tôi không có đức hạnh của vua Thuấn, cũng chẳng có
bất kỳ học vấn gì. Vậy sau vài trăm năm nữa, vài ngàn năm nữa, phải chăng đức
phong của tổ tiên, học vấn của tổ tiên sẽ bị mai một hết rồi không? Chúng ta là
thế hệ con cháu thật không có mặt mũi nào đi gặp tổ tiên nơi chín suối, đây là
một việc đáng hổ thẹn. Thế nên, từ xưa đến nay có câu nói rằng: “Không nghe lời
người xưa, thiệt thòi ngay trước mắt”. Ai là người xưa vậy? Tổ tiên chúng ta
chính là người xưa. Người hiện nay chúng ta tự cho là mình rất thông minh, nói
rằng hiện nay không cần đến những lời dạy đó của lão tổ tiên, những lời dạy đó
không còn hợp thời đại nữa rồi. Có phải như vậy không? Trí tuệ của tổ tiên
chúng ta, kho báu trí tuệ của các ngài hoàn toàn siêu vượt thời gian và không
gian, thực sự là như vậy! Bởi vì nó phù hợp với nhân tính. Chỉ cần là người thì
những thứ ở bên trong bổn tính vĩnh viễn đều như nhau. Thông qua sự truyền tải
của Văn Ngôn Văn, Văn Ngôn Văn không giống như ngôn ngữ thông thường tùy theo
sự biến hóa của thời đại mà biến hóa, nó hoàn toàn gìn giữ được ý nghĩa của tổ
tiên. Chúng ta chỉ cần chịu học là có thể biết, có thể hiểu rõ, sau đó vận dụng
vào trong đời sống của chúng ta, rất đơn giản! Hai ngày trước tôi đã cảm khái
mà nhận ra rằng, phương pháp mà chúng ta hiện nay dùng để dạy dỗ con cái là như
thế nào vậy? Là phương pháp “thức ăn nhanh”, dạy hai câu thì muốn con cái lập
tức phải đọc thuộc, nếu chúng không đọc thuộc thì chúng ta sẽ rất lo lắng, đã
dạy chúng bốn, năm lần rồi, sao mà câu “cha mẹ gọi” cũng không thuộc được chứ?
Sau đó, tôi quay đầu nhìn lại chương Dạy Con trong sách “Dưỡng Chính Di Quy”
thì mới hiểu rõ, cách dạy của chúng ta đã sai rồi! Bởi vì cách giáo dục vỡ lòng
mà tổ tiên chúng ta dạy cho trẻ nhỏ không phải là như thế, không giống với cách
dạy của chúng ta, đọc qua một lần thì lập tức bắt chúng đọc thuộc, mà là phải
đọc tới đọc lui, đọc tới khi tự nhiên chúng có thể thuộc nằm lòng thì bản thân
chúng sẽ hoàn toàn ghi nhớ, điều này phù hợp với tự tính của chúng, không cần
ép buộc. Lúc mới đầu, tôi dạy cho đứa con út của tôi, nó được 3 tuổi, ví dụ như
dạy nó một đoạn thì tôi rất muốn nó đọc thuộc, nó liền cảm thấy rất bực, thuộc
cũng không thuộc nổi, lại nóng lòng muốn đi chơi. Thứ bảy, chủ nhật vừa rồi,
tôi cầm cuốn sách nhỏ ngồi đối diện với nó đọc từng lần từng lần một. Vào thời
xưa, nếu như đọc liên tục mười lần thì cơ bản có thể đọc thuộc được, đó là đứa
trẻ có ngộ tính rất cao, có khả năng thiên phú tốt. Có đứa thì phải đọc một
trăm lần mới có thể đọc thuộc, việc này cũng không sao cả. Kết quả là đọc
khoảng độ mười mấy lần thì bản thân nó hoàn toàn có thể đọc thuộc, rất tự
nhiên. Sáng nay lúc ngồi trên xe thì tự mình bắt đầu đọc “Nhập tắc hiếu…”, đọc
từ đầu đến cuối, tiếng đọc cứ sang sảng. Thế nên, có lúc tôi cảm thấy thật sự
rất xấu hổ, tôi tốt nghiệp thạc sĩ, nhưng cho dù có tốt nghiệp tiến sĩ đi chăng
nữa thì cũng đều đem những tinh hoa trí tuệ và kinh nghiệm mà tổ tiên đã đúc
kết lại vứt bỏ hết rồi. Chính mình thì dùng phương pháp hiện đại thời nay mà
dạy con, điều này không phù hợp với quy luật tự nhiên, cho nên mới cảm thấy ưu
phiền, khổ não.

Điều thứ ba chính là Gia Học. Một gia đình
nếu như có không khí học tập, đọc sách Thánh Hiền, thì tuyệt đối sẽ không xem
việc ăn uống hưởng thụ làm chính, đến kỳ nghỉ hè, dẫn con cái đi du lịch nước
ngoài, du lịch trong nước, còn bình thường thì suy nghĩ nên cho con cái ăn cái
gì để có nhiều dinh dưỡng. Những quan niệm này của chúng ta hiện nay thực sự
cần phải xem xét lại. Dinh dưỡng thật sự không phải đến từ thịt cá ê hề, tuyệt
đối không phải như vậy. Trà thô, cơm đạm mà tâm thái bình hòa, thanh tịnh an
vui mới là dinh dưỡng tốt nhất. Mỗi ngày ăn bào ngư, hải sâm, mà mỗi ngày đều
tức giận, phiền não thì cũng rất phiền phức, sức khỏe không thể tốt được, rất
nhiều người đều là như thế. Người giàu sở dĩ mắc bệnh nhà giàu, bệnh tiểu đường
chính là bệnh nhà giàu, đến sau cùng cái gì cũng không ăn được, chính là bắt
bạn phải quay về với trà thô cơm đạm. Thế nên, dinh dưỡng tốt nhất của một gia
đình chính là học vấn, trong nhà có không khí học tập. Việc này phải bắt đầu từ
người mẹ, người mẹ nếu như bớt chút thời gian đi dạo phố, bớt chút thời gian
trang điểm làm đẹp, bớt chút thời gian ra ngoài đi chơi, bớt chút thời gian
đánh mạt-chược thì sẽ có thể dẫn dắt con trẻ, cho dù mỗi ngày chỉ đọc một ít, nhưng
công phu sẽ được tích lũy qua từng ngày từng tháng. Hôm qua, trong lúc tôi đang
học Cổ Văn, một chương trong sách “Hoài Nam Tử” có nói: “người ta ai cũng biết
học tập thì có ích cho bản thân, học tập có thể làm lợi cho bản thân, thế nhưng
vì sao không thể đạt được lợi ích chân thật? Là do bởi hai chữ “đùa bỡn” mà ra.
Một khi có sự “đùa bỡn” trong việc học thì việc học bị dang dở, gọi là “sự
nghiệp tinh thông bởi cần cù, dở dang do đùa bỡn”. Bạn mỗi ngày không cảm thấy
điều này, mỗi ngày lãng phí một chút, bất tri bất giác đến lúc con cái trưởng
thành rồi, muốn dẫn dắt chúng học thì đã không còn cơ hội nữa, có thể chúng sẽ
hoàn toàn không nghe lời bạn nữa. Đây là vấn đề rất lớn mà chúng ta hiện nay
phải đối mặt. Thế nên trong xã hội hiện nay, phụ nữ chúng ta nên tiên phong làm
trước, hãy bắt đầu từ mỗi một người mẹ, chân thật giữ tâm của mình bình lặng,
chân thật học tập, không được chán ghét việc học, làm mẹ mà không thích học tập
là một việc rất nguy! Bạn xem những người có thành tựu lớn, mẹ của họ về cơ bản
đều khá yêu thích học tập, hiểu biết một số đạo lý. Đây là Gia Học.

Sau cùng là Gia Nghiệp. Trong gia đình có
đạo đức, có quy củ, có học vấn thì mới có thể thành tựu sự nghiệp của gia đình.
Gia nghiệp của mỗi gia đình tuy là không như nhau, thế nhưng cái gốc được cắm
xuống là giống nhau. Sự nghiệp mà thời nay chúng ta nói đến cũng là kiểu “thức
ăn nhanh”, phải nhanh chóng phát tài, kiếm tiền. Thế nhưng, không có người nghĩ
đến sau khi kiếm tiền rồi thì làm thế nào? Hôm qua, con trai của tôi đã nói một
câu rằng: “Mẹ xem chiếc xe này rất tốt, sau này con lớn lên sẽ mua một chiếc
cho mẹ ngồi có được không ạ?”. Như vậy có phải là rất hiếu thuận hay không?
Theo tôi là không phải. Chúng ta học văn hóa truyền thống có bốn từ, đó là “đức
bất phối vị”, chính là đức hạnh của bạn không tương xứng với địa vị. Chiếc xe
đó rất tốt, nó đại biểu cho một địa vị. “Vậy mẹ hỏi ngược lại con, đức hạnh của
con đã tương xứng với địa vị đó chưa?”. Tôi nói xong câu này, con trai lớn của
tôi cả buổi không nói lời nào, sau cùng mới nói với tôi rằng: “Thưa mẹ, con
phải từ việc học tập tốt, hiếu thuận với cha mẹ mà bắt đầu ạ”. Tôi nói: “Đúng
vậy!”. Một người không có đức hạnh, được địa vị rồi thì sẽ ra sao? Phúc lộc của
bạn, chúng ta thường nói có tiền là phúc, có quyền có thế là lộc. Bạn có quyền
rồi, có tiền rồi, thế nhưng đức hạnh của bạn không tương xứng, người như vậy dễ
dàng gặp chuyện. Bạn xem rất nhiều người trúng vé số giàu to thì đột nhiên lại
mắc trọng bệnh. Có người vừa mới thăng quan, thăng chức rất lớn, đột nhiên lại
bị tai nạn giao thông. Tôi còn nhớ nhiều năm về trước nghe người ta kể có một
người còn rất trẻ, chưa đến bốn mươi tuổi, mới được thăng chức làm chánh án tòa
án, đã tiếp nhận thông báo nhưng vẫn chưa nhậm chức thì phải đi công tác, nào
ngờ ông ngồi xe Audi trên đường cao tốc gặp phải tai nạn, xe tông vào gầm của
một chiếc xe lớn khác, lúc đó ông trở thành người thực vật, còn người tài xế
thì bị chết. Chúng ta để tâm quan sát thì thấy xung quanh chúng ta những sự
việc xảy ra như thế này rất nhiều. Nghĩ đến chính mình, nếu như chúng ta hiện
nay có danh vọng, có địa vị, có tài sản, có quyền thế thì càng phải nên có tâm
nơm nớp lo sợ như đi trên băng mỏng vậy. Vì sao thế? Bạn có phúc báo lớn như
vậy thì thời thời khắc khắc phải nghĩ xem đức hạnh của chính mình có đủ hay
không. Nếu như không đủ thì tai họa phía sau lúc nào cũng có thể xảy ra. Chúng
ta nói họa phúc đi đôi với nhau, đạo lý này bản thân chúng ta phải biết. Thế
nên, hiểu rõ đạo lý này rồi thì gia nghiệp của bạn mới có thể kéo dài tốt đẹp!

Gia nghiệp càng dầy thì càng phải chú trọng
đến việc bồi dưỡng đức hạnh của bản thân và đức hạnh của con cháu, như vậy thì
nền tảng của gia đình sẽ rất vững chắc. Chúng ta xem ông Tăng Quốc Phiên thời
nhà Thanh, ông là Tổng Đốc của hai tỉnh, ông không những đối với con cái chính
mình, mà đối với gia tộc và con cháu của mình và họ hàng đều giáo dục nghiêm
khắc. Trong thư, ông đã không ngại nhắc đến những việc tưởng chừng như nhỏ nhặt
trong cuộc sống. Thế nên bàn về Nữ Đức, không phải là vấn đề viễn vông, mà là
những điều rất đơn giản, là những sự việc nhỏ trong gia đình. Ví dụ có một lần,
ông nhìn thấy cháu trai (con của em trai) đi đường rất nhanh, ông về nhà liền
viết một cuốn Gia Thư, trong đó có phần dặn dò riêng đứa cháu này: “Cháu đi
đường tốc độ phải chậm rãi. Ta đã quan sát kỹ cháu, phát hiện cháu nói chuyện
cũng rất nhanh, nên nói chậm lại. Cháu ăn cơm cũng hơi nhanh, nên ăn chậm lại”.
Vì sao vậy? Ông đã đem đạo lý nói ra cho cháu rằng: “Cái nhanh này của cháu cho
thấy tâm của cháu bắt đầu bao chao, xốc nổi. Tâm một khi xốc nổi thì khí sẽ bất
bình, không thể bước vào con đường học vấn chân chính, sẽ không học được thứ
gì, con người như thế thì không có định lực. Không có định lực thì cháu làm
việc gì cũng không thể dài lâu.” Ông đã giảng giải đạo lý một cách sâu sắc và
thấu triệt cho cháu. Khi tôi xem Gia Thư của Tăng Quốc Phiên đã vô cùng cảm
khái, cảm khái về việc gì? Chúng ta hiện nay đối với việc giáo dục con cái và
giáo dục tố chất của chính mình không có được độ sâu như vậy, chỉ có bề ngoài
mà thôi, chuộng hình thức, chỉ là cái trống rỗng bên ngoài. Trong nhà mới thật
sự là nơi có thể nhìn thấy Đạo, nhìn thấy Đức. Phía sau cánh cửa, chúng ta ăn
cơm như thế nào, ngủ nghỉ ra sao, nói chuyện như thế nào, từng lời nói và hành
vi của con cái, từng lời nói và hành vi của chính mình phải thể hiện ra sao,
đây mới là đạo đức chân thật.

Khổng Tử đã từng nói rằng: “từ việc nhỏ mà
biết việc lớn, từ việc gần mà biết được việc xa”. Từ việc nhỏ chúng ta có thể
suy đoán sự phát sinh của việc lớn trong tương lai. Từ việc xảy ra trước mắt có
thể dự đoán sự việc về sau. Trong việc dạy học của Khổng Tử có hai ví dụ rất là
quan trọng đó là “từ việc nhỏ mà biết việc lớn, từ việc gần mà biết được việc
xa”. Một ví dụ là về học trò của Ngài là Tử Lộ, Tử Lộ nhìn thấy người rơi xuống
nước, ông nhảy xuống cứu người lên, người đó vì để cảm ơn ông đã tặng ông một
con trâu, Tử Lộ không chút khách khí đã nhận lấy. Khổng Tử rất khen ngợi ông,
nói rằng: “Sau này ở nước Lỗ khi thấy người khác gặp nguy thì sẽ có người ra
tay cứu giúp, phong khí này sẽ được lan tỏa rộng ra”. Bởi vì họ thấy người cứu
giúp người khác nhận được con trâu, việc này rất tốt, vậy thì họ cũng sẽ đi cứu
người. Còn một người học trò khác của Ngài là Tử Cống, ông đã dùng tiền chuộc
người dân bị bán ở nước khác đem về, nhưng ông không nhận lời khen và tiền
thưởng của quốc gia, Khổng Tử không tán thành việc làm của ông, Ngài nói rằng
sau này ở trong nước sẽ không có người làm việc này nữa. Vì sao vậy? Họ thấy Tử
Cống chuộc người đều không lấy tiền, nếu mình lấy tiền thì có vẻ như không được
hay lắm, vậy mình cũng không nhận tiền, nhưng không nhận tiền thì trong lòng
lại không cam tâm, thôi được rồi, sau này nhất quyết không làm việc này. Gia
đạo của Tử Cống rất tốt, rất khá giả, gia đình của người khác chưa chắc được
như vậy. Thế nên, hai sự việc này đều được nhắc đến rất nhiều trong các điển
tịch cổ, nhằm nói lên điều gì? Chúng ta nhìn thấy những thứ là thiện, là tốt,
nhưng chưa chắc là chân thiện, là thật sự tốt, phải nhìn xa mới được. Cái nhìn
của Thánh Nhân không giống với của chúng ta, chính là ở chỗ các ngài có thể suy
đoán những sự việc sẽ phát sinh trong tương lai, tầm nhìn của các ngài siêu
vượt thời gian, không gian, nhìn thấy được sự việc ở tương lai mười năm, trăm
năm, cho đến nghìn năm sau. Bởi vì Thánh Nhân đã hoàn toàn buông xuống bản
thân, nên hiển lộ đại trí tuệ của chân tâm bổn tính, có thể nhìn thấy hết thảy
chân tướng của vũ trụ vạn hữu.

Tôi ở HongKong nghe một vị trưởng bối rất
có đức hạnh kể rằng, mười năm về trước tại các tàu điện ngầm ở HongKong, trẻ em
không tùy tiện uống nước giải khát, đều rất quy củ. Thế nhưng lần này bà ngồi
tàu điện đến HongKong, bà thấy trẻ em rất bướng bỉnh, còn uống nước giải khát
một cách không có quy củ. Bà đã dùng tiếng Quảng Đông nói với chúng, “con không
nhìn thấy tờ cảnh báo trên toa tàu điện sao, không cho phép ăn uống ở trong toa
tàu”. Đứa trẻ đó gật đầu nói nó có nhìn thấy. Bà chỉ vào lon Cô-ca trên tay của
nó hỏi cái này là cái gì? Đứa bé nói là Cô-ca, bà lại chỉ vào tờ cảnh báo, đứa
trẻ đó đã nói một câu rằng: “Không sao đâu!” Bà nghe xong rất đau lòng, bà đã
nói một câu là: “Nhất diệp tri thu”, nghĩa là nhìn thấy một chiếc lá rơi thì
biết mùa thu đã không còn xa nữa, tương lai những chiếc lá trên cái cây này sẽ
đều rụng xuống hết. Bà nói, hãy nhìn những đứa trẻ hiện nay đã như thế này, thì
mười năm sau, chúng lớn lên rồi, con của chúng sinh ra sẽ như thế nào đây? Thế
nên bà đã lớn tiếng than rằng: “giáo dục văn hóa truyền thống, giáo dục luân lý
đạo đức sắp đến bờ vực rồi”. Mỗi một người chúng ta là thế hệ sau của dân tộc,
đều có trách nhiệm và nghĩa vụ gánh vác, có câu rằng “quốc gia hưng vong, thất
phu hữu trách”. Không phải quốc gia hùng mạnh thì đó là sự hùng mạnh thật sự,
chỉ khi nào người người tin tưởng luân lý đạo đức, có tinh thần dân tộc thực sự
thì dân tộc đó mới có hồn, mới có phương hướng, mới không suy bại trong bất kỳ
nghịch cảnh nào. Nếu như không có nền tảng đạo đức chân thật thì quốc gia có
hùng mạnh đến đâu cũng sẽ ngã quỵ trước biến cố. Chúng ta có thể từ trong rất
nhiều ví dụ mà có được sự cảnh tỉnh, thế nhưng chân thật thực hành vào trong
gia đình của chính mình thì không có mấy người chịu làm đến nơi đến chốn. Nữ
Đức chân thật là công việc vĩ đại nhất mà mỗi một người phụ nữ thông thường có
thể làm được tại gia đình mình, thế nên xin đừng xem nhẹ trách nhiệm, nghĩa vụ
và sứ mạng này của bản thân. Đây chính là gia nghiệp của một gia đình, nếu như
mỗi một gia đình đều có gia nghiệp dựa trên nền tảng đạo đức thì tương lai của
đất nước sẽ vô cùng xán lạn, đây là một đạo lý rất rõ ràng!

Hai mối quan hệ luân lý phía sau là “quân
thần hữu nghĩa” và “bằng hữu hữu tín”. Quân thần hữu nghĩa là “làm vua phải
nhân từ, làm thần phải trung thành”. “Quân” là chỉ cho người lãnh đạo, “thần”
là chỉ cho người bị lãnh đạo. Ví dụ như, trong công ty thì tôi là chủ, là “quân”,
những nhân viên là thần, làm thế nào yêu thương nhân viên giống như yêu thương
con cái của chính mình? Bạn biết dạy tốt con cái của chính mình thì bạn mới có
năng lực dạy tốt nhân viên của mình. Nếu như không biết cách dạy con thì cũng
sẽ không biết dạy nhân viên của mình. Trong quá trình sáu năm tôi học tập Kinh
điển văn hóa truyền thống đã không ngừng sửa lỗi, không ngừng nâng cao, đã từng
đi qua những con đường vòng vèo. Trước đây tôi đối với nhân viên không hề quan
tâm, cho rằng tôi là người thành lập công ty, họ làm việc của họ, tôi làm việc
của tôi. Sau đó, tôi lại hiểu sai lầm, một mực đối tốt với họ, về mặt ăn, uống,
tiền lương đãi ngộ tôi đều cố gắng đáp ứng yêu cầu của họ, thế nhưng họ vẫn
không vừa lòng, sau đó tôi mới phát hiện vấn đề thật sự là ở tôi. Chính là ở
chữ “nhân” (仁),
nó có hàm nghĩa rất sâu, không phải là sự lý giải của phàm phu chúng ta là cho
họ những đãi ngộ về mặt vật chất bên ngoài, mà chính là sự dẫn dắt về mặt tinh
thần. Sự dẫn dắt về mặt tinh thần tuyệt đối không phải là dùng ý của chín mình
mà cưỡng ép họ làm, bạn cảm thấy văn hóa truyền thống tốt thì họ phải học,
không phải là như vậy, mà phải đứng ở góc độ của họ mà suy xét đến kinh nghiệm,
năng lực, trình độ và cách nghĩ hiện thời của họ. Sau đó dựa vào tình hình và
thời điểm thích hợp mà dẫn dắt họ mới đúng, nếu không thì sẽ gây nên sự đối lập
rất lớn. Giữa người và người một khi có sự đối lập thì chữ “nhân” đó của bạn
không phải là “nhân từ” thực sự, mà là nhân từ cá nhân, cái mà bạn cho là nhân
từ không phải là sự nhân từ mà mọi người đều công nhận. Cấp dưới của bạn sẽ cảm
thấy bạn rất bảo thủ cố chấp, cho mình là đúng. Bạn cảm thấy văn hóa truyền
thống tốt, bạn muốn giới thiệu cho họ, nhưng bạn là cấp trên, bản thân bạn
không phải lo cái ăn cái mặc, còn họ hiện nay phải lo kế sinh nhai, họ còn phải
vay tiền mua nhà, điều kiện kinh tế vẫn chưa tốt, trong khi áp lực của xã hội
hiện nay lại rất lớn. Cho nên trong quá trình học tập tôi quả thật là đã đi sai
đường vài lần. Hiện nay có thể từ từ điều chỉnh trở lại. Sự điều chỉnh này dựa
vào những sự việc đã trải nghiệm trong đời sống thực tế, đem những đạo lý của
tổ tiên mổ xẻ ra từng lớp, không ngừng thâm nhập, quán sát một cách thấu triệt.
Sau đó nghiễn ngẫm sự việc nhiều lần, không ngừng buông xuống ngã chấp, buông
xuống tự tư tự lợi thì sẽ có thể đến gần với Đạo. Cảm giác đến gần với Đạo là
phiền não của bạn sẽ giảm đi rất nhiều, càng ngày càng ít, không ngừng đột phá
bản thân, sau đó hiểu rõ ý mà tổ tiên dạy bảo rốt cục là ý gì, không phải là
cái ý mà chúng ta tưởng tượng ra.

“Bằng hữu hữu tín” cũng chính là sự thành
tín mà xã hội thường nói đến. Thành tín là thứ mà xã hội hiện nay rất thiếu
sót. Phải làm sao đây? Trước tiên phải tự mình làm trước. Tự mình làm trước thì
điều quan trọng là nhất định không được yêu cầu người khác. Ví dụ nói bạn cho
người khác mượn tiền, người đó không trả, bạn bị gạt một lần thì sẽ khôn ra.
Lần sau sẽ biết nên làm như thế nào cho tốt, không được trách móc, mắng chửi,
vô ích. Tôi cũng đã từng gặp phải sự việc như vậy, tự mình đã khôn ra, lần sau khi
gặp phải chuyện như thế này sẽ biết nên làm thế nào để tốt cho người và cho
mình, chỉ yêu cầu chính mình như vậy mới tốt. Đây là nguyên tắc rất quan trọng
trong văn hóa truyền thống, khi làm hết thảy mọi việc chỉ yêu cầu mỗi bản thân
mình. Kể cả trong quá trình tôi giảng Nữ Đức, có một lần tôi giảng cho mọi
người về chữ “kiệm” trong từ “cần kiệm”, sau khi chúng ta học tập rồi, xin đừng
về nhà nói với chồng rằng “Nữ Đức dạy cần phải siêng năng, mà anh mỗi ngày đều
ngủ đến mười giờ, như vậy là không được, anh phải cùng làm việc với em, phải
tiết kiệm, cái áo này anh mua đắt quá, mua đến những 200 tệ, phải mua cỡ 50 tệ
thôi”. Cần kiệm là đối với bản thân chúng ta, còn đối với người khác phải lấy
rộng lượng làm chính. Đối với người khác mà bạn cũng yêu cầu tiết kiệm kiểu thế
này, nếu người khác không hiểu, bạn hơi thái quá một tí thì sẽ trở nên hà khắc.
Người khác sẽ rất oán ghét văn hóa truyền thống, nói rằng ngày tháng của họ
trước đây rất tốt, từ sau khi bạn học văn hóa truyền thống thì cuộc sống của họ
trở nên rất đau khổ. Thế nên, mọi thứ đều cần phải “phản cầu chư kỷ” (xét lại
chính mình), sau đó bản thân cần tích lũy đức hạnh để cảm hóa người khác. Nếu
như không thể cảm hóa cũng không thành vấn đề, chúng ta phải nhớ câu nói này,
cũng là câu nói mà tôi hay động viên và an ủi bản thân: “lúc nghèo khó thì lo
hoàn thiện chính mình, khi thành đạt rồi thì giúp cho thiên hạ”. Chúng ta là
phụ nữ mặc dù không thể giúp cho cả thiên hạ, nhưng cũng phải giúp được cho gia
đình mình. Tôi chính là người nghèo đây, nghèo đạo đức, nghèo học vấn, nói
chuyện không rõ ràng, người khác không tiếp nhận, tích lũy đức hạnh mỏng, nên
người khác xem không hiểu. Chúng ta trước tiên cần phải giữ cho tất cả hành vi,
lời nói và tâm niệm của mình được tốt lành, sau đó không được yêu cầu người
khác, khi đức hạnh của chúng ta dần dần sâu dày rồi thì sẽ có được lòng người,
được lòng của người thân bạn bè, được cả thiên hạ, việc này chúng ta cần phải
hiểu rõ. Thế nên, gia phong đoan chính thì thiên hạ sẽ an định.

Trong xã hội, nếu như phụ nữ hiểu rõ bổn
phận của chính mình, nói một cách đơn giản đó là “đôn luân tận phận, nhàn tà
tồn thành”. “Đôn” có nghĩa là thực hành. “Luân” chính là vai trò của chúng ta
trong các mối quan hệ. Ví dụ như trong mối quan hệ vợ chồng thì chúng ta là vợ,
chúng ta có con cái, trong mối quan hệ mẹ con thì chúng ta là mẹ, trong mối
quan hệ mẹ chồng nàng dâu thì chúng ta là con dâu, chúng ta cần thực hiện bổn
phận của mình, làm tròn bổn phận của chính mình, không được yêu cầu người khác.
“Nhàn” nghĩa là ngăn ngừa, “tà” là tất cả những cách nghĩ và ý niệm bất chính,
bao gồm những thứ nhìn thấy, nghe thấy đều phải cự tuyệt đem chúng để ra ngoài,
giữ vững một niệm thành tâm của chính mình. Việc này trong xã hội hiện nay
không hề dễ dàng, vì sao vậy? Vì trong xã hội hiện nay, hoàn cảnh bên ngoài,
những thứ khiến chúng ta tìm về với giáo huấn của văn hóa truyền thống rất ít,
những thứ dụ hoặc lại rất nhiều. Chúng ta thử mở một cuốn tạp chí, hoặc là lên
mạng, xem phim, xem phim truyền hình, cho dù trước đó bạn đã nghe ba giờ đồng
hồ lời dạy của Thánh Hiền, nhưng chỉ cần xem những thứ này trong ba phút thì
những thứ bạn nghe sẽ bị xóa sạch, bạn sẽ bị cuốn theo dòng nước, sức dụ hoặc
này rất lớn. Thế nên, để cho chính mình chân thật có thể giữ được định tâm lâu
dài, kiên trì không mỏi đối với giáo dục đức hạnh, cần phải có nghị lực và chí
hướng kiên định, phải có tâm hướng thượng, biết cái mình làm là gì, vì sao phải
làm. Nếu nghĩ đến con cái của chúng ta, thường nghĩ đến lời dạy của tổ tiên,
thì mỗi ngày đều nghe, bạn sẽ không thể quên. Có một vị thầy đã từng nói rằng,
chúng ta học tập Kinh điển không kỳ vọng có thể xuất hiện những người như Mạnh
Tử, mà chỉ cầu mong có thể bồi dưỡng ra vài vị như Mạnh Mẫu. Bởi vì những người
làm mẹ nếu như có thể lấy Mạnh Mẫu làm tấm gương thì có thể lấy việc bồi dưỡng
con cái của mình trở thành Thánh Hiền làm chí hướng. Tôi tin rằng không cần
thật nhiều, có một người thì có thể ảnh hưởng đến mười người rồi, có mười người
thì có thể ảnh hưởng đến trăm người, từ một làng cho đến một thành phố, từ một
thành phố cho đến một tỉnh, rất nhanh, phong hóa này sẽ lan khắp thiên hạ, then
chốt là có người kiên định làm hay không mà thôi.

Bàn về “đôn luân tận phận”, tôi cũng muốn
chia sẻ với mọi người. Tôi năm nay 38 tuổi, năm 1993 tôi tốt nghiệp Đại Học Nhân
Dân Trung Quốc, sau đó tôi đã học nghiên cứu sinh chuyên ngành pháp luật thương
mại quốc tế Đại Học Hàng Hải ở Đại Liên. Trước khi học văn hóa truyền thống,
tôi là một phụ nữ công chức hiện đại, theo đuổi một sự nghiệp khá tốt, tôi làm
chuyên gia phân tích cho một công ty chứng khoán. Sau đó tôi làm việc tại công
ty của chồng tôi, năm năm trước tôi thành lập một công ty kinh doanh tiền tệ và
đảm nhận vị trí tổng giám đốc. Công ty của chúng tôi là Công ty con duy nhất ở
Đại Liên trực thuộc tổng công ty kinh doanh tiền tệ Trung Quốc. Thành tích kinh
doanh rất tốt, xếp hàng đầu cả nước. Nếu như mười năm trước tôi tiếp xúc với
văn hóa truyền thống thì có lẽ so với bây giờ đã khác xa. Trước đây, đối với
văn hóa phương Tây tôi khá tán đồng, không hề có sự thâm nhập thật sự vào Kinh
điển của văn hóa truyền thống để học tập và nâng cao chính mình. Sau khi tôi
học tập Nữ Đức, tôi đã có duyên gặp một vị giáo sư người Mỹ của học viện quân
sự West Point, là một trưởng bối người Mỹ, 69 tuổi. Ông dạy học tại học viện quân
sự West Point gần 40 năm, là một người phương Tây chính gốc. Khi tôi tiếp xúc
gần gũi với ông, tôi phát hiện rằng ông rất tôn trọng Khổng Tử, việc đầu tiên
ông đến Bắc Kinh là thăm Miếu Khổng Tử, tôi đã tặng cho ông một tượng Khổng Tử
bằng thủy tinh, ông rất thích, nói với người phiên dịch rằng đây là món quà ý
nghĩa nhất mà đời này ông được nhận. Sau đó tôi hỏi ông có cái nhìn như thế nào
về Nữ Đức? Người phương Tây đối với Nữ Đức có thái độ ra sao? Người phương Tây
phải chăng rất xem trọng nữ quyền? Ông nghe xong rất vui mừng, ông nói với tôi
rằng ông nhận thấy Nữ Đức vô cùng quan trọng, cần phải được đề xướng mạnh mẽ.
Ông nói với tôi rằng vợ chồng ông đã cùng nhau đồng cam cộng khổ hơn 40 năm,
sinh được 2 người con, sau đó còn nhận nuôi 3 người con gái ở Việt Nam, cả gia
đình hòa thuận vui vẻ. Ông nói rằng vợ ông, nếu theo truyền thống mà nói là một
hiền thê từ mẫu điển hình, tức là chỉ ở nhà phụ trách nhiệm vụ dạy dỗ con cái,
làm việc nhà, nấu ăn. Hiện nay các con đều trưởng thành, vợ ông mỗi tuần đến bệnh
viện làm nghĩa công, đến giúp chăm sóc các bé sơ sinh. Ông đã từng trao đổi với
vợ mình về vị trí của người phụ nữ trong gia đình. Sau đó ông đã trích một câu
nói trong ngôn ngữ kinh điển Hebrew: “Một người phụ nữ giống như một ngọn đèn
ấm áp dịu dàng, vĩnh viễn có thể chiếu sáng những người đàn ông từ ngoài trở
về. Người phụ nữ tốt ở nhà nấu cơm ngon, may vá quần áo, lo toan chăm sóc tốt
mọi thứ trong gia đình, đây chính là hạnh phúc gia đình. Người phụ nữ tốt giống
như ngọn hải đăng trên biển lớn, vĩnh viễn có thể soi đường cho những chiếc
thuyền nhỏ trong gia đình đi về nơi xa, tránh được phong ba bão táp.” Sau đó
ông đã động viên tôi, ông nói rằng việc này (Nữ Đức) nếu như được đề xướng tốt
thì toàn thế giới sẽ nhận được lợi ích, đây là lời nói của một người lớn tuổi
phương Tây.

Tôi học văn hóa truyền thống cũng quen biết
với tổng giám đốc Lý Mộ của tập đoàn Phoenix ở Nam Kinh, mỗi lần gặp mặt ông
đều nói chuyện với tôi, thế nên ấn tượng rất sâu sắc. Ông mong rằng khi tôi
giảng bài có thể nhắc đến câu chuyện của ông. Ông nói năm xưa ông được đào tạo
tại Đức, khi được đào tạo tại tập đoàn Phoenix ở Đức chỉ có một mình ông là
giám đốc người Trung Quốc. Lúc đó là đang thảo luận nhóm, có một hôm thảo luận
về đề tài “phụ nữ có nên ở nhà hay không”? Nhóm của ông và tất cả nhóm khác đều
có câu trả lời nhất trí rằng nên ở nhà, chỉ có mỗi mình ông cho rằng không cần
ở nhà. Sau đó thầy giáo hỏi ông vì sao cho rằng phụ nữ không cần ở nhà? Ông trả
lời rằng có những phụ nữ rất ưu tú, nếu như ở nhà thì thật là lãng phí, nên ra
ngoài cống hiến cho xã hội. Sau đó vị thầy hướng dẫn cũng không đưa ra kết luận
cuối cùng cho ông, mà thầy chỉ nói rằng, kỳ thực người phương Tây chúng tôi vẫn
cho rằng phụ nữ nên ở nhà, bởi vì nếu cô ấy ở nhà làm một người mẹ tốt thì
tương lai con trai, con gái của cô ấy sẽ cống hiến càng lớn hơn cho xã hội.
Ngược lại, nếu như giao con cái cho trường mẫu giáo, rồi mình ra ngoài làm
việc, có thể sẽ kiếm được tiền, hoặc là có một ít cống hiến, nhưng thế hệ sau
của cô ấy có thể sẽ bị hủy hoại. Vì sao thế? Bởi vì một người mẹ ở nhà đều dồn
hết tinh thần sức lực cho một đứa con, hai đứa con, thế nhưng ở trường mẫu
giáo, các giáo viên mầm non phải chăm sóc tới 30-40 em học sinh, tinh thần và
sức lực của các cô không thể như người mẹ kia dốc toàn lực, toàn tâm mà chăm
sóc. Giám đốc Lý mỗi lần gặp tôi đều rất cảm khái mà nói rằng: “Nếu như tôi
biết được sự khác biệt vai trò giữa nam và nữ, hiểu được ý nghĩa quan trọng của
việc phụ nữ ở nhà dạy con, thì năm xưa tôi đã không có quan điểm như thế.” Cho
nên, nếu như chúng ta chân thật hiểu rõ địa vị quan trọng của người phụ nữ thì
chúng ta hãy tự mình nghĩ xem làm thế nào có thể đem tinh thần, sức chú ý đặt ở
gia đình, đem việc giáo dục con cái đặt vào việc bồi dưỡng đức hạnh của người
làm mẹ. Như vậy thì gia đình sẽ rất an ổn, những vấn đề trong quan hệ vợ chồng
chắc chắn sẽ được giải quyết. Tôi còn nhớ một lần để chuẩn bị cho bài giảng,
tôi đã tra thông tin về tỉ lệ ly hôn, không ngờ rằng tỉ lệ ly hôn hiện nay lại
cao như vậy. Đại Liên đứng thứ 10, các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải,
Thâm Quyến đều đứng hàng trên cùng. Thành phố càng nhỏ thì có vẻ như phong hóa
người dân ở nơi đó càng đôn hậu hơn, tốt hơn một chút, thành phố càng lớn thì
càng thoáng, càng tự do, nên có sự phóng túng về phương diện này. Chúng ta nghĩ
nếu như mỗi đất nước giống như một cơ thể con người, thì mỗi gia đình giống như
tế bào bên trong cơ thể, tế bào đều hư hỏng thì cơ thể nhất định có vấn đề.
Chúng ta hiện nay đề xướng hài hòa xã hội, hài hòa xã hội nên làm từ đâu? Phải
làm từ việc hài hòa gia đình, hài hòa gia đình bắt đầu từ đâu, bắt đầu từ người
phụ nữ hài hòa thân tâm của chính họ.

Vấn đề thứ hai tôi muốn chia sẻ với mọi
người là làm thế nào tận bổn phận của chính mình? Cần phải “tu thân, tề gia,
trị quốc, bình thiên hạ”. Đây chính là con đường để thành tựu mà tổ tiên đã để
lại cho chúng ta, con đường này có thứ lớp của nó. Tôi cũng đã viết một câu
rằng: “hài hòa xã hội, bắt đầu làm từ Nữ Đức”. Tôi cảm thấy rằng nếu như mỗi
người phụ nữ đều rất lương thiện thì phong khí xấu của xã hội sẽ dễ dàng được
chuyển đổi. Thời gian trước Bắc Kinh đã chấn chỉnh lại những chốn ăn chơi đồi
trụy, rất nhiều người thảo luận ở trên mạng, có người gọi họ là những phụ nữ sa
ngã, có rất nhiều cách gọi. Tôi cảm thấy bài thảo luận này chỉ nói đến cái tên
gọi bên ngoài, danh xưng không quan trọng, quan trọng là họ vì sao lại làm như
thế, điều gì đã thúc đẩy họ làm như vậy, phải nắm vấn đề từ căn bản. Người phụ
nữ làm ra việc này là do hai nguyên nhân, thứ nhất là vì tiền, vì lợi; nguyên
nhân thứ hai có thể là do tâm dâm dục thúc đẩy. Đại đa số đều vì lợi, nếu như
vì lợi mà làm thì phải giáo dục họ, nếu như không giáo dục thì họ sẽ gây chuyện
không chỉ ở trên vấn đề này mà ở các vấn đề khác cũng có chuyện. Nếu không thì
sẽ không có những sự việc như làm sữa bột giả, thuốc giả, đều là bị cái lợi sai
khiến. Thế nên, sau khi đã tìm ra được căn nguyên thì phải bắt tay làm từ giáo
dục. Tôi thường nói nhiều lần với nhân viên của tôi rằng, mọi người muốn phát
tài, rất tốt, tôi không khuyên mọi người đừng phát tài, thế nhưng các bạn phải
biết làm thế nào phát tài một cách an toàn nhất, cái gì là gốc rễ căn bản của
tài, cái thuộc về bản chất là gì? Nếu không biết thì bạn cầm tiền trong tay
cũng sẽ không vui. Tôi bảo nhân viên rằng khi làm ra sản phẩm nên in bốn chữ
“đức vi tài thổ” (đức hạnh là mảnh ruộng sinh ra tài) vào phần đáy bằng thủy
tinh của sản phẩm, làm như vậy để khiến cho nhân viên và khách hàng niệm niệm
đề khởi việc tu dưỡng đức hạnh của mình. Bốn chữ này bắt nguồn từ câu nói: “Đức
là gốc, tài là ngọn” của sách “Đại Học”. “Đức vi tài thổ”, lấy một cây đại thụ
làm ví dụ, cái cây này đại biểu cho tài phú, bạn rất muốn phát tài, mong cho
cây lớn lên tươi tốt, vậy thì cây này phải có rễ, không thể hạ công phu ở trên
cành lá, bạn mỗi ngày tỉa cành, tỉa lá, mỗi ngày tưới nước bón phân thì cây này
cũng chẳng thể tốt lên được, quan trọng là phải từ rễ mà chăm bón. Rễ là gì? Rễ
chính là đức hạnh của chúng ta. Gốc rễ của đức hạnh là gì? Là hiếu đạo. Vì vậy,
người xưa có nói: “người trung thành, liêm khiết từ hiếu thảo mà ra”. Bạn muốn
tìm thanh quan, liêm tướng, tìm kiếm hiền tài thì phải tìm từ gia đình có người
con hiếu thảo. Đạo hiếu của chúng ta đã thiếu sót từ rất lâu rồi, một người đối
với cha mẹ không ra gì thì sao có thể mong người đó đối xử tốt với khách hàng,
với bạn bè, với ông chủ. Không thể nào! Tôi xem rất nhiều báo cáo ở trên mạng,
rất là cảm khái. Cái gốc rễ này là giáo dục, gọi là “kiến quốc quân dân, giáo
học vi tiên”. Nếu như mỗi ngày đều cho họ sự giáo dục lương thiện, họ hiểu đạo
lý này rồi, đã hiểu rõ căn nguyên rồi thì sẽ tự nguyện buông xuống, rồi sau đó
sẽ đi làm những việc thật sự có lợi cho bản thân và xã hội. Tôi đã gặp những
phụ nữ như vậy, họ đã sám hối trong nhóm văn hóa truyền thống của chúng tôi,
phản tỉnh lại mình đã vì tiền mà làm gái bán hoa, khi họ hiểu rõ đạo lý này thì
tự động bỏ nghề, đồng thời còn đồng ý đem tài sản của chính mình, dùng vào
những việc tốt trong luận đàn công ích văn hóa truyền thống. Bạn thấy khi họ đã
hiểu rõ đạo lý này rồi, không cần phải bức ép họ, họ vẫn làm một cách rất tự
nguyện, vui sướng. Thế nên, điều mà chúng ta hiện nay thiếu là cái gì? Là giáo
dục, chỉ có giáo dục mới có thể thay đổi lòng người, mới có thể khiến cho mọi
người tự nguyện đi làm việc thiện, như vậy phong khí xã hội mới chuyển biến.

Thời đại Minh Thanh có một thiên văn chương
là “Khuê Huấn Thiên Tự Văn” chuyên về giáo dục con cái. Phần mở đầu có một câu:
“Không tu thân sao có thể tề gia, không tề gia sao có thể trị quốc, không trị
quốc sao có thể bình thiên hạ. Lòng người ngày càng bạc bẽo, phong tục ngày mỗi
suy vi là do cớ đó mà ra. Người làm cha mẹ thời nay, dù cho giàu nghèo khác
biệt nhưng vẫn còn biết giáo dục con em của mình. Thế nhưng việc dạy dỗ người
nữ, ít có người nói đến, nên về sau trong thiên hạ mới có người nữ ương bướng,
đố kỵ, cũng do từ đầu không có phụ nữ hiền đức, không hiểu lễ nghi, chẳng trách
ngày càng xa rời thiên tính.” Dạy ra người phụ nữ hiền đức nên bắt đầu dạy từ
đâu? Quan trọng chính là tu thân. Phụ nữ nên tu thân như thế nào? Trước tiên
phải xem, tu thân là gì? Tu thân phải cần “cách vật”, cách vật mới có thể “trí
tri”. Hai từ “cách vật” này có hàm nghĩa gì? “Cách” có nghĩa là chiến đấu,
“vật” chính là dục vọng, phải chiến đấu với dục vọng của chúng ta, đây là việc
rất khó. Trong một lần giảng bài tôi gặp phải một thính giả, sau khi tôi giảng
xong thì cô ấy bước lên, cô nói tôi giảng rất hay, “tôi cũng rất muốn được như
cô, nhưng hiện giờ tôi cảm thấy mình không có thời gian”. Tôi hỏi cô ấy: “Có
phải chị làm việc bận lắm phải không?” Cô ấy nói: “tôi không đi làm, điều kiện
gia đình của tôi rất tốt, trong nhà còn có người giúp việc nhà”. Tôi hỏi: “Vậy
chị bận việc gì?” “Tôi mỗi tuần có hẹn gặp gỡ bạn bè, định kỳ còn hẹn đi tắm
hơi, mỗi ngày còn tập yoga, còn đi thẩm mỹ viện, dạo phố, mỗi tháng còn đi du lịch
nước ngoài, thời gian rất eo hẹp, một mình tôi dạy con cái học kinh điển thật
không có thời gian”. Cô ấy hỏi: “Cô có thể giới thiệu cho tôi một cô giáo được
không, tôi gửi tiền cho cô ấy, tìm cô giáo về nhà dạy”. Sau đó tôi đã nói với
cô: “Một người làm mẹ nếu như không học, chỉ mong thông qua tiền tìm người dạy
con mình học, thì cái học được chỉ là cách học ghi chép, chỉ là tri thức sách
vở mà thôi, con trẻ có nhận được lợi ích hay không? Không có lợi gì cả. Bởi vì
chúng mỗi ngày ở nhà đều nhìn thấy một cuốn sách giáo khoa sống động, giáo
trình Nữ đức, giáo trình Đệ Tử Quy chính là cha mẹ chúng. Đặc biệt là khi người
mẹ mỗi ngày ở nhà, cha thì rất bận nên còn tốt một chút, nó nhìn thấy mẹ diễn
Đệ Tử Quy như thế nào, biễu diễn Nữ đức ra sao, biểu diễn văn hóa truyền thống
như thế nào. Rồi nó nói với cô giáo rằng: “Lời trong sách không giống với những
gì đang diễn ra, những thứ trong sách là tri thức chết, không có tác dụng gì,
bỏ qua một bên, thứ thọ dụng từ cuộc sống mới quan trọng”. Sau đó cô ấy nói: “Tôi
thật sự không có thời gian, thật đó, tôi làm không được.” Tôi nói: “Vậy thì
thật là tiếc, giống như một ly nước vậy, bên trong ly nước hiện giờ là nước bẩn
mà chị không nỡ đổ nó đi thì làm sao mong có thể chứa thêm nước trong được,
không thể chứa được”. Sau đó cô ấy bỏ đi, không nói lời nào. Trong lòng tôi cảm
thấy người trong xã hội hiện nay không đành lòng buông xuống dục vọng và sự
hưởng thụ của chính mình. Con đường học vất rất gian khổ, bản thân mỗi ngày ở
nhà, nhất là lúc mới bắt đầu không cảm nhận được niềm vui học tập, thế nên cần
phải có sự kiên trì. Hơn nữa, khi học đến một trình độ nhất định, lúc học lên
cao vẫn có thể có phiền não, vẫn cần phải có sự khắc phục và đột phá, giống như
vượt qua nút thắt cổ chai vậy. Tôi cảm thấy then chốt là ở người làm mẹ có tâm
hướng thượng và ý chí xa rộng hay không. Nếu như muốn bồi dưỡng con cái thành
thánh hiền thì người làm mẹ nhất định có thể khắc phục được trăm ngàn gian khó.
Người làm mẹ có tâm yêu thương con cái một cách nhân từ thực sự hay không? Nếu
như thật sự có tâm yêu thương thì nhất định có thể chịu đựng cái khổ này,
nguyện vì con cái mà buông xuống một số hưởng thụ cá nhân. Vì vậy, sự vĩ đại
của người mẹ là ở chỗ có thể buông xuống tự tư tự lợi, thành tựu chính mình
đồng thời cũng thành tựu cho con cái. Cái cửa ải tự tư tự lợi này bản thân tôi
đã từng thể hội qua, trước đây tôi cũng giống như cô ấy, thích đi dạo phố mua
sắm, có những hưởng thụ như thế, đồng thời cũng có điều kiện để làm. Thế nhưng,
tôi phát hiện thấy con cái ngày càng khó dạy, xuất hiện rất nhiều vấn đề. Lúc
đầu tôi rất tức giận, cảm thấy việc này không có liên quan gì đến tôi, sao con
cái lại trở nên như thế chứ? Lúc nhỏ tôi đâu có như vậy. Tôi thật sự học “Đệ Tử
Quy”, văn hóa truyền thống từ tháng tư năm ngoái khi bắt đầu dạy con. Tôi nhớ
rất rõ, ngày hôm đó tôi còn chia sẻ với con. Hai mẹ con chúng tôi ngồi trên
giường, mỗi người cầm một cuốn “Đệ Tử Quy”, tôi nói từ hôm nay trở đi mẹ sẽ
cùng học tập với con. Sau đó, trong nhà đã xảy ra rất nhiều thay đổi, sau khi
hai cô bảo mẫu nghỉ việc vào năm nay, tôi bắt đầu tự mình làm việc nhà, bắt đầu
nấu ăn, bắt đầu buông xuống rất nhiều thời gian giải trí của riêng mình, đến
sau cùng hoàn toàn không có nữa, cùng với con mà trưởng thành. Mỗi ngày tôi để
tâm đến từng li từng tí thay đổi của con. Con trai lớn của tôi lúc đầu viết chữ
rất ẩu, rất tệ, chữ viết bay nhảy lung tung, thầy cô của nó cũng rất mệt mỏi.
Bắt đầu từ năm ngoái tôi kèm con luyện chữ, hiện giờ nó viết chữ rất đẹp. Ngày
nọ nó nói với tôi: “Mẹ ơi, kiểm tra cuối kỳ tiếng Anh đối với con không thành
vấn đề, được một trăm điểm toán không thành vấn đề. Nhưng ngữ văn thì còn kém
một tí, hai ngày trước con được 99 điểm.” Cái “một tí” này của nó chính là
riêng về việc viết chữ vẫn còn phạm quy một chút. Nó nói: “con nhất định sẽ nỗ
lực”. Năm ngoái vừa mới đi học, điểm vở sạch chữ đẹp của nó, cả lớp chỉ có 3
cuốn tập bị trừ điểm vở sạch chữ đẹp, trong đó có con trai tôi. Năm nay, nó đã
nói với tôi rằng: “Mẹ ơi, con không còn bị vấn đề này nữa rồi.” Đây là kết quả
của việc người làm mẹ đã buông xuống chính mình, để cùng con trưởng thành. Thế
nên, việc đầu tiên của tu thân là phải buông xuống dục vọng của chính mình.

Thế nhưng, buông xuống dục vọng, chúng ta
gọi là “cách vật”, phía trước cần phải có điều gì? Nhất định phải có lòng tin
kiên định, sức mạnh của niềm tin này phải rất lớn. Hai ngày trước tôi đọc một
thiên văn chương, lúc đọc xong đã khóc, quả thực rất là xúc động. Đó là bài
viết của tổng thống Hàn Quốc tiền nhiệm với tên là “Hãy suy nghĩ giống mẹ, hành
động giống mẹ”, ông kể về cuộc đời ông đã chịu sự ảnh hưởng của mẫu thân như
thế nào, niềm tin của mẹ ông cực kỳ kiên định, không hề lay động. Ví dụ lúc ông
còn đi học bị người khác đả kích, khi về nhà tâm trạng rất sa sút, bởi vì có
người đã phỉ báng mẹ của ông, đồng thời còn đánh ông. Ông về nhà kể cho mẹ
nghe, kết quả mẹ của ông sau khi nghe đầu đuôi câu chuyện xong đã nói với ông
câu nói thế này: “Con à, con cần phải học nhẫn nại, sau này trên thế gian còn
có những việc oan ức hơn, con cũng phải biết nhẫn nại, có thể nhẫn đến sau cùng
thì con sẽ chiến thắng!” Câu nói này đã ảnh hưởng cả đời của ông. Cho nên, từ
đó về sau bất kỳ sự việc nào kích động ông, ông đều nhẫn nhịn, lời nói của mẹ
không ngừng vang vọng bên tai. Bà chỉ là một người mẹ rất đỗi bình thường, mẹ
của ông là một phụ nữ nông thôn, thế nhưng đã thành tựu cả cuộc đời ông ấy. Mẹ
của ông có niềm tin vào Cơ Đốc giáo, bà đọc “Thánh Kinh”. Vì vậy, tôi cảm thấy
lòng tin của người mẹ, tấm lòng rộng lượng của người mẹ có thể thành tựu rất
nhiều sự việc. Có thể bạn cảm thấy đó chỉ là một câu nói thoáng qua nhưng thật
sự đã ảnh hưởng đến cả cuộc đời của người con. Ví dụ, một người mẹ khác buột
miệng nói “chiếc xe hơi của người ấy thật là đẹp, bộ quần áo hàng hiệu đó đẹp
quá!”, con cái của họ nghe thấy rồi bất giác sẽ đặt dục vọng vật chất ở vị trí
số một. Đứa con đó sẽ nghĩ “mẹ của mình khen nức nở như vậy, hóa ra món đồ đó
rất tốt”, trong tâm con trẻ sẽ khởi lên sự truy cầu đối với những vật chất này.
Ngược lại, nếu như bạn không màng đến những thứ như vậy, không cảm thấy hưởng
thụ vật chất là hay là tốt, mà vô cùng khen ngợi đức hạnh của người khác, thì
một cách âm thầm bạn đã dạy con làm thế nào để góp nhặt tích lũy phúc báo của
chính mình, cuộc đời của chúng sẽ có thể gặp kiết tránh hung, đây là sự đảm bảo
bình an cho cả đời con cái. Vô hình trung, con của bạn sẽ xem trọng phẩm đức
của chính mình, giữ mình trong sạch. Cho nên, một người mẹ tốt quả thật giống
như kim chỉ nam trong gia đình. “Cách vật trí tri” rồi mới có thể “thành ý
chính tâm”, đây chính là căn bản của việc tu thân. Khi tôi xem lá thư của ngài
tổng thống viết cho người mẹ quá cố của ông, có một đoạn đã để lại trong tôi ấn
tượng sâu sắc. Ông nói có một lần ông vì một số việc mà bị bắt giam, mẹ của ông
đi thăm ông, ông nghĩ rằng mẹ ông sẽ tức giận, sẽ phê bình ông. Thế nhưng, khi
mẹ đến thăm không hề nói với ông một câu, sau khi yên lặng một hồi lâu, mẹ của
ông đã rất bình tĩnh mà nói ba câu, thực ra là hỏi ông ba câu hỏi. Câu thứ nhất
là “con đã học tập chưa?”, câu thứ hai là “con đã cầu nguyện chưa?”, câu thứ ba
là “con đã đọc Kinh Thánh chưa?” Hỏi xong ba câu đó bà nói: “Mẹ tin tưởng con,
con cứ kiên trì làm những điều con cho là đúng”. Vậy là xong, bà đã không nghe
câu trả lời mà đứng lên đi, ông im lặng nhìn mẹ, ba câu hỏi của mẹ ông là câu
nói dài nhất thẫm đẫm nước mắt, tôi tin rằng đây là ba câu nói có thể ảnh hưởng
đến cả đời của ông. Ý nghĩa của ba câu này rất là sâu xa: phải học làm người,
người không học thì không biết đạo lý; làm người cần có tâm niệm tốt, tâm tốt
thì mạng mới tốt; làm người cần có tín ngưỡng, có tín ngưỡng thì mới có yêu
thương.

Hơn nửa năm nay tôi vẫn đang học tập “Liệt
Nữ Truyện”, bộ sách này kể về những tấm gương điển hình của các vị nữ nhân thời
xưa. Đối với bộ sách “Liệt Nữ Truyện” chúng ta cũng cần có cái nhìn chính xác.
Chúng ta thường hiểu lầm chữ “liệt” (列) trong “Liệt Nữ Truyện” là chữ “liệt” (烈) “cương liệt”,
trên thực tế từ lâu nó chỉ cho chữ “liệt” trong từ “bài liệt” (排列: sắp xếp theo thứ
tự). Nếu như thêm bốn dấu chấm ở cuối thì sẽ có người cho rằng những người nữ
được nói đến trong bộ sách này có tính cách rất nóng nảy, là cuốn truyện ký về
những phụ nữ rất mạnh mẽ cứng rắn, sai rồi! Chữ “liệt” (列) trong “Liệt Nữ
Truyện” được giải thích trong cổ ngữ thế nào? Có nghĩa là “những người như thế
đó rất nhiều”, là cuốn truyện ký về những phụ nữ đã được liệt kê ra, có người
tốt lẫn người xấu, người tốt nhiều, người xấu ít, để cho mọi người xem đó làm
tấm gương để học tập, hoặc là một bài học để phản tỉnh. Sách này có nhiều
chương, chương mở đầu là “Mẫu Nghi”, sau đó là “Trinh Thuận”, “Biến Thông”,
“Nhân Trí”. “Nghi” trong “mẫu nghi” chính là phép tắc, chính là phép tắc làm mẹ
là như thế nào. Chương mở đầu liền nêu ra Tam Thái khai quốc triều Chu là: Thái
Khương, Thái Nhậm, Thái Tự. Nhà Chu có cơ nghiệp 800 năm, làm thế nào có thể thành
tựu 800 năm cơ nghiệp? Là do lúc dựng nước có ba phụ nữ này đã nuôi dạy nên
những Thánh hiền như Chu Văn Vương, Chu Vũ Vương và Chu Công, thành tựu nên 800
năm cơ nghiệp triều Chu. Tôi quan sát thấy tất cả những chương về làm mẹ, bao
gồm những chương về làm vợ, làm phụ nữ, trong quá trình tu thân của họ, trước
tiên họ đều yêu cầu nghiêm khắc đối với bản thân, sau đó kiên trì với nguyên
tắc, tiếp theo dẫn dắt con cái của họ, chồng của họ. Ví dụ như một chương trong
“Liệt Nữ Truyện” kể về câu chuyện như sau, một vị đại tướng quân đánh trận được
nửa chừng thì lương thảo cạn kiệt nên phái sứ giả trở về nước cầu cứu, nhân
tiện ghé thăm mẫu thân giùm. Mẹ của ông đã hỏi: “các binh sĩ đều khỏe chứ?” Sứ
giả nói: “Binh sĩ không khỏe, họ không có cái ăn, mỗi ngày chỉ phát cho họ vài
hạt đậu ăn.” Mẹ của ông hỏi tiếp: “Tướng quân có khỏe không?”, tức là con trai
bà có khỏe không. Sứ giả nói: “Tướng quân rất khỏe, mỗi ngày đều uống rượu ăn
thịt, ăn khỏe lắm”. Mẹ của ông không nói không rằng. Mấy ngày sau, viện binh đã
vận chuyển lương thực đến nên đã đánh thắng trận. Sau khi đánh thắng, việc đầu
tiên ông làm là trở về nhà thăm mẹ, kết quả đến cửa nhà, mẹ ông đã không cho
ông vào, phạt ông quỳ ở bên ngoài mà phản tỉnh. Ông cảm thấy không hiểu được,
đánh thắng trận rồi mà mẹ lại bắt ông ở bên ngoài phản tỉnh. Sau đó ông nhờ A
hoàn hỏi mẹ ông là việc gì, mẹ ông đã kêu ông vào phòng hỏi: “Năm xưa Việt
Vương Câu Tiễn khi đánh giặc đã đánh như thế nào? Có người tặng cho ông một
bình rượu ngon, ông đem rượu đổ xuống đầu nguồn con sông, rượu sẽ theo dòng
nước mà chảy xuống hạ nguồn, mỗi một binh sĩ ở ven triền sông đều có thể uống
được một ngụm, mặc dù mùi vị đã khác xa vị rượu ngon ban đầu, thế nhưng sức
mạnh chiến đấu lại tăng gấp năm lần. Người khác tặng cho một thạch lương thực
ngon, ông đem lương thực ngon hòa vào trong lương thực không ngon của binh sĩ,
mặc dù lúc ăn các binh sĩ không cảm nhận được mùi vị của thức ăn ngon, nhưng
tinh thần chiến đấu lại tăng lên gấp mười. Còn con thì ngược lại, đồ ăn thức
uống ngon riêng mình con hưởng thụ, binh sĩ ngậm đắng nuốt cay, vậy thì thắng
lợi này có đạo nghĩa gì đâu cơ chứ? Không có đạo nghĩa, con đối với binh sĩ là
thần tử của con đã không nhân từ, thì con làm thần tử đối với hoàng thượng sao
có thể trung thành được chứ? Với cả hai bên con đều không có đạo nghĩa, mẹ cảm
thấy con cần phải phản tỉnh, không có gì để khen ngợi cả”. Mẹ của ông rất tức
giận, tướng quân sau cùng phải quỳ dưới đất khóc mà phản tỉnh, nhận lỗi với mẹ.
Những câu chuyện này vào thời xưa rất nhiều. Bạn xem nếu như con cái ngày nay
đánh thắng trận, người làm mẹ nhất định sẽ khen ngợi, giống như hiện nay người
mẹ nhìn thấy con cái có thể kiếm được nhiều tiền, cũng cảm thấy rất kiêu ngạo,
không có một người mẹ nào hỏi rằng: “Con à, con kiếm tiền bằng cách nào vậy, có
xoay xở lừa gạt hay không? Có trốn thuế hay không?” Nếu như có thì phải mau dạy
con đoạn ác tu thiện. Người làm mẹ hiện nay không biết hỏi như thế, chỉ tiếp
nhận sự cúng dường của con cái, con cái mang đồ đến, cho nhà ở, cho đồ ăn đồ
uống ngon lành nhưng không quan tâm đến tiền từ đâu mà có. Vào thời xưa, người
làm mẹ không như thế, đối với con cái sẽ hỏi: “Con làm quan như thế nào? Tiền
tài này từ đâu mà có?”, người làm mẹ nhất định sẽ hỏi cho đến cùng, đồng thời
còn lấy mình làm gương. Phụ nữ thời xưa không những biết dạy con như thế nào,
mà còn biết giúp chồng ra sao. Tôi thường chia sẻ với mọi người câu chuyện về
“Vợ của Nhạc Dương Tử”. Nhạc Dương Tử có một lần nhặt được một nén vàng trên
đường, về nhà đưa cho vợ, vợ nói: “Thiếp nghe nói bậc chí sĩ không uống nước
sông Đạo Tuyền, người liêm khiết không nhận thức ăn được dâng một cách coi
thường, huống hồ là nhặt của rơi để cầu lợi, chẳng phải đã làm hoen ố đức hạnh
rồi hay sao?” Dương Tử nghe xong mười phần hổ thẹn, quăng luôn nén vàng, đi tầm
sư học đạo ở nơi xa. Lời nhắc nhở của người vợ đối với chồng như thế, phụ nữ
chúng ta ngày nay quá thiếu sót. Chỉ cần chồng đem tiền về nhà, chúng ta mặc
đẹp, ăn ngon, những điều còn lại không màng hỏi đến, câu được hỏi nhiều nhất là
chồng ở bên ngoài có ngoại tình hay không, mục đích câu hỏi vẫn không phải là
để giữ gìn tiết tháo và sự lương thiện của chồng, mà mục đích là không muốn
người khác xâm phạm đến tình cảm và lợi ích của bản thân, họ không hề đứng trên
chính đạo, đứng trên đạo nghĩa mà suy xét vấn đề. Thế nên, tu thân là vấn đề
lớn của phụ nữ.

Phần mở đầu của sách “Nữ Luận Ngữ” là “Lập
Thân” nói đến chính là tu thân. Tu thân là điều mà người thời nay lơ là, cho
nên thế nào là phụ nữ tốt, hiền thê tốt, đều không có tiêu chuẩn. Một khi thiếu
đi tiêu chuẩn thì mỗi một cá nhân đều có có cách nhìn của riêng mình, đồng thời
cũng thuận theo tiêu chuẩn của đại chúng trong xã hội. Hiện nay tiêu chuẩn của
đại chúng trong xã hội là gì? Chúng ta xem thấy trên mạng tiêu chuẩn lấy vợ của
các đại gia nhà giàu, trong đó dung mạo xinh đẹp là tiêu chuẩn duy nhất. Phụ nữ
vì muốn xinh đẹp mà đổ xô đi phẫu thuật chỉnh sửa, nâng ngực, gây ra vấn đề sức
khỏe. Tiêu chuẩn này sẽ dẫn mọi người đến sai lầm, kiểu như phụ nữ chỉ cần xinh
đẹp là sẽ có tất cả. Tuy nhiên, thực tế không phải như thế, phụ nữ xinh đẹp
chưa chắc sẽ có hạnh phúc thật sự, cũng chưa chắc có được tâm thái khỏe mạnh,
điều quan trọng nhất là sự xinh đẹp đó có lâu dài không? Đến một ngày cô ấy
không còn xinh đẹp nữa thì ái tình cũng chẳng còn, hôn nhân phải chăng cũng
chẳng còn? Tiêu chuẩn này không thể tồn tại dài lâu vì sắc đẹp không phải vĩnh
hằng bất biến. Đến khi lớn tuổi nhan sắc nhạt phai thì sẽ có kết cục như thế
nào? Thế nên, chúng ta phải hiểu “đẹp người không bằng đẹp nết”. Bên cạnh đó,
tiêu chuẩn tìm chồng duy nhất của phụ nữ [hiện nay] là tiền tài và địa vị. Ví
dụ như, anh lái xe của chồng tôi hiện nay đã hơn 30 tuổi nhưng vẫn chưa kết
hôn, rất rầu rĩ. Anh ấy nói với tôi: “Chị Trần ạ, tôi không thể nào tìm được
đối tượng. Vừa gặp mặt thì họ đã hỏi có nhà chưa, câu thứ hai là có xe chưa,
câu thứ ba là có tài khoản tiết kiệm không?”. Phần còn lại thì không hề hỏi
đến, anh ấy trả lời: “Đều không có”. “Nếu không có thì miễn bàn”. Tôi muốn hỏi
rằng có thể giữ được tiền tài từ đầu đến cuối không? Nếu như tiền tài không thể
vĩnh hằng thì cuộc hôn nhân này sẽ kéo dài được bao lâu, đây cũng là vấn đề rắc
rối. Cho nên, thế nào là thiên trường địa cửu? Đó chính là cả hai người có thể
thống nhất với nhau trên phương diện đạo và đức, có chí hướng tương đồng, có
truy cầu như nhau thì hôn nhân mới có thể dài lâu. Thế nào là người phụ nữ tốt
chân thật? Trong phần sau chúng ta sẽ học đến, đó là đoan trang, u nhàn, trinh
tịnh, có những đức hạnh tốt, hiếu thuận cha mẹ, những việc này đều là tu thân.
Bàn về tu thân, điều đầu tiên chính là phải không ngừng buông xuống chính mình,
có thể đặt người khác ở trong tâm, trong xã hội ngày nay, đây là việc rất khó.
Trong quá trình chúng ta học tập Nữ Đức sẽ nhìn thấy một hiện tượng rất nghiêm
trọng, đó chính là quan niệm về đạo đức và giữ gìn tiết tháo của phụ nữ trong
xã hội hiện nay đều bị mất. Nếu phụ nữ học tập Nữ Đức thì sẽ không xuất hiện
những vấn đề nghiêm trọng như vậy. Nếu như chúng ta không xem trọng tiết tháo,
việc này nói lên điều gì? Đối với bản thân không tôn trọng thì sao có thể tôn
trọng người khác. Bất kể là trên mạng hay trên báo, tạp chí chúng ta hiện nay
đều nhìn thấy hết thảy đều là sự xuất hiện và dẫn dắt của rất nhiều ngôi sao
điện ảnh, ca sĩ, thật khó nhìn thấy hình ảnh một phụ nữ đoan trang, hiền lương,
trinh thiện. Trên mạng, báo chí và tạp chí sắc tình và bạo lực là đề tài chính.
Vì sao hiện nay xuất hiện rất nhiều vấn đề xã hội, vấn đề gia đình, đều là vì
nguyên nhân phụ nữ không biết tự trọng tự ái, không biết làm thế nào tu thân,
không biết làm thế nào để bồi dưỡng đức hạnh của chính mình.

Cách đây không lâu, tôi nghe được một câu
chuyện này, cảm thấy rất sợ. Các cô thiếu nữ thường hâm mộ những người có tiền,
có một tên nhà giàu chuyên môn kết giao với những cô thiếu nữ hơn hai mươi tuổi
trẻ trung, xinh đẹp. Sau khi làm quen một thời gian, hắn sẽ dụ dỗ cô gái này đi
nâng ngực, hắn bỏ tiền cho đi nâng ngực, giới thiệu cho một vài phòng khám, cô
thiếu nữ vì gã nhà giàu này nên đi làm. Sau khi làm chưa được bao lâu, phần
ngực của cô ấy bắt đầu bị viêm nhiễm. Gã nhà giàu liền nói: “Ái chà, em bị
nhiễm trùng rồi, không ngờ lại như vậy, em đừng điều trị trong nước, anh sẽ đưa
em đi Mỹ điều trị, toàn bộ chi phí để anh lo”. Cô gái cảm thấy rất tốt, cứ thế
mà xuất ngoại, được đưa đến nước Mỹ, cũng là phòng khám do hắn ta liên hệ, phẫu
thuật lần nữa, sau đó hết bị nhiễm trùng. Kết quả, những thiếu nữ đã từng qua
tay của hắn đại khái có mười mấy người, đều là nâng ngực xong là bị viêm nhiễm,
sau đó đưa ra nước ngoài. Sau đó bị bộ công an phát hiện, kết quả là thế nào?
Hắn lợi dụng các cô thiếu nữ vận chuyển ma túy cho hắn. Các bạn thấy, các thiếu
nữ vì lợi mà ngay cả thân thể của mình cũng không cần, trinh tiết cũng chẳng
cần, nên mới xuất hiện hành vi vi phạm pháp luật, bị những người đàn ông có mục
đích, có tiền lợi dụng. Thế nên, phụ nữ nếu như chân thật tự trọng tự ái thì
phước báo bạn không cầu mà tự đến. Bạn phải hiểu rằng phước báo chân thật là do
bản thân mình tích lũy, bân thân có đức thì sẽ có tiền tài, bạn sẽ không bị
thiếu, cũng không cần lo lắng việc này, bạn không cần hâm mộ. Nếu như phụ nữ ái
mộ hư vinh thì dễ dàng sa đọa. Nếu như từ nhỏ các em gái được tiếp nhận giáo
dục này, tương lai khi gặp phải những vấn đề này trong xã hội sẽ có thể ngăn
ngừa được.

Vấn đề thứ ba là gần đây tôi mới tổng kết,
phụ nữ tốt là do dạy mà ra, thế nên Nữ Đức cần phải học mới biết, chứ không
phải bản thân tự ngộ ra. Không phải tôi ở nhà, tự mình học tập thì sẽ ngộ ra,
như thế thì cần phải có thiên phú rất tốt, có gia phong tốt và bản tánh thiện
lương. Vì thế, chúng ta cần chủ động học tập. Khổng Tử nói: “cái học từ nhỏ
thành thiên tánh, thói quen lâu ngày thành tự nhiên”. Trong quá trình tôi học
tập Nữ Đức nhìn thấy rất nhiều bé gái của các phụ huynh, tôi đều đặc biệt chú ý
đến, tôi nói với họ con gái rất quan trọng, còn quan trọng hơn con trai, các vị
nhất định phải học cho tốt, sau đó còn dạy con gái của mình. Bởi vì muốn cho
các cháu khi bước vào xã hội có thể có năng lực kiểm soát bản thân tốt thì phải
có căn gốc sâu, nền tảng vững chắc thì mới có năng lực chống chọi với phong ba
bão táp ở bên ngoài, giống như một cây non vậy, bạn thấy rễ của nó không sâu,
mới trồng xuống mấy ngày, một trận cuồng phong thổi đến, ngay cả gốc cũng bị
trốc lên. Nếu như bạn cắm rễ cho sâu, cho dù bên ngoài có thổi đến đâu thì cũng
không lay động. Muốn cắm gốc cho con gái của bạn được sâu, thì phải làm sao?
Bắt đầu từ bạn trước, từng li từng tí của bản thân, mỗi một hành vi, mỗi một
khởi tâm động niệm bạn đều có thể làm được thì con gái của bạn nhất định sẽ dạy
được tốt. Trải qua mười năm cắm rễ, rồi lại mười năm tiếp theo nữa, nó sẽ bước
vào xã hội rất dễ dàng.

Bản thân tôi cũng rất cảm xúc. Sau khi tôi
kết hôn cũng gặp phải một vài thử thách, nhưng vì sao tôi có thể rất kiên trì?
Tôi đã kết hôn cùng chồng 17 năm rồi, chúng tôi có hai đứa con, sự nghiệp của
chồng tôi rất tốt. Bởi vì tôi từ nhỏ lớn lên trong một gia đình rất truyền
thống, ông bà nội, cha mẹ tôi đều kế thừa mẫu gia đình nam chủ ngoại, nữ chủ
nội. Được truyền thừa gia huấn như vậy nên cả cuộc đời tôi chịu ảnh hưởng rất
sâu sắc, cho đến hôm nay gia đình tôi được hòa thuận như thế này, phải cảm ân
tổ tiên đã tích đức. Gần đây tôi có duyên phận rất tốt đó là công tác chú thích
và phiên dịch bộ “Quần Thư Trị Yếu”. Bộ “Quần Thư Trị Yếu” là do đại thần Ngụy
Trưng của Đường Thái Tông triệu tập những phần tử trí thức, hội tập những kinh
điển xưa, chọn lọc ra những đoạn tinh hoa trong ba bộ phận Kinh, Sử, Tử mà biên
tập lại để dâng lên cho Đường Thái Tông. Đường Thái Tông thông qua việc đọc đi
đọc lại bộ sách này, sau đó chế định phương hướng và kế sách chính trị của quốc
gia, dẫn dắt thần dân làm theo lời dạy của bộ sách này, mở ra thời đại “Trinh
Quán Chi Trị”. Trong quá trình tôi học tập bộ sách này phải tra cứu rất nhiều
văn hiến, và gọi điện thoại cho ông nội vì kho sách của ông nội rất phong phú, trong
nhà có hơn ngàn cuốn sách. Sau đó ông nội đã gửi cho tôi rất nhiều điển tịch
như “Chư Tử Trị Yếu”, “Nhị Thập Ngũ Sử”, “Thập Tam Kinh Chú Sớ”, đáng tiếc là
cho đến bây giờ tôi mới đọc đến, tôi đã gần 40 tuổi rồi mới bắt đầu học tập.
Lúc nhỏ có sách, ông nội bảo tôi xem nhưng tôi không xem, nhưng sự dạy dỗ
thường ngày của ông bà nội thật sự đã tạo nên ảnh hưởng đến một đời này của
tôi, ví dụ như đã kết hôn thì không được ly hôn, phụ nữ thì phải an với bổn
phận, việc nhà toàn bộ phải tự mình làm, thiệt thòi là phước, v.v. Tôi từ nhỏ
huân tu gần hai mươi năm, thế nhưng sau khi bước vào xã hội vẫn còn bị một vài
ảnh hưởng, đã làm ra một số việc không như lý như pháp, do đó có thể thấy giáo
dục nền tảng văn hóa truyền thống quan trọng đến mức nào! Không những phải làm
được trên mặt sự mà then chốt là phải rõ lý. Thời gian trước tôi đã nói với
chồng rằng: “mặc dầu 20 năm qua em đã làm trên mặt sự, nhưng về đạo lý thì mấy
năm nay em mới học hiểu rõ”. Bởi vì đã hiểu rõ về lý rồi thì khi làm trên mặt
sự mới không có sự oán trách. Tôi trước đây làm trên mặt sự, nhưng trong tâm
vẫn có oán trách và có chỗ không hiểu, căn cứ vào đâu lại bắt tôi làm như vậy?
Học lực của tôi không thấp, tại sao việc nhà lại để tôi làm, trong tâm cảm thấy
không công bằng. Thế nhưng thông qua việc mình tự học tập, dần dần tôi cảm thấy
tâm đã bình lặng rồi, cảm thấy không chỉ bởi vì tôi là phụ nữ nên phải thực sự
gánh vác trọng trách của gia đình, mà sau khi bạn gánh vác phải không oán không
hối. Làm không phải làm vì chính mình, mà còn vì tích phước báo cho con cháu,
vì người nhà mà làm ra một tấm gương. Bạn mong muốn con dâu của bạn như thế
nào? Hy vọng sau này lấy một phụ nữ như thế nào về nhà? Nếu như hiện giờ bạn
tham ăn lười làm, không làm việc nhà, thì khả năng là các cô ấy cũng đều như
thế cả. Ngược lại, nếu như bạn có thể làm được những việc này thì những phụ nữ
trong gia đình bạn đều sẽ như thế, bạn phải làm, nhưng không phải làm vì chính
mình. Thế nên phụ nữ tốt nhất định do dạy mà ra, dạy như thế nào? Người mẹ mỗi
ngày dạy dỗ trong đời sống thường ngày.

Trong “Nhan Thị Gia Huấn” có nói: “nhân
sinh tiểu ấu, tinh thần chuyên nhất lợi”, nghĩa là em bé vừa mới được sinh ra
còn rất nhỏ, nên tinh thần khá dễ dàng chuyên nhất. Sau khi trưởng thành “do lo
nghĩ nên tinh thần phân tán, thế nên phải sớm được dạy dỗ, đừng để lỡ thời cơ”,
không được bỏ mất thời cơ. Thời cơ tốt nhất không phải là sau khi sinh ra, mà
là lúc mang thai, gọi là thai giáo. Vào thời xưa, trước khi thời Tam Thái khai
quốc của triều nhà Chu thì tổ tiên của chúng ta đã dùng thai giáo để dạy dỗ
rồi. Trong điển tịch cổ thư tôi đã xem thấy, chính là trong cuốn “Chu Tử Tập
Yếu”, khi tôi tra cứu tài liệu đã phát hiện ra. Vào thời thượng cổ, tổ tiên của
chúng ta đã giáo dục phụ nữ như thế nào? “Thực bất chính bất thực”, bởi vì vào
thời xưa thịt phải được cắt ra, cơm cũng phải chia ra từng nắm, “thực” là chỉ
cho thức ăn, cắt mà không ngay thì không ăn. “Tịch bất chính bất tọa”, người
xưa thường ngồi trên chiếu, nếu chiếu trải không thẳng thì họ sẽ không ngồi.
“Nhĩ bất thính dâm thanh”, “dâm” không phải là “dâm” trong “dâm dục” mà là chỉ
những ngôn từ thái quá, chữ “dâm” này chỉ cho sự quá độ. Chúng ta nói “cấm
dâm”, trên thực tế dâm dục là chỉ cho điều gì? Con người khi truy cầu một cách
quá mức sẽ làm trái với câu “dục bất khả túng”, tự mình sẽ chuốc lấy diệt vong.
Vì thế, dục vọng nhất định phải được giới hạn trong một phạm vi nhất định. Ví
dụ như lỗ tai, thế nào là “tai không nghe dâm thanh”? Quá nhiều những lời khen
ngợi là dâm thanh, bạn đừng nghe, bản thân phải biết tránh xa, đừng để càng
nghe càng thích thú, càng nghe càng muốn nghe. Những loại âm nhạc quá xuất sắc,
mang tính hưởng thụ thái quá cũng không được nghe quá nhiều. Những lời than
trách người khác quá nhiều cũng phải tránh xa. Đây là “nhĩ bất thính dâm
thanh”.

“Mục bất thị ác sắc”. Ác sắc, có nghĩa là
hết thảy những hiện tượng không tốt thì không nhìn đến. Ngày nay những hiện
tượng như thế rất nhiều, ngày nọ tôi đi cắt tóc, đã nói với thợ làm tóc rằng,
bởi vì anh ấy là ông chủ, tôi nói: “Anh có thể thu hết những cuốn tạp chí và
tiểu thuyết linh tinh lại được không, cố gắng đừng để khách hàng xem đến, nên
để những thứ có ích hơn, ví dụ như sách và băng đĩa về văn hóa truyền thống”.
Sau đó tôi lấy từ trong túi một cuốn “Đệ Tử Quy” đưa cho anh ấy, tôi nói: “Anh
đọc cái này rất tốt, anh có thể để những cuốn này cho khách xem, để cho những
người đến tiệm, vừa làm tóc vừa đọc, nếu thích lấy về cũng được, hãy làm một
chút việc có ích”. Hiện nay các tiệm như thẩm mỹ viện, tiệm làm tóc đều rất
hiện đại hóa, mở những nhạc có tiết tấu rất nhanh, bày những tạp chí linh tinh
về ngôi sao điện ảnh, sao có thể không làm ô nhiễm tâm người khác cho được? Bởi
vì những sách vở và băng đĩa như thế này để người xem thấy sẽ gây nên những suy
nghĩ hỗn loạn, tư tưởng tán loạn. Từ trường của chúng không tốt, cũng sẽ ảnh
hưởng đến từ trường của bạn, sẽ làm hao tổn phước báo của bạn, cũng ảnh hưởng
đến tài vận của bạn. Nếu như bạn không dẫn dắt những người đó đi theo đường tốt
thì cũng giống như phạm tội, họ là chủ mưu, bạn là tòng phạm, thậm chí bạn có
khả năng là chủ mưu, họ là tòng phạm, dù sao cũng cùng một giuộc. Truyền hình
cũng như vậy, hiện nay con trẻ vừa mở truyền hình lên rất khó nhìn thấy được
những tiết mục tốt cho thân tâm của các em. Ví dụ như phim hoạt hình của trẻ
nhỏ, gọi là thiếu niên ma thuật gì đó, đều về những việc đánh đánh giết giết,
cho nên tôi không để cho hai đứa con của tôi xem. Những bộ phim hoạt hình như
thế không hề dạy cho trẻ nhỏ làm thế nào để thực hành hiếu đạo, làm điều nhân,
thực hành bát đức “hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm, sỉ”. Thời gian trước,
con của tôi muốn đặt mua tạp chí, tôi liền đi kiểm tra một lần, bởi vì năm
ngoái lúc nó đặt mua tôi không biết, sau khi đặt mua rồi mới phát hiện có một
tạp chí dạy bạn làm thế nào chống đối thầy giáo, đùa giỡn với thầy cô, đùa giỡn
với cha mẹ, đều là những câu chuyện và tranh vẽ như vậy. Mỗi lần nó đem về một
cuốn là tôi đều tịch thu, cuốn tạp chí này rất tồi, mỗi lần đem về tôi đều
không cho nó đọc. Học kỳ này khi nó đặt tạp chí, nó nài xin thế nào tôi cũng
không cho nó đặt mua. Tôi nói những thứ này rất không tốt, mẹ nhất định không
cho con đặt, không phải là vì vấn đề tốn tiền nhiều hay ít. Cho nên, sau khi nó
tan học, hai ngày đó nó không vui, nói nói tất cả bạn bè trong lớp đều đặt cả,
đồng học còn gọi nói là “tên ngoan cố”, nhưng tôi vẫn không cho nó đặt. Kết
quả, hai ngày trước con trai lớn của tôi đã về nói với tôi: “Mẹ ơi, may mà mẹ
không cho con đặt, trong trường của con có một bạn học sinh lớp trên xem tạp
chí đó trong thời gian dài đã xảy ra việc rồi, bị rối loạn thần kinh, sau đó
người nhà đã đi kiện tờ tạp chí đó, hiện nay trường học đã đình chỉ việc đặt
tạp chí đó rồi”. Mạng Internet hiện nay càng không cần phải nói, vừa lên mạng
xem thì những thứ hỗn tạp bát nháo gì cũng đều có.

Phần sau cùng của thai giáo là “khẩu bất
xuất ngạo ngôn”, ngạo chính là ngạo mạn. Kiêu ngạo, ngạo mạn là bản tính của
con người, ai sinh ra cũng đều có, nhưng không chỉ đơn thuần chỉ cho sự ngạo
mạn này, ngạo mạn này còn có hàm nghĩa rất sâu, đó là hết thảy những lời nói
không tốt cũng đều được gọi là ngạo ngôn. Cũng bao gồm cả những chuyện thị phi,
chuyện tốt xấu của người này người kia mà chị em phụ nữ thường nói đến, tất cả
những lời như thế này cần nên dứt tuyệt. Lúc mới bắt đầu học tập Nữ Đức thì rất
khó khăn, phải chiến đấu, lúc mới bắt đầu thế lực của đối phương rất lớn mạnh,
thế lực chính diện rất yếu ớt, bởi vì chúng ta vẫn còn trong quá trình tu dưỡng
rèn luyện, khả năng là nhẫn không nổi lại thốt ra lời nói. Lúc tôi mới bắt đầu
cũng như thế, rất hối hận về những lời không nên nói. Không thành vấn đề, chính
mình biết đã sai rồi là được, tự khích lệ bản thân lần sau phải cố gắng nhẫn,
tranh thủ trong khoảng thời gian này bồi dưỡng thiện căn của chính mình, không
ngừng trưởng dưỡng phúc báo của mình, nên nghe nhiều những điều tốt đẹp. Sau
khi huân tập một thời gian dài, lực lượng thiện đã lớn mạnh rồi, hai bên đã có
sức lực chống chọi ngang nhau. Ví dụ như khi cảnh giới hiện tiền, chính mình có
thể lập tức giác ngộ, có thể suy xét kỹ rồi mới nói, có thể đối kháng được. Đến
sau cùng khi lực lượng của thiện lớn mạnh, vượt hơn lực lượng xấu ác, có thể
trong chốc lát đánh bại bên kia, thì “cách vật” đã thành công rồi! Vì vậy, mọi
người không nên gấp gáp, “cách vật” là một quá trình lâu dài từ từ, chỉ cần
chúng ta không ngừng trưởng dưỡng thiện căn của chính mình là được. Cổ huấn có
nói: “biểu chính tắc ảnh trực, phạm đoan tắc khí lương”, là ý nghĩa gì? Tức là
nói quan hệ giữa mẹ và con giống như thân hình và cái bóng của bạn vậy, thân
ngay thì bóng sẽ không lệch, thân lệch thì bóng sẽ cong, không thể thẳng được.
“Phạm” và “khí” chỉ cho khuôn đúc và đồ vật. Nếu như khuôn đúc tốt, ngay ngắn,
ví dụ như làm khối vàng, khuôn đúc thẳng thì vàng được đúc ra sẽ thẳng. Nếu như
khuôn đúc có tạp chất, khuôn đúc sẽ không thẳng, thì vàng được đúc ra sẽ có tạp
chất, sẽ không thẳng, khối vàng sẽ có những vết hằn. Nếu như nhận thức được mối
quan hệ của chúng ta và con cái là như vậy thì sẽ cảm thấy việc giáo dục con
cái không phải là việc khó khăn, chỉ cần chính mình có thể làm được, gọi là “tự
hóa hóa tha”, trước tiên chính mình thay đổi thì cảm hóa người khác sẽ dễ
dàng. 

Trước đây tôi học tập có nghe đến một đoạn
giáo huấn như thế này, thế gian có hai việc khó khăn nhất, một là lên trời khó,
hai là cầu người khó. Việc dễ nhất trên thế gian chính là cầu chính mình, mọi
việc chẳng cầu người, chỉ cầu chính mình là được. Bản thân chỉ cần dựa vào lời
dạy của cổ thánh tiên hiền mà làm thì việc giáo dục con trẻ sẽ như nước chảy
thành sông, tự nhiên mọi việc sẽ thay đổi. Vì vậy, trong quá trình giáo dục,
điều quan trọng nhất là giáo dục bản thân, giáo dục như thế nào? Đây là một vấn
đề rất then chốt, giáo dục phải cắm rễ, chúng ta học tập Nữ Đức kỳ thực cũng là
cắm cái rễ của văn hóa truyền thống, cái rễ quan trọng nhất của văn hóa truyền
thống là quy củ, gọi là “không có quy củ thì không có chuẩn mực”, từ “Đệ Tử
Quy” mà bắt đầu học. Nếu mở hết thảy giáo trình dạy Nữ Đức của thời xưa ra xem,
kỳ thực chúng chính là “Đệ Tử Quy”, có điều chúng phù hợp với phụ nữ hơn “Đệ Tử
Quy”, gọi là “Đệ Tử Quy” dành cho phụ nữ. Thế nên, chúng ta phải học thuộc “Đệ
Tử Quy”, học cho tốt. Tôi mỗi ngày đều dành thời gian cùng nhau đọc thuộc với
con, cùng nhau đọc tụng. Nếu bạn đã học thuộc rồi thì khi bạn làm sẽ khá tiện
lợi, bởi vì khi bạn làm thì câu nói này chợt hiện ra “cha mẹ bảo, chớ làm
biếng”, cha mẹ lúc nãy bảo mình làm việc gì, động tác của mình chậm chạp trì
hoãn, có hơi lười một tí, như vậy là không ổn rồi. “Cha mẹ dạy phải kính nghe”,
lúc nãy hình như mình chưa cung kính lắng nghe. Đọc thuộc là bước quan trọng đầu
tiên, trước tiên phải cắm cái rễ quy củ này xuống. Người hiện nay không có quy
củ, tự làm theo ý mình. Hôm qua tôi đưa con ra ngoài ăn cơm, nhìn thấy rất
nhiều cô gái khoảng 17-18 tuổi, nếu dùng lời của người xưa mà nói thì như thế
nào? “Đứng không có tướng đứng, ngồi không có tướng ngồi, nói chuyện không có
cách nói chuyện”, rất phóng túng, buông tuồng, đứng thì nghiêng bên này ngả bên
kia, nói chuyện thì bất kể nơi chốn, cười hi hi ha ha, nói chuyện rất lớn
tiếng.

Việc cần phải cắm rễ thứ hai là gì? Chúng
ta có thể gọi là cái rễ của giáo dục nhân quả. Thế nhưng thế nào là giáo dục
nhân quả? Có thể rất nhiều người vừa nghe thấy liền nghĩ rằng đó có phải là của
nhà Phật hay không, họ rất nhạy cảm, kỳ thực không phải như vậy. Thật ra, nhân
quả chính là sự giáo dục tinh thần trách nhiệm, đó là bạn làm sự việc này rồi
thì biết rõ về sau sẽ gây ra hậu quả gì, hậu quả này là trách nhiệm mà bạn phải
gánh vác. Không thể nói việc này đã làm xong rồi, không có liên quan gì đến
tôi. Tôi nói xong rồi, tôi muốn nói gì thì nói, không liên quan gì đến tôi cả,
rồi bỏ đi. Những việc bạn làm chính là cái nhân bạn đã trồng, tương lai bạn sẽ
nhận được kết quả như thế nào đều do bạn tự mình đối mặt và gánh vác. Nếu như
mỗi một người đều có tinh thần trách nhiệm, đều có thể đề khởi sứ mệnh gánh vác
của chính mình thì sẽ rất cẩn thận khi làm việc, cẩn thận mà làm người, chăm
chỉ nỗ lực cầu học vấn, cầu đạo đức, đều muốn trồng nhân tốt, kết thành quả
tốt, sẽ không phóng túng, tự tung tự tác như hiện nay. Trong quá trình giáo dục
cắm rễ, nền tảng của giáo dục nhân quả cần phải được cắm sâu hơn cái gốc của
“Đệ Tử Quy”, vì đây là nền tảng của nền tảng.

Tổ tiên của chúng ta có lời dạy như sau,
trong hết thảy các loại hình giáo dục nhất định phải đưa giáo dục nhân quả vào.
Tôi xin chia sẻ với mọi người vài lời dạy của tổ tiên: “Khéo dạy con cái, đây
là cái gốc của việc bình trị thiên hạ, mà trong đó dạy con gái còn quan trọng
hơn”. Lại nói, “đại quyền trị quốc bình thiên hạ hàng nữ nhân nắm hơn quá nửa”.
Đây là lời dạy của tổ tiên, nói về ý nghĩa quan trọng của giáo dục Nữ Đức. Câu
nói này nói lên điều gì? Trong việc giáo dục con cái, việc giáo dục con gái đặc
biệt quan trọng. Phía trước đã nói rất nhiều, phía sau lại nói: “Ngày nay thiếu
hiền nhân là vì thế gian thiếu hiền nữ. Có hiền nữ sẽ có hiền thê, hiền mẫu. Có
hiền thê, hiền mẫu mà chồng và con cái của họ không phải là người hiền, việc
này hiếm có vậy”. Đoạn văn này nói đến cái gốc thái bình của quốc gia là nằm ở
hiền thê, hiền mẫu trong gia đình, hiền thê hiền mẫu thật sự càng ngày càng ít.
Vì sao lại ít? Bởi vì nếu như khắp mặt đất đều là người như thế thì chúng ta đã
không cần học. Nếu như nói trên mặt đất đều là vàng thì chúng ta sẽ không xem
vàng là vật quý hiếm, ai còn muốn cất vào tủ két chứ, không cần nữa. Mọi người
nếu như phát hiện ra một người rất hiếu thuận, phát hiện ra một người vợ rất
hiền lương thì giống như tìm thấy bảo vật vậy, đều muốn xem đó là hình mẫu, cố
gắng tuyên dương, chúng ta nên cảm thấy đây là việc khiến chúng ta hổ thẹn. Bởi
vì hiếu thuận cha mẹ vốn là việc nên làm, nếu như người hiếu thuận cha mẹ hiện
nay được nhắc đi nhắc lại, được xem là tấm gương, thì việc này nói lên điều gì?
Nói lên người trong thiên hạ đã không xem trọng hiếu, nên khi có một người hiếu
thuận cha mẹ như vậy, mọi người cảm thấy đây là tấm gương, muốn học tập theo
anh ấy. Phụ nữ tận bổn phận làm phụ nữ, làm vợ, làm mẹ là điều đương nhiên, nếu
như không tận bổn phận, kiêu ngạo xa hoa thì phải nên phản tỉnh. Nếu như phát
hiện có người phụ nữ rất dịu dàng, hiền lương, có quan hệ hôn nhân vợ chồng rất
tốt, con cái rất hiếu thuận, gia đình hài hòa, nếu như đột nhiên phát hiện có
người như vậy, mọi người đều muốn học tập cô ấy, điều này cho thấy trong xã hội
hiện nay thế đạo đã suy vi rồi. Điều này cho thấy chức năng của giáo dục đã mất
rồi, giáo dục thực sự không chỉ là ở trong sách vở nhà trường và giáo hóa tri
thức, mà còn ở việc giáo hóa lòng người. Quốc gia nếu như có pháp luật tốt, ví
dụ như nước Mỹ có pháp luật rất tốt, nhưng pháp luật chỉ có thể nghiêm trị
những đứa con đại bất hiếu, giết cha giết mẹ đều bị trừng trị nghiêm khắc. Thế
nhưng, pháp luật không thể bồi dưỡng ra những người con hiếu như Khổng Tử, Tăng
Tử, Mẫn Tử Khiên. Chúng ta xem trong 3000 môn đồ của Khổng Tử, trong đó Hiền
Nhân là 72 người, họ làm thế nào có thể làm được “học vi nhân sư, hành vi thế
phạm”, mỗi người họ vì sao có thể tốt được như thế? Đây là kết quả do Khổng Tử
giáo dục. Thế nên, loại giáo dục này nếu như được bắt đầu từ gia đình, từ mỗi
một người mẹ mà bắt đầu thì có thể thay đổi thời thế, hài hòa thiên hạ.

Lại nói, “Dạy con gái là cái gốc của tề gia
trị quốc, có thể xem là hiểu đạo lý thấu triệt. Nhà Chu từ khi khai quốc nhờ
vào nền tảng Tam Thái, Thánh nhân Văn Vương là do thai giáo mà ra, thế nên biết
rằng thời thế không có Thánh hiền là do ít có người mẹ Thánh hiền. Nếu mỗi một
bà mẹ đều như Tam Thái, mà các con của họ không được như Vương Quý, Văn Vương,
Chu Công, làm việc sai trái gian xảo, ắt là hiếm có vậy. Người đời chỉ biết yêu
thương con gái, mặc cho chúng quen thói được nuông chiều mà không biết dùng mẫu
nghi để dạy chúng thì đây là một đại bất hạnh cho nước ta.” Vừa rồi đã nêu ra
ví dụ về ba vị Tam Thái nhà Chu, chúng tôi đều đã giảng qua rồi. Trong quá
trình mọi người học tập, thường xem thấy phần mở đầu của “Liệt Nữ Truyện”,
chương đầu tiên nói về Tam Thái, nói rất hay, mọi người nên thường xuyên đọc đi
đọc lại. Mỗi lần tôi ngồi máy bay đều để trong túi cuốn “Liệt Nữ Truyện” để xem
đi xem lại, lúc mới bắt đầu giở ra đọc, cảm thấy rất khó hiểu, xem không hiểu,
nhưng càng xem càng thích không rời tay, có thể ngộ ra rất nhiều điều. Bạn xem
những tấm gương về phụ nữ thời xưa, sự “thuận” và “tòng” của phụ nữ tuyệt đối
không phải theo kiểu mà chúng ta hiện nay lý giải là một mực vâng lời làm theo,
vâng vâng dạ dạ, không phải như vậy. Các phụ nữ ấy vô cùng có tính cách, họ có
thể nói ra những lời có đạo lý, có căn cứ, đồng thời bản thân không lơi lỏng
nguyên tắc, được chồng rất mực tôn trọng, không có một người chồng nào không
tôn kính vợ của mình. Trong những câu chuyện đó, trước khi người chồng muốn làm
quan đều về nhà hỏi vợ, tôi có nên đi làm chức quan đó không, nếu người vợ dùng
đạo lý giảng giải là không nên làm, hai vợ chồng đều dọn nhà đi ẩn cư.

Thế nào là sự tôn trọng chân thực? Thế nào
là thấp kém thật sự? Quan niệm “Nam tôn nữ ti” vào thời xưa không phải như
chúng ta hiện nay tưởng tượng, chữ “ti” có nghĩa là khiêm hạ, thành tựu đức
hạnh gì của người phụ nữ? Là đức hạnh của đại địa. Trong “Kinh Dịch” có nói về
“càn khôn lưỡng quái”, chương mở đầu nói về quẻ Càn. Quẻ Càn đại biểu cho người
nam, người nam nên noi theo đạo trời, “thiên hành kiện, quân tử dĩ tự cường bất
tức” (Sự vận chuyển của trời đất rất mạnh, người quân tử cũng theo trời mà tự
cường không nghỉ), người nam ở địa vị cao nên xưng là “tôn vị”. Quẻ Khôn đại
biểu cho người nữ, người nữ nên noi theo đạo của đất, “địa thế khôn, quân tử dĩ
hậu đức tải vật” (Khôn mang trọng trách của đất, người quân tử nhờ đức dầy mà
dung chở được vạn vật). Làm thế nào có thể “hậu đức tải vật”? Người đó cần
khiêm hạ, ở vị trí thấp, đại địa nếu như không an ổn vững chãi, mà lại muốn
hướng lên trên thì sẽ loạn, chắc chắn sẽ trở thành địa chấn. Đại địa bằng phẳng
vững chãi có đức dầy, mặt đất có thể sản sinh ngũ cốc, cho chúng ta có đủ thức
ăn áo quần; dưới mặt đất có chứa khoáng sản, chúng ta mới có thể được kim ngân
tài bảo, đây chính là đức hạnh của đại địa. Đại địa nhẫn nhục chứa đựng, khi
chúng ta nhổ nước bọt xuống đất, đất vẫn không tức giận. Bạn rưới lên đất nước
thơm, đất cũng không vui mừng, đây cũng là đức hạnh của đại địa. Bạn nhìn thấy
những chỗ có địa thế trũng có thể chứa được nước, nơi có địa thế cao thì không
thể, điều này cho thấy chúng ta cần phải giữ đức khiêm hạ thì mới có thể chứa
được phước báo. Chúng ta đều biết bồn địa Tứ Xuyên là đất quý, “thiên phủ chi
quốc” (nước của nhà Trời), bồn địa chính là nơi đất trũng, điều này nói lên đức
khiêm hạ của phụ nữ. Nếu không có “ti” (khiêm hạ) thì chắc chắn thiên hạ đại
loạn, không có đức hạnh thì không dung chở được vạn vật. Bao gồm việc chúng ta
lý giải câu nói của thời xưa “người nữ vô tài thì có đức”, rất nhiều người cảm
thấy câu nói này đàn áp phụ nữ. Trên thực tế là chỉ điều gì? Những phụ nữ từ
xưa đến nay, bao gồm tác giả của sách “Nữ Giới” là Ban Chiêu, tác giả sách “Nữ
Luận Ngữ” là Tống Nhược Tân, Tống Nhược Chiêu, tác giả sách “Nội Huấn” là Từ
Hoàng Hậu, những phụ nữ như thế có người nào mà không có tài chứ? Vậy cái gọi
là “vô tài” này là gì? Bản thân có tài nhưng không cho rằng mình có tài. Đức
hạnh khiêm hạ chính là “có đức”, họ không cho rằng bản thân mình có tài hoa,
thế nên từ đầu đến cuối họ đều dùng sự khiêm tốn làm nguyên tắc chỉ đạo tối
cao, đồng thời cũng là phương châm làm người của mình, trưởng dưỡng hậu đức
(đức dầy) của chính mình.

Chúng ta phải thể hội cho sâu lời dạy của
cổ đức, học tập đi học tập lại thì mới có thể hiểu rõ. Bạn không có học, cũng
không xem, cũng chưa từng thể hội thì người khác nói sao bạn cũng nói như thế,
hại luôn chính mình. Bạn không học, người khác nói không tốt, bạn nghe cảm thấy
điều này có đạo lý, nên không học, đó chính là hại chính mình. Nếu bạn chân
thật buông xuống tự ngã, nghiêm túc học tập thì sẽ nhận được lợi ích suốt đời,
mới hiểu ra những lời dạy của tổ tiên hóa ra hoàn toàn không như chúng ta tưởng
tượng, bạn sẽ sinh khởi tâm cảm ân khôn xiết.

Người hiện nay yêu thương con gái, con
trai, ở đây đặc biệt nói về con gái, để chúng quen thói kiêu ngạo là một việc
rất là phiền phức. “Người lúc tuổi còn nhỏ thường thân cận mẫu thân nên chịu
thói quen ô nhiễm sâu nhất từ đó, ngày nay trở thành vợ người, rồi trở thành mẹ
người, muốn bồi đắp nước nhà thì phải lấy việc dạy con gái làm việc cấp thiết”.
Giáo dục con gái là nhiệm vụ tối quan trọng. “Nên biết vì trời đất bồi dưỡng ra
một công dân lương thiện, biết giữ bổn phận là công đức vô cùng to lớn”, “muốn
chấn hưng nước nhà, nếu không có hiền mẫu thì sẽ không có người hiền giúp sức.
Thời thế không có mẹ hiền thì không những nước không có lương dân, mà nhà cũng
không có lương tử (người con ngoan)”. Đoạn giáo huấn này của tổ tiên tôi mỗi
lần học tập đều để tâm thể hội nhiều lần.

Trong việc học tập giáo dục Nữ Đức, ai là
người nên học Nữ Đức? Tôi cũng đã tổng kết rồi. Thứ nhất là nam nữ, già trẻ đều
nên học Nữ Đức. Thế nên, khi tôi giảng Nữ Đức, mặc dù đều là phụ nữ đến nghe,
thỉnh thoảng cũng có một hai người nam, nhưng bởi vì số nam ít nên họ cảm thấy ái
ngại mà chạy mất, xin đĩa giảng của tôi về học ở nhà. Vì sao người nam nên học?
Nếu như bạn là chồng, đã kết hôn rồi, bạn không biết tiêu chuẩn của một người
vợ tốt là như thế nào thì bạn sẽ không thể nào dẫn dắt vợ mình. Trong tâm bạn
không có tiêu chuẩn, không có nguyên tắc thì sẽ không thể dạy được vợ. “Phu bất
hiền, vô dĩ ngự phụ”, chồng không phải là người hiền đức thì không thể dẫn dắt
được vợ mình. Sự hiền đức của anh ấy là gì? Trong tâm của anh ấy phải biết phán
xét, nếu như không biết phán xét, được, bạn muốn tiêu tiền, anh ấy sẽ kiếm tiền
về cho bạn, kiếm không được thì đi ăn trộm, ăn cướp, đi gạt người đem về cho
bạn, rắc rối to rồi! Đẹp là điều tốt, bạn muốn phẫu thuật thẩm mỹ, anh ấy cho
bạn tiền đi phẫu thuật, phiền phức rồi! Những người chưa kết hôn dựa vào tiêu
chuẩn này lựa chọn bạn đời, thì sẽ chọn được bạn đời tốt. Vì vậy, người nam nên
học, chưa kết hôn thì biết chọn bạn đời, kết hôn rồi thì dùng chính pháp để tề
gia, đây là bổn phận của nam giới. Từ xưa đến nay những người đề xướng Nữ Đức
toàn là nam giới, chúng ta thấy thời nhà Minh có Vương Tương, nhà Thanh có Trần
Hoằng Mưu biên soạn cuốn “Giáo Nữ Di Quy”. Và ở trong Phật môn cũng có những tổ
sư đại đức đều xem trọng “nữ giáo”, tầm nhìn của nam giới rất sâu xa. Thứ hai
là người làm cha mẹ nên học, để giáo dục con cái của mình, đặc biệt là dạy con
gái. Thứ ba là phụ nữ nên học, chưa kết hôn có thể tu thân, kết hôn rồi có thể
phản tỉnh tâm mình, nhằm nâng cao đức hạnh của bản thân. Sau cùng, người lớn
tuổi cũng cần học, việc học tập của người lớn rất quan trọng, chúng ta đối với
cha mẹ không những phải chú ý đến việc dưỡng thân, mà gần đây tôi thể hội rất
sâu rằng, nhất định cần phải dưỡng trí tuệ của cha mẹ. Vì sao thế? Dưỡng trí
tuệ của cha mẹ thì sẽ dưỡng tâm của cha mẹ được tốt. Nếu không dưỡng trí tuệ
của cha mẹ thì bạn sẽ rất khó dưỡng tâm của cha mẹ. Nếu như tâm của họ tham
lam, vô tri, thích chiếm lợi, rất tầm thường theo thế tục thì phải dưỡng thế
nào? Cái tâm đó rất khó dưỡng cho tốt. Vì cha mẹ, bạn cũng đi xu nịnh bợ đỡ
sao? Nếu cha mẹ bạn học rồi, họ đã khai trí tuệ, họ biết cái gì là đúng, cái là
sai, họ sẽ không ỷ vào tuổi tác lớn của mình, bạn dưỡng tâm của họ sẽ tương đối
dễ. Nếu như họ có chí hướng lớn thì càng tốt hơn. Người lớn tuổi học tập là
việc rất tốt, họ có thể thay đổi phong tục. Bởi vì lời nói của người già có
trọng lượng, họ lớn nhất trong nhà, phương châm chính sách do họ chế định ra
thì sẽ thuận lợi cho con cái chấp hành. Nếu như con cái học văn hóa truyền
thống mà người lớn trong nhà lại phang cho một gậy: “những thứ này không cần
học, lãng phí thời gian, công sức, nhất là học Nữ Đức”, thế thì sẽ là việc vô
cùng phiền phức.

LỜI MỞ ĐẦU.

Kính chào các thầy cô giáo, chúng ta tiếp
tục học tập Nữ Đức. Chúng ta hiện nay có được phúc báo và chí hướng, muốn nâng
cao đức hạnh của chính mình, muốn học tập phương pháp tu thân dưỡng tính, từ
đâu mà bắt đầu? Cổ thánh tiên hiền đã để lại một lượng lớn tài liệu dạy học Nữ
Đức, chúng ta có thể y theo giáo trình thời xưa mà học tập. Bốn bộ sách chủ yếu
của giáo dục Nữ Đức được gọi là “Nữ Tứ Thư”, đó là “Nữ Giới”, “Nữ Luận Ngữ”,
“Nội Huấn” và “Nữ Phạm Tiệp Lục”, cũng có người gọi bốn bộ này là “Nữ Hiếu
Kinh”. Bốn bộ Kinh điển này kỳ thực đều được lưu truyền ra nước ngoài, truyền
đến Nhật Bản, Hàn Quốc, cũng được nước ngoài xem trọng. Nước ta từ sau cuộc vận
động Ngũ Tứ, những cuốn sách như thế này về cơ bản đều tuyệt tích. Năm ngoái
tôi gặp được một cơ hội rất ngẫu nhiên, lần đầu tiên gặp được cuốn sách nhỏ “Nữ
Giới”, bìa sách màu hồng, không phải là bản chính quy do nhà sách xuất bản. Tôi
nhìn thấy thì rất hoan hỷ, lúc đó chỉ xem qua một ít nội dung của sách, tổng
cộng có bảy chương, gồm ti nhược, phu phụ, kính thuận, phụ hạnh, khúc tòng, hòa
thúc muội và chuyên tâm.

Bảy chương này giảng về tâm pháp tu hành
của người nữ, là pháp môn dựa trên tâm niệm. Bản thân tôi cũng rất vui mừng,
thế nhưng thành thực mà nói, tôi xem không hiểu lắm, sau đó tôi lấy đem về nhà,
đưa cho các nữ nhân viên của công ty chúng tôi, bởi vì nhân viên nữ của công ty
tôi rất nhiều, tôi để toàn thể nữ nhân viên công ty đọc “Nữ Giới”. Sau đó nhân
viên đều lại nói với tôi là đọc không hiểu, kỳ thực bản thân tôi cũng không
hiểu rõ lắm, thế nhưng tôi đã nói với mọi người: “đọc sách ngàn lần, nghĩa kia
tự hiểu”. Đây cũng là một cơ duyên rất là ngẫu nhiên khiến tôi phát tâm giảng
cuốn sách này, nghiêm túc nỗ lực bắt đầu từ từng con chữ, nghĩa lý, cho đến
thực tế mà bắt đầu từ từ thâm nhập liễu giải, sau đó càng ngày càng hoan hỷ.
Khi đã hiểu thông bộ sách “Nữ Giới”, sau này khi tôi giảng sách “Nữ Luận Ngữ”,
“Nữ Nhi Kinh”, bao gồm việc làm “Quần Thư Trị Yếu”, xem chương “Hoài Nam Tử”
đều cảm thấy giống như đang giảng Nữ Đức. Lời dạy xưa có câu: “Một kinh thông,
tất cả kinh thông”, mặc dù chính mình vẫn chưa hoàn toàn thông, nhưng sau khi
giảng đi giảng lại 6-7 lần “Nữ Giới” thì thật sự có cảm giác “Học tập rồi thực
hành chẳng vui lắm sao”.

Tiếp theo đây, chúng ta chính thức học tập
“Nữ Giới”, trước tiên xin xem lời mở đầu sách. Tôi xin đọc cho mọi người:

“TÀO THÁI CÔ, TÍNH BAN THỊ, DANH CHIÊU, HẬU
HÁN BÌNH DƯƠNG TÀO THẾ THÚC THÊ, ,  BAN
BƯU CHI NỮ DÔ (Tạm dịch: Tác giả là Tào Đại Gia (âm là Thái Cô), họ Ban, tên
Chiêu, là hiền thê của Tào Thế Thúc thời nhà Hán, là con gái của Ban Bưu)

Tào Đại Gia, tên gọi Ban Chiêu, là vợ của
Tào Thế Thúc nhà Hậu Hán, cũng là tác giả của bộ sách “Nữ Giới”. Vì sao gọi bà
là Tào Đại Gia? Bởi vì bà lấy Tào Thế Thúc, nên lấy họ của chồng. Còn chữ “Đại
Gia” thì sao? Hai chữ “Đại Gia” này không đọc là “Đại Gia”, trước đây tôi cũng
thường đọc là “Tào Đại Gia”, tôi nói tại sao lại đặt tên này? Sau khi nghiên
cứu kỹ thì mới phát hiện chữ “đại” này đọc là “thái”, giống chữ “thái” trong
“thái thái”. Còn chữ “gia” là “cô”, là chữ cô trong từ “cô thúc”, nên phải đọc
“Tào Đại Gia” thành “Tào Thái Cô”, đây là cách xưng hô tôn trọng đối với người
có học thức vô cùng uyên bác vào thời xưa, là cách xưng hô cổ điển. Thế nên,
rất nhiều văn tự thời cổ so với thời nay khác biệt rất lớn, nếu như chúng ta
dùng cách nhìn của hiện nay mà xem thì có khi sẽ không hiểu nó có ý nghĩa gì,
vì vậy mọi người xin chớ để mắc cái lỗi này. Bà là “Phù Phong Ban Bưu chi nữ
dã”, Phù Phong là địa danh, hiện nay là nơi thuộc miền đông bắc Hàm Dương-Thiểm
Tây. Ngày nay vẫn có cách nói thế này, sau khi một người nào đó trở nên nổi
tiếng thì quê hương của họ cũng theo đó mà bắt đầu được biết đến, thế nên đã
đem địa danh quê hương đọc ra theo. Bà là con gái của Ban Bưu.

THẾ THÚC TẢO TUẤT, CHIÊU THỦ CHÍ, GIÁO TỬ
TÀO CỐC THÀNH NHÂN. TRƯỞNG HUYNH BAN CỐ, TÁC TIỀN “HÁN THƯ”, VỊ TẤT NHI TUẤT,
CHIÊU TỤC THÀNH CHI. THỨ HUYNH BAN SIÊU, CỬU TRẤN TÂY VỰC, VỊ MÔNG CHIÊU HOÀN.
CHIÊU PHỤC KHUYẾT THƯỢNG THƯ, KHẤT THỨ HUYNH QUY LÃO. (Tạm dịch: Thế Thúc qua
đời sớm, Tào Đại Gia ở vậy thủ tiết, dạy con là Tào Cốc thành người. Anh trai
lớn của bà là Ban Cố viết tác phẩm Tiền Hán Thư, chưa hoàn thành xong thì đã
qua đời. Vua Hán Hòa Đế biết bà là người có tài nghệ, học vấn nên đã bảo bà
hoàn thành tiếp bộ sách này. Người anh thứ hai của bà là Ban Siêu, từng trấn
thủ nhiều năm ở Tây Vực, muốn cáo lão về nhà, nhưng Hán Đế không cho phép. Ban
Chiêu đã viết một bản tấu chương, khẩn cầu Hán Đế cho anh của bà được trở về
nhà)

Chồng của bà là Tào Thế Thúc qua đời từ rất
sớm, Ban Chiêu giữ chí hướng của mình, không lấy người khác, đức hạnh của bà vô
cùng tốt, đồng thời dạy dỗ con trai là Tào Cốc danh là Tào Thành, tự Trực Cốc
khôn lớn thành người. Ban Chiêu có một người anh trai tên Ban Cố rất nổi tiếng,
là tác giả của bộ “Hán Thư”. “Hán Thư” là bộ sách viết về lịch sử theo thể Kỷ
Truyện (lịch sử được trình bày theo tiểu sử nhân vật) đầu tiên trong lịch sử cổ
đại Trung Quốc. Trong lịch sử, nó cùng với sách “Sử Ký” nổi tiếng như nhau,
viết rất hay. Thế nhưng, Ban Cố chưa viết xong thì qua đời, phần tiếp theo là
do em gái của ông là Ban Chiêu giúp ông hoàn thành. Từ đây có thể thấy, tài văn
chương của Ban Chiêu không phải tầm thường. Tương truyền năm xưa khi bà ở trong
cung viết phần tiếp theo của bộ “Hán Thư” thì đại học giả đương thời là Mã Dung
đã quỳ ở bên ngoài Tàng Thư Các mà cung kính lắng nghe lời giáo huấn của bà. Bà
vừa viết vừa giảng bài cho mọi người, vị đại Nho một thời là Mã Dung cũng đến
quỳ nghe bài giảng. Bà còn có một người anh là Ban Siêu, thường xuyên ở Tây Vực
trấn thủ biên cương, hoàng đế không cho phép trở về, ông trước giờ cũng chưa về
nhà, nhưng tuổi tác của ông đã cao, rất nhớ quê nhà, luôn mong được về nhà. Vì
vậy, Ban Chiêu đã tự mình dâng lên hoàng đế một bức thư, khẩn cầu hoàng thượng
ân chuẩn cho anh của mình được cáo lão hồi hương. Ở đây cũng có một đoạn bối
cảnh lịch sử. Tôi đã lên mạng tra cứu, lúc đó hoàng đế và anh của bà, cùng một số
đảng phái bất đồng giữa họ phát sinh mâu thuẫn, thế nên hoàng đế đối với anh
của bà có chỗ không hài lòng, không muốn cho ông trở về. Ban Chiêu nghĩ đến
tình cốt nhục và lòng nhớ mong quê hương của anh trai, bà không sợ cơn thịnh nộ
của hoàng đế có thể giáng tội cho mình, đã đem hết văn tài viết một bài văn vô
cùng cảm động khiến người rơi lệ. Sau khi viết xong, Ban Chiêu vô cùng mềm mỏng
uyển chuyển khuyên can hoàng đế. Hoàng đế xem xong thì hồi tâm chuyển ý, đồng ý
cho anh của bà trở về quê. Thế nhưng anh trai tuổi tác đã cao, sau khi về đến
nhà được hai tháng thì qua đời, cũng may là mất tại quê nhà.

“HÒA HI ĐẶNG THÁI HẬU, GIA KỲ CHÍ TIẾT,
TRIỆU NHẬP CUNG, DĨ VI NỮ SƯ, THÍCH HIỆU ĐẠI GIA. HOÀNG HẬU CẬP CHƯ QUÝ NHÂN,
GIAI SƯ SỰ CHI, TRƯỚC “NỮ GIỚI” THẤT THIÊN”. (Tạm dịch: Đặng Thái Hậu của triều
Hán rất coi trọng bà, ra ý chỉ mời bà vào cung làm vị Nữ Sư, ban tặng cho bà
danh xưng là Đại Gia. Hoàng hậu và các quý nhân của triều Hán đều xem bà là
thầy mà phụng sự. Tác phẩm “Nữ Giới” gồm có 7 chương là do bà viết)

Lúc đó Đặng Thái Hậu vô cùng khen ngợi đức
hạnh và chí hướng cao xa rộng lớn của Ban Chiêu, đồng thời ngưỡng mộ học thức
uyên thâm của bà, đã triệu bà vào cung làm thầy, làm vị nữ sư. Thái hậu học tập
với bà, sau đó ban cho bà hiệu là “Đại Gia” (đọc là Thái Cô). Sau đó hoàng hậu
và tất cả tì thiếp cùng quý nhân trong hậu cung đều dùng lễ đối với thầy mà đối
đãi với Ban Chiêu, học tập theo bà. Chúng ta từ đây xem thấy Ban Chiêu chắc
chắn không phải là một phụ nữ tầm thường, mà xác thực có thể làm được “học vi
nhân sư, hành vi thế phạm”, đồng thời xác thực làm được tu thân, tề gia, trị
quốc, bình thiên hạ, bà tu tốt tâm hạnh của chính mình, dạy dỗ con cái thành
người, giúp đỡ hoàng thái hậu và các tì thiếp trong hậu cung, dẫn dắt họ,
trưởng dưỡng học thức và đức hạnh của họ, làm ra tấm gương “bình thiên hạ”. Thế
nên, Ban Chiêu thực sự là tấm gương và niềm tự hào của phụ nữ chúng ta. Đây là
phần giới thiệu mở đầu đơn giản, do người đời sau viết.

Chúng ta tiếp tục học phần tiếp theo của
“Nữ Giới”.

“BỈ NHÂN NGU ÁM, THỤ TÁNH BẤT MẪN. MÔNG
TIÊN QUÂN CHI DƯ SỦNG, LẠI MẪU SƯ CHI ĐIỂN HUẤN, NIÊN THẬP HỮU TỨ, CHẤP KI QUY
Ư TÀO THỊ, Ư KIM TỨ THẬP DƯ TẢI HĨ. CHIẾN CHIẾN CĂNG CĂNG, THƯỜNG CỤ TRUẤT
NHỤC, DĨ TĂNG PHỤ MẪU CHI TU, DĨ ÍCH TRUNG NGOẠI CHI LỤY. THỊ DĨ TÚC DẠ CÙ TÂM,
CẦN BẤT CÁO LAO, NHI KIM NHI HẬU, NÃI CHÍ MIỄN NHĨ. NGÔ TÍNH SƠ NGU, GIÁO ĐẠO
VÔ TỐ, HẰNG KHỦNG TỬ CỐC, PHỤ NHỤC THANH TRIỀU, THÁNH ÂN HOÀNH GIA, ỔI TỨ KIM
TỬ, THỰC PHI BỈ NHÂN THỨ KỈ SỞ VỌNG DÃ. NAM NĂNG TỰ MƯU HĨ, NGÔ BẤT PHỤC DĨ VI
ƯU, ĐÃN THƯƠNG CHƯ NỮ, CỤ THẤT DUNG THA MÔN, THỦ NHỤC TÔNG TỘC. NGÔ KIM TẬT TẠI
TRẦM TRỆ, TÍNH MỆNH VÔ THƯỜNG, NIỆM NHỮ TÀO NHƯ THỬ, MỖI DỤNG TRÙ TRƯỚNG. NHÂN
TÁC “NỮ GIỚI” THẤT THIÊN, NGUYỆN CHƯ NỮ CÁC TẢ NHẤT THÔNG, THỨ HỮU BỔ NGHI, TỈ
TRỢ NHỮ THÂN. KHỨ HĨ, KÌ ÚC MIỄN CHI”. (Tạm dịch: Tại hạ Ban Chiêu kém hèn,
chẳng tường sự lý, bẩm sinh lại không thông minh cũng chẳng có tài cán. Nhờ ân
đức của tiên phụ che chở, được nhậm chức Nữ Sư dạy học. Năm 14 tuổi được gả vào
nhà họ Tào, đến nay đã hơn 40 năm. Trong 40 năm qua, tôi thường nơm nớp lo lâu,
hết lòng cẩn thận, sợ mình đức hạnh kém khuyết, bị đuổi ra khỏi Tào gia, làm
mất thể diện của cha mẹ, liên lụy tới cả họ hàng. Thế nên tôi từ sáng đến tối,
không giờ khắc nào mà không cần mẫn, lao tâm lao lực, tuy làm việc vất vả nhưng
không dám oán than. Hiện giờ, tôi tuổi tác đã cao, con cái cũng đã trưởng
thành, nỗi vất vả lo toan đã vơi đi bớt.

Tính tôi xao nhãng, đối với việc bảo ban
con cái chẳng giữ được hằng tâm, thường sợ Tào Cốc (con trai của Ban Chiêu)
không biết đạo lý làm quan, cô phụ sự thanh minh thịnh trị của triều đình. Nào
ngờ được Thánh đế gia ân, phong cho chức quan, vinh dự được thắt dây đai màu
tía. Ân sủng này tôi quả thật không dám nghĩ tới. Giờ đây con trai đã trưởng
thành, có thể tận trung trong chức vụ với triều đình, tâm tôi không còn lo lắng
vì nó nữa. Nhưng đối với các nữ nhân nhà họ Tào tôi không thể không lo âu. Các
cô đều đã đến tuổi gả chồng, nếu như không từ từ mà bảo ban, các cô sẽ không
biết lễ nghi bổn phận của người làm vợ, sợ rằng khi gả qua nhà chồng sẽ bị mất
thể diện, lại còn liên lụy đến tông tộc họ hàng, phải mang tiếng xấu. Bệnh của
tôi hiện nay đã nặng, việc sống chết chưa biết khi nào. Nghĩ đến những nữ nhân
họ Tào chưa hiểu rành về lễ, tôi thật sự chưa thể yên tâm. Những lúc nhàn rỗi,
tôi có viết bộ sách “Nữ Giới” gồm 7 chương, mỗi người nữ nhà họ Tào hãy sao
chép ra một lần, sẽ có ích cho việc bồi dưỡng đức hạnh của các cô vậy. Khi các
cô được gả đi rồi, hãy nhớ luôn khích lệ lẫn nhau, y theo sách “Nữ Giới” này mà
làm)

Chương này là lời mở đầu của phần kinh văn
do Ban Chiêu viết cho người đời sau biết lý do vì sao bà viết cuốn “Nữ Giới”.
Chúng ta từ lời mở đầu đơn giản này mà cảm thấy được Ban Chiêu thân là thầy của
Thái hậu mà có thể khiêm tốn như thế, thực khiến chúng ta lấy làm hổ thẹn. Lần
đầu tiên khi tôi đọc lời mở đầu cảm thấy không thể hiểu được tại sao lại viết
một cách khiêm hạ như vậy, chúng ta cho dù muốn tỏ ra khiêm tốn cũng không viết
được như vậy, bởi vì tâm chúng ta chưa đạt được như thế. Chúng tôi y cứ và chú
giải của Vương Tương thời nhà Minh, chia ra từng phần từng đoạn mà học tập. Mẹ
của Vương Tương cũng rất nổi tiếng, mẹ của ông là Lưu Thị chính là tác giả của
cuốn sách thứ tư “Nữ Phạm Tiệp Lục” trong bộ “Nữ Tứ Thư”.

“BỈ NHÂN NGU ÁM, THỤ ÍNH BẤT MẪN. MÔNG TIÊN
QUÂN CHI DƯ SỦNG”

Đoạn này Ban Chiêu nói về bản thân mình ngu
độn, bẩm sinh không thông minh mẫn tiệp, đều nhờ vào âm đức của phụ thân che
chở. “Bỉ nhân” là Ban Chiêu dùng chỉ cho chính mình, “ngu ám” nghĩa là ngu
xuẩn, ngu độn. Trên thực tế, đều là những lời khiêm tốn của Ban Chiêu, giống
như các đồng học chúng ta học tập văn hóa truyền thống đều nói: “mạt học bất
tài”, “mạt học” nghĩa là trong số các đồng học mình xếp ở vị trí sau cùng,
không có tài hoa, không có tài năng, trên thực tế thì không hẳn là như vậy, chỉ
là lời nói khiêm hạ. “Thụ tính bất mẫn” là chỉ cho thiên tính không thông tuệ.
“Mông tiên quân chi dư sủng”, “tiên quân” là chỉ cho Ban Bưu, phụ thân của Ban
Chiêu. Bởi vì Ban Bưu làm quan thời Quang Vũ Đế, làm trưởng huyện Vọng Đô (nay
là thành phố Bảo Định, tỉnh Hà Bắc), vào lúc đó cũng là nổi tiếng một thời, rất
có danh vọng. Ở đây có nghĩa là Ban Chiêu chỉ thừa hưởng danh tiếng này của cha
chứ bản thân không có đức hạnh.

“LẠI MẪU SƯ CHI ĐIỂN HUẤN, NIÊN THẬP HỮU
TỨ, CHẤP KI QUY Ư TÀO THỊ”.

Đoạn này có nghĩa là nhờ vào sự dạy dỗ của
mẫu thân, năm mười bốn tuổi Ban Chiêu được gả vào nhà họ Tào. “Lại mẫu sư chi
điển huấn” ở đây chỉ cho việc bà không quên lời dạy của mẫu thân, không quên ơn
của mẹ. “Ki quy” là cái mà chúng ta hay gọi là cái chổi quét nhà, là công cụ
dùng để quét trừ những thứ ô uế, ở đây Ban Chiêu tỉ dụ cho bản thân thời thời
quét sạch sự ô nhiễm trong tâm, hoàn thiện đức hạnh của chính mình. Đây cũng là
cách nói khiêm hạ của bà, thường cảm thấy đức hạnh và học vấn của mình không
đủ, khi được gả vào nhà họ Tào để phụng sự chồng bà sợ không đảm đương được.

“Ư KIM TỨ THẬP DƯ TẢI HĨ. CHIẾN CHIẾN CĂNG
CĂNG, THƯỜNG CỤ TRUẤT NHỤC”.

Đoạn này nói bà được gả vào nhà họ Tào hơn
bốn mươi năm, bản thân trước giờ đều sống với tâm thái nơm nớp lo sợ, đều là sợ
hổ thẹn nếu bị đuổi khỏi Tào gia, cũng chính là nói bà sợ đức hạnh của mình
không đủ, khiến cho cha mẹ chồng và người nhà xấu hổ. “Chiến căng” chỉ cho diện
mạo sợ sệt bất an, “truất” có nghĩa là bị chồng đuổi, bởi vì vào thời xưa chưa
có tòa án, không có kiện cáo, người chồng nếu như phát hiện vợ mình có sự không
phù hợp với gia quy, gia đạo thì có quyền đuổi cô ấy trở về nhà.

“DĨ TĂNG PHỤ MẪU CHI TU, DĨ ÍCH TRUNG NGOẠI
CHI LỤY”.

Đoạn này nói bà lo lắng đạo làm vợ của mình
tu không được tốt, khiến cha mẹ hổ thẹn, họ hàng thân quyến bên gia đình chồng
và nhà cha mẹ ruột cũng bị liên lụy. “Trung” là chỉ cho quyến thuộc thân thích
bên nhà mẹ đẻ.

“THỊ DĨ TÚC DẠ CÙ TÂM, CẦN BẤT CÁO LAO, NHI
KIM NHI HẬU, NÃI CHÍ MIỄN NHĨ.”

Đoạn này nói bà cả ngày lẫn đêm đều rất vất
vả, lao tâm lao lực, thế nhưng trước giờ không dám khen ngợi chính mình, luôn
khiêm tốn. Hiện nay tuổi tác đã cao, con cháu đều thành gia lập nghiệp, có thể
tạm thời buông xuống cái tâm ưu lo ấy. “Túc” có nghĩa là buổi sớm, “cù” có
nghĩa là vô cùng vất vả lao nhọc, “cáo” có nghĩa là khoa trương khen ngợi, tự
khen chính mình. “Miễn” trong câu “nãi chí miễn nhĩ” là nghĩa là buông xuống.

“NGÔ TÍNH SƠ NGU, GIÁO ĐẠO VÔ TỐ, HẰNG
KHỦNG TỬ CỐC, PHỤ NHỤC THANH TRIỀU”.

Đoạn này nói tài học của bản thân còn thấp
kém, ngu độn không thông minh, dạy dỗ con cái không có hằng tâm (tâm bền lâu),
cho nên vô cùng lo sợ con trai là Tào Cốc cô phụ trách nhiệm quan trọng, ảnh
hưởng xấu đến sự thanh minh thịnh trị của triều đình đương thời. “Sơ” nghĩa là
sơ sài, ý nói bà đều rất hậu đậu, sơ sài ở rất nhiều phương diện. Trong việc
dạy dỗ, “vô tố” có nghĩa là không có tâm dài lâu, “tố” nghĩa là thường hằng,
nghĩa là lúc thì dạy dỗ, lúc thì lơ là. “Thanh” không phải chỉ cho triều nhà
Thanh, “thanh” có nghĩa là triều đại thanh minh thịnh trị, nhằm khen ngợi việc
trị nước trong sáng của đất nước thời đó, bà sợ mình dạy dỗ con không tốt, có
lỗi đối với trọng trách mà triều đình đã giao cho con.

Từ phần mở đầu đến lúc này có thể thấy
rằng, ở ngoài thì bà khen ngợi cha mẹ của mình, gia đình chồng của mình, bao
gồm luôn cả triều đình; còn trong thì ba đặt mình ở vị trí thấp nhất, đây là lý
do chương đầu tiên khai tông minh nghĩa của sách “Nữ Giới” gọi là “Ti nhược”,
từ chỗ này có thể thấy Ban Chiêu thực sự đã làm được hai chữ này, nên mới có
thể viết ra được thiên văn chương này.

“THÁNH ÂN HOÀNH GIA, ỔI TỨ KIM TỬ, THỰC PHI
BỈ NHÂN THỨ KỈ SỞ VỌNG DÔ

Nói về việc con trai của bà đột nhiên được
sự ân sủng của hoàng thượng, với đức hạnh thấp kém mà tiếp nhận địa vị cao mà
thánh thượng ban cho, thực sự đây là điều mà chính bà không dám kỳ vọng. Từ đây
chúng ta thấy Ban Chiêu là người phụ nữ như thế nào? Bà là thầy của Thái hậu,
con của bà cũng có địa vị cao như thế, có được phước báo to như thế, bà đã
“khiêm tốn mà nhận phước”. Từ toàn bộ chương mở đầu chúng ta có thể nhìn thấy
bà là người khiêm tốn chí thành. “Hoành gia” có nghĩa là vô duyên vô cớ mà có
được. “Kim tử” là chỉ cho chức quan, y phục của thời xưa biểu thị cho các chức
vị khác nhau, đai lưng của y phục có màu sắc khác nhau biểu thị cho đẳng cấp
khác nhau. Được đeo đai lưng màu vàng tía tức địa vị này khá cao.

“NAM NĂNG TỰ MƯU HĨ, NGÔ BẤT PHỤC DĨ VI ƯU,
ĐÃN THƯƠNG CHƯ NỮ, CỤ THẤT DUNG THA MÔN, THỦ NHỤC TÔNG TỘC.”

Ý nói con trai của bà ở triều đình làm
quan, có thể “tự thiện kỳ thân” (làm tròn chức vụ), còn những người con gái thì
sao? “Thời đương xuất giá” có nghĩa là đến tuổi xuất giá, gả vào nhà người, thế
nhưng vẫn chưa được dạy dỗ tốt, không được giáo huấn dần dần, sợ khi gả vào nhà
người không biết hổ thẹn, khiến cho gia đình mẹ ruột mất mặt.

“NGÔ KIM TẬT TẠI TRẦM TRỆ, TÍNH MỆNH VÔ
THƯỜNG, NIỆM NHỮ TÀO NHƯ THỬ, MỖI DỤNG TRÙ TRƯỚNG.”

Đoạn này nói bản thân bà hiện giờ mắc bệnh
đã lâu, sợ rằng có thế ra đi vào bất kì lúc nào, nghĩ đến các thiếu nữ trong
nhà như thế, bà đều lo lắng ưu tư cho từng người.

Lúc Ban Chiêu viết sách “Nữ Giới” đã là bà
lão mấy chục tuổi rồi, sức khỏe cũng không được tốt lắm, thực sự là mang bệnh
nặng. Trong tình cảnh như vậy bà vẫn một lòng một dạ lo nước lo dân nên mới viết
ra sách “Nữ Giới” này. Với tuổi tác của Ban Chiêu chúng ta nghĩ đến con gái của
bà, tuổi của họ không thể là 17-18 sắp gả về nhà người được, trên thực tế con
gái của bà đã đi lấy chồng rồi. Vậy sao bà lại nói “đến tuổi cập kê mà không
được dạy dỗ”? Ở đây có hàm nghĩa rất sâu, trên thực tế bà thông qua thiên văn
chương viết cho các cô gái trong gia đình mình là để dẫn dắt người trong thiên
hạ xem trọng Nữ Đức. Đối với tình hình phụ nữ chuyên quyền, Nữ Đức suy vi bà vô
cùng lo lắng, bà có lòng muốn đề xướng Nữ Đức, nhưng không tiện nói ra, thế nên
bà thông qua việc dạy dỗ các nữ nhân trong nhà mà viết ra bảy chương sách “Nữ
Giới”. Viết xong không bao lâu thì sách được truyền đến các gia tộc hoàng thất,
lúc đầu mọi người dùng phương thức chép tay để sao chép lại, mỗi một gia tộc
đều lấy đây làm tài liệu dạy đạo đức cho phụ nữ. Vì vậy, chúng ta có thể thấy
được sự dụng tâm này của Ban Chiêu, với địa vị này của bà, bà có thể viết lên
triều đình một bài kiến nghị, nói phải xem trọng Nữ Đức, phải từ Trịnh Thái hậu
mà làm. Thế nhưng, bà đã cân nhắc đến rất nhiều phương diện nên không tiện viết
như thế, vì vậy bà đã viết ra sách dành riêng cho gia đình mình. Việc này cho
thấy bà đã khéo nghĩ cho người, có trí tuệ, nghĩ sâu xa, cân nhắc kỹ, cho nên
bà có thể ở triều đình hầu hạ bốn vị Hoàng hậu kế nhiệm không suy, có thể ở tại
triều đình mấy chục năm an nhiên vô sự. Sau khi bà qua đời, Hoàng thái hậu mặc
áo tang, dùng nghi lễ quốc tang, dùng nghi thức lễ tang đối với thầy đề tiễn
đưa bà. Từ đây có thể thấy, Ban Chiêu đã làm người rất chuẩn mực.

“NHÂN TÁC “NỮ GIỚI” THẤT THIÊN, NGUYỆN CHƯ
NỮ CÁC TẢ NHẤT THÔNG, THỨ HỮU BỔ NGHI, TỈ TRỢ NHỮ THÂN. KHỨ HĨ, KÌ ÚC MIỄN
CHI”.

Cuối cùng bà nói, tôi viết sách “Nữ Giới”
này với hy vọng có thể cảnh tỉnh chị em phụ nữ trong nhà, mong rằng mọi người
có thể theo đây mà phụng hành để không đánh mất cái gốc của người phụ nữ. Thông
qua học tập cũng có thể giúp cho mọi người nâng cao đức hạnh của bản thân. Tôi
dù có ra đi, ý nói sau khi bà qua đời, thì gia tộc của chúng ta cũng có thể duy
trì được về sau, không ngừng đốc thúc khuyên răn nhau. Đây là lời mở đầu sách,
chúng ta mỗi lần đọc đi đọc lại đều có thể thể hội sâu sắc hơn, Ban Chiêu là
một người phụ nữ xác thực là quân tử trong giới quần thoa, là mô phạm trong bậc
nữ lưu, chúng ta vô cùng cảm ân vị tổ tiên này. Trong sách “Hậu Hán Thư” có
truyện ký của Ban Chiêu, tôi đọc truyện ký của bà, bà và phu quân Tào Thế Thúc
thật là phu thê hòa mục, tính cách của Tào Thế Thúc rất là hướng ngoại, Ban
Chiêu rất là hướng nội, là người phụ nữ hiền hậu nhu hòa. Việc bà lấy Tào Thế
Thúc cũng có một bối cảnh lịch sử, không phải là bà thích Tào Thế Thích mà lấy
làm chồng, không phải như vậy. Anh trai của bà, lúc đó vì để viết bộ “Hán Thư”,
triều đình ra lệnh cho ông viết bộ “Hán Thư”, ông đảm nhận việc quốc gia đại sự
nên đã triệu tập một lớp học, lớp học này bao gồm những đệ tử rất có học thức,
sau đó họ đã giúp ông hoàn thành bộ sách “Hán Thư”. Anh của bà nói với bà, muốn
bà lấy một trong những vị đệ tử viết bộ “Hán Thư” ưu tú nhất, đó chính là Tào Thế
Thúc. Anh của bà cũng nghĩ đến việc chẳng may ông không còn nữa, thì vị đệ tử
này có thể giúp ông hoàn thành sự nghiệp. Không ngờ rằng Tào Thế Thúc cũng sớm
qua đời, chính là em gái của ông đã giúp ông hoàn thành vậy.

———————-                    

Nữ Đức Vi Yếu –
Chương Thứ Nhất: Ti Nhược

Chương Thứ
Nhất: Ti Nhược.

Nhãn

Phía sau là phần chính văn của sách “Nữ
Giới”.

Chúng ta trước tiên xem qua hàm nghĩa của
từ “Nữ Giới” (女誡),
“Nữ Giới” là thiên văn chương để khuyên dạy phụ nữ. Thế nào là “giới” (誡)? Tôi còn nhớ một
lần tham gia luận đàn, có một vị lớn tuổi không cho tôi lên luận đàn giảng “Nữ
Giới”, nói cái “giới” (戒)này
không tốt, vị trưởng bối này nói phụ nữ đã bị trói buộc rồi mà cô còn muốn
“giới” (戒:
ngăn cấm) họ nữa, không thể giảng thứ này được. Sau khi câu thông với trưởng
bối này, đồng thời tặng cho vị đó những băng đĩa bài giảng ở những nơi khác của
tôi để ông về nhà nghe, ông nghe xong rất hoan hỷ. Sau đó ông quay lại nói với
ban tổ chức rằng: “Tốt lắm! Không giống với những gì tôi đã hiểu, nhưng cần
phải giảng chữ “giới” (誡)
này cho thật rõ.” Sau buổi luận đàn lần đó, tôi mỗi lần giảng đều giải thích
chữ “giới” (誡)
trong “Nữ Giới” một lần cho mọi người, cho nên tôi rất cảm ơn vị trưởng bối đó.
Chữ “giới” (誡)
này tôi tra trong từ điển Cổ Hán Ngữ thấy có bốn ý nghĩa; nghĩa thứ nhất là
nhắc nhở và khuyên răn, nghĩa thứ hai là cảnh giác và cẩn thận, nghĩa thứ ba là
một loại châm ngôn, một tiêu chuẩn khuyên răn người cần tuân thủ, nghĩa cuối
cùng chính là cái nghĩa được dùng ở đây, chính là tên của một thể văn chương
mang tính chất giáo dục khuyên răn, giống như tên gọi của các thể hành văn thời
xưa. Ví dụ như chữ “minh” (銘) trong “Lậu Thất Minh” là tên của một thể văn chương
(bài minh thường được khắc chữ vào đồ vật, hoặc để tự răn mình, hoặc ghi chép
công đức). Vào thời xưa “giới” (誡) cũng là một thể văn chương, có nghĩa
tương đồng với từ “giới” (戒: ngăn cấm), ví dụ như Gia Cát Lượng có viết bài “Giới
Tử Thiên” (戒子篇),
chữ “giới” (戒)
đó với chữ giới (誡)
này là cùng một nghĩa, cũng là tên một thể văn chương. Thể văn chương này biểu
thị đây là văn chương mang tính chất giáo dục răn nhắc, là lời dạy dỗ của tiền
nhân dành cho hậu nhân, chỉ dạy, nhắc nhở người đời sau cần chú ý để có thể có
được lợi ích.

Chương đầu tiên trong “Nữ Giới” tên là “Ti
Nhược”. Trong những tác phẩm văn chương thì chương đầu tiên luôn luôn là chương
quan trọng nhất, vì sao vậy? Bởi vì nó là phần cương lĩnh, toàn bộ phần phía
sau là phần triển khai của nó, phần tinh hoa được đúc kết lại ở chương đầu tiên
mang tính tổng kết. Ví dụ, chúng ta thấy chương đầu tiên của sách “Lễ Ký” là
“Khúc Lễ”, câu đầu tiên nói rằng: “Lễ tức là không được bất kính”, câu nói này
đã hàm nhiếp hết thảy phần tinh túy của “lễ”. Ví dụ như câu đầu tiên trong
“Thái Thượng Cảm Ứng Thiên” là “Họa phước vô môn, duy nhân tự triệu, thiện ác
chi báo, như ảnh tùy hình”. Phần kinh văn phía sau giảng cái gì là thiện, cái
gì là ác, cái gì là họa, cái gì là phúc. Còn có tất cả các chương mở đầu trong
các sách “Đại Học”,  “Trung Dung”, “Hiếu
Kinh”, chương đầu tiên rất quan trọng, và là chương được nói đến nhiều nhất.
Lúc tôi mới học “Nữ Giới”, vì mới học nên rất to gan, bất cứ ai mời, tôi đều đi
giảng Nữ Đức, mỗi lần đều giảng đi giảng lại chương đầu tiên, đại khái là đã
giảng hơn 10 lần, càng giảng thì chính mình càng hiểu rõ, lúc mới bắt đầu không
hiểu rõ lắm, lại còn cảm thấy khá là phản cảm. Vì sao phụ nữ cần phải “ti
nhược”? Vừa nhìn hai từ này thì cảm thấy một sự xem thường đối với phụ nữ, một
sự phân biệt, phụ nữ không cần “ti nhược”, phụ nữ là nửa bầu trời, nhất định
phải mạnh mẽ, nếu không sẽ bị người ức hiếp, “người hiền bị bắt nạt, ngựa giỏi
sẽ bị người cưỡi”. Sau này tôi phát hiện quan niệm của mình hoàn toàn điên đảo,
là sai lầm, không phù hợp luân lý đạo đức.

“Ti nhược” mở rộng ra là bốn chữ, “ti”
nghĩa là khiêm hạ, “nhược” nghĩa là dịu dàng. Khiêm hạ và dịu dàng đại biểu cho
hai đức hạnh quan trọng nhất của phụ nữ. Khiêm hạ chính là chỉ đức hạnh “hậu
đức tải vật” (đức dầy chứa chở vạn vật), chúng ta luôn dùng đại địa để hình
dung cho bốn chữ này, đại địa có đức dày mới có thể chuyên chở dung chứa vạn
vật. Dịu dàng là chỉ cho đức hạnh “thượng thiện nhược thủy” (thiện lành như
nước), nước là thứ mềm yếu nhất trên thế giới, thế nhưng nó có đức thiện. Vì
vậy, dùng đại địa và nước để ví với hai loại đức hạnh đáng quý nhất vốn có
trong bản tính của phụ nữ. Sau khi được cô đọng, hàm súc lại thì dùng hai chữ
“ti nhược” để thể hiện ra. Thế nên, nó không chỉ là phần mở đầu của chương mà
còn là phần đầu tiên trong hết thảy giáo dục đức hạnh phụ nữ. Bạn học hết thảy
đức hạnh của phụ nữ, nếu như rời khỏi hai từ “ti nhược” này thì không thể làm
được khiêm hạ với người, không làm được tâm tính dịu dàng, như vậy toàn thể đức
hạnh của phụ nữ sẽ mất đi ý nghĩa, chỉ là “khẩu nhĩ chi học, mộng trung ngật
phạn”, tức là trên miệng thì nói, tai thì nghe nhưng bản thân không được thọ
dụng, giống như ăn cơm trong mộng vậy. Thế nên, trong quá trình chúng ta học
tập, lúc nào chúng ta cũng không được quên khiêm hạ và dịu dàng. Thế nhưng, làm
thế nào thể hiện được sự khiêm hạ và dịu dàng chân thật, nhất định chúng ta sẽ
gặp rất nhiều bài thi thử thách, đây là một quá trình gian nan để quay trở về
với tự tính. Chúng ta bị hoàn cảnh ô nhiễm, từ nhỏ lại không nhận được giáo dục
gia đình tốt, tâm đều tự tư tự lợi, tâm vô cùng cang cường khó cảm hóa, chỉ có
giáo dục mới có thể khiến cho chúng ta quay về tự tính.

“Nhân chi sơ, tính bổn thiện; tính tương
cận, tập tương viễn; cẩu bất giáo, tính nãi thiên.” Tự tính của chúng ta thuần
tịnh thuần thiện, nhưng tập tính lại bất thiện. Hiện nay chúng ta muốn thông
qua học tập, quay trở về tự tính, tuy rất khó để một bước mà đến nơi, nhưng chỉ
cần chúng ta kiên trì không giải đãi thì sẽ gặt hái được hạnh phúc và niềm vui
đích thực.

Khi chúng ta học tập chương “Ti Nhược”, đây
không phải là sự “ti nhược” của hình thức bên ngoài, mà cần có một cái tâm nhu
hòa chất trực. Ví dụ, có một bạn nữ học chương “Ti Nhược”, bị đánh không đánh
lại, bị mắng không mắng lại, ở nhà một mực phục tùng, phục tùng đến cùng, yếu
đuối đến cùng, sau cùng khổ không lời nào để nói, oán kết trong tâm không thể
hóa giải, sinh ra một thân bệnh tật, lại còn oán trách lời dạy của cổ thánh
tiên hiền không tốt, việc này là do không thực sự khéo học. Thế nên, mỗi lần
tôi đều nói, sự dịu dàng mềm mỏng này là chỉ cho sự dịu dàng mềm mỏng của tâm
tính, tâm dịu dàng nhu nhuyến thì biểu hiện ra bên ngoài là cách nói chuyện an
định bình hòa. Giở sách “Liệt Nữ Truyện” ra, những phụ nữ trong sách đều là
“bên trong cung kính, bên ngoài có nghĩa, kính nghĩa đều đủ thì người có đức sẽ
không cô đơn”. Khi họ đối mặt với đủ loại cảnh giới trong cuộc sống đều không
trái ngược với nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, họ đều có một tâm yêu thương chân
thành, nhân từ, nhân ái. Tôi xin nêu ra một ví dụ, nếu bạn vứt bỏ chuẩn mực làm
người cơ bản, rồi cứ một mực nhu thuận, thì sẽ có kết quả như thế nào? Bạn sẽ
nuông chiều một người thân nào đó trong gia đình, khiến họ sinh hư, về sau đến
một lúc nào đó khi năng lực của bạn không thể nào duy trì được nữa, bạn hy vọng
họ đưa tay ra giúp đỡ bạn, nhưng họ loại oán trách bạn rằng sao bạn không thể
làm tốt như trước đây. Thế nên, sự nhu thuận của chúng ta dã dung túng cho thói
quen, sự ỷ lại của họ, trưởng dưỡng tâm tham lam của họ, vì vậy “ti nhược” kỳ
thật cần có đầy đủ đại trí huệ.

Trong quá trình học tập, chúng ta cần phải
không ngừng thể ngộ. Khổng Tử có năm đức hạnh là ôn, lương, cung, kiệm, nhượng,
thế nhưng ngài làm việc có nguyên tắc và phương pháp, vô cùng phương thiện xảo,
không phải sự việc nào Ngài cũng một mực thuận theo, nhưng cũng không phải là
bảo thủ. Khi học tập văn hóa truyền thống, chồng của tôi đã tổng kết ra ba
nguyên tắc: có trí nhưng không giảo hoạt, nhân hậu nhưng không bảo thủ, đi cùng
thời đại chứ không nước chảy bèo trôi. Tôi thường nghĩ đến câu nói này của anh,
vì sao gọi là đi cùng thời đại chứ không nước chảy bèo trôi? Ví dụ như một số
cổ lễ của thời xưa không còn thích hợp ở thời nay nữa. Việc hành lễ chào cúi
đầu vẫn có thể sử dụng phổ biến, bởi vì Nhật Bản, Hàn Quốc vẫn còn dùng, thế
nhưng có một số cổ lễ của thời xưa như chúng ta xem trong sách “Lễ Ký” không
còn phù hợp nữa. Có phải là chúng ta hiện nay kiên trì học tập văn hóa truyền
thống thì nhất định phải dùng hay không? Không đúng, bạn phải đi cùng thời đại,
phải học tập những phần tinh hoa nhất của người xưa, đó chính là dụng tâm cung
kính mà học tập, sau đó tùy thời mà vận dụng vào những hoàn cảnh, nơi chốn khác
nhau, cần phải tùy thuận theo hình hình và tình thế hiện nay. Nếu như không
biết tùy thuận thì sau cùng sẽ trở nên như thế nào? Những người học tập văn hóa
truyền thống sẽ trở thành một nhóm người cực kỳ lập dị. Trước tiên là người
trong nhà không tiếp nhận, sau đó công ty không tiếp nhận, sau cùng bị đại đa
số các đoàn thể trong xã hội bài trừ, trở thành một nhóm người ít ỏi cao siêu
không ai hiểu nổi, tự sống riêng lẻ tách biệt. Điều này không phù hợp với tinh
thần của văn hóa truyền thống, văn hóa truyền thống có thể hòa cùng thiên hạ,
dùng sự tu dưỡng của bản thân để bao dung người trong thiên hạ, dùng đức hạnh
của chính mình mà cảm hóa người trong thiên hạ. Nếu như bạn không làm được thì
cần phải hỏi lại chính mình, sao mình càng làm thì càng xa rời quần chúng, mọi
người vậy? Nếu không thể dung hợp với mọi người đây là một việc rất phiền phức.

Trong phần tiên chú của Vương Tương có
viết: “thiên tôn địa ti, dương cương âm thuận, ti nhược nữ tử chính nghĩa dã,
cẩu bất cam ư ti nhi dục tự tôn, bất phục ư nhược nhi dục tự cường, tắc phạm
nghĩa nhi phi chánh hĩ, tuy hữu tha năng, hà túc thượng hồ?” (Trời tôn quý, đất
thấp kém; dương cứng mạnh, âm nhu thuận; phụ nữ ti nhược phù hợp chính nghĩa,
nếu không chịu ti nhược mà muốn tự tôn, không chịu giữ phận yếu mà muốn tự
cường tức bất nghĩa, bất chính vậy, cho dù có tài năng thế nào vẫn không đáng
được tôn sùng) Tôi nhớ một lần có bạn học đạo ở nơi khác nói với tôi muốn học Nữ
Đức, tôi liền gửi sách đến, cô ấy nói xem không hiểu, tôi nói không sao cả, có
phần tiên chú. Cô ấy nói tiên chú cũng xem không hiểu. Hiện nay tôi xin đem
phần tiên chú giảng một lượt cho mọi người. Lẽ quý tiện của trời đất hoàn toàn
dẫn lời từ trong “Chu Dịch”, bởi vì toàn bộ sách “Nữ Giới” chỉ có hơn 1600 chữ,
không nhiều, nhưng đều dẫn dụng lời nói từ trong điển tịch xưa như “Luận Ngữ”,
“Chu Dịch”,  “Lễ Kí”, “Thượng Thư”, tổng
cộng có hơn 17 chỗ, có thể thấy “Nữ Giới” là một tác phẩm tinh hoa được Tào Thái
Cô viết sau khi tinh thông kinh điển của cổ thánh tiên hiền, cộng với sự tu
dưỡng đức hạnh của bản thân trong mấy mươi năm, chứ không phải là lời nói của
riêng một nhà. Giống như Khổng Tử chỉ truyền thuật lại những lời dạy của cổ
thánh tiên hiền, bản thân Ngài không hề sáng tác điều gì mới, như Ngài đã nói:
“tín nhi hiếu cổ, thuật nhi bất tác.”

“Thiên tôn địa ti, dương cương âm thuận”.
Dương cương âm thuận chính là đạo, một âm một dương gọi là đạo. Chúng ta từng
xem qua bát quái đồ của Thái Cực, nó đại biểu cho dương và âm, cương và nhu,
thiên và địa, trắng và đen, đều là một cặp. Nếu như toàn bộ đều như nhau, ví dụ
trong 24 giờ đều là ban ngày hoặc ban đêm thì con người không thể nào sống
được; trong nhà nếu toàn là con gái, không có con trai cũng có vấn đề, nhưng
nếu toàn là nam mà không có nữ thì cũng không được, mà phải phối hợp với nhau.
Mà tiền đề của việc phối hợp với nhau là mỗi người giữ phận nấy, nếu như không
giữ đạo của riêng mình, ví như phụ nữ đòi đứng ở vị trí dương, còn nam thì đứng
ở vị trí âm thì sẽ loạn hết. Thế nên, trong “Kinh Thi” tôi nhớ có đọc qua một
đoạn thế này “tẫn kê chi thần” (gà mái gáy sáng), đây là điềm báo chẳng lành, ý
nói gà mái không đẻ trứng mà đi gáy báo trời sáng, đây là điềm thiên hạ chẳng
lành. Từ xưa đế nay nam nữ ai giữ phận nấy, chúng ta ngày nay nếu như không ý
thức đến điều này, sẽ sinh ra loạn, chúng ta dẹp loạn tức đem điều sai trái sửa
lại cho ngay. Có một lần, một giáo viên chia sẻ tại luận đàn văn hóa truyền
thống rằng: “nhà của tôi đều là gà mái gáy, gà trống đẻ trứng, chồng của tôi ở
nhà nấu cơm, dọn dẹp nhà cửa, còn tôi ra ngoài làm người phụ nữ mạnh mẽ, về đến
nhà tôi vào thư phòng, đứng sau bàn sách, còn anh ấy thì ngoan ngoãn đứng trước
mặt nghe tôi ra chỉ thị, tôi nói xong rồi ra lệnh, anh đi làm việc đi”.  Trong “Chu Tử Trị Gia Cách Ngôn” có nói:
“luân thường đảo lộn, sẽ có tiêu vong”, cho nên cô giáo này gặp rất nhiều
nghịch cảnh trong cuộc sống.

“Ti nhược nữ tử chính nghĩa dã”, ti nhược
chính là chính nghĩa của phụ nữ, cái nghĩa này chính là từ “nghĩa” trong “nhân,
nghĩa, lễ, trí, tín”, người có nghĩa thì sẽ tuân thủ đạo lý, tức làm việc hợp
với đạo lý. Nếu như phụ nữ dựa vào thiên tính ti nhược mà tu dưỡng đức hạnh của
mình thì đây là việc hợp với đạo lý, đây là chính đạo. Nếu như bản thân không yên
phận với vị trí của mình, ở vị trí bên dưới nhưng trong lòng không có tâm cung
kính thì sẽ luôn muốn làm chủ cả việc trong nhà lẫn ngoài nhà.

“Cẩu bất cam ư ti nhi dục tự tôn, bất phục
ư nhược nhi dục tự cường, tắc phạm nghĩa nhi phi chính dã”. Không cho rằng bản
thân nhỏ bé, yếu thế mà từ ngoài vào trong đều tỏ ra hung hãn, muốn thể hiện sự
mạnh mẽ trong nhà thì điều này trái với nghĩa, “tắc phạm nghĩa phi chính giã”,
việc này không phù hợp nghĩa lý, không hợp với đạo, trái lệch đạo làm vợ.

“Tuy hữu tha năng, hà túc thượng hồ?”. Cho
dù rất có năng lực, tài cán thì có gì đáng để tôn sùng đâu? Việc này không đáng
được tôn sùng, nếu như phụ nữ quản lý hết tất cả sự việc ở bên ngoài thì sẽ làm
loạn thiên đạo.Trong xã hội hiện nay nói đến điều này, có thể rất nhiều người,
bao gồm cả phụ nữ trước tiên sẽ phản đối, rất nhiều nam giới cũng không tán
đồng. Bản thân tôi trong quá trình học tập kinh điển cảm thấy không phải nói
phụ nữ “nhược” thì như vậy nhất định là không tốt. Từ “nhược” này không phải là
“nọa nhược” (yếu hèn), mà chỉ đức hạnh “thượng thiện nhược thủy” của nước. Nước
có những đặc tính, thứ nhất là khi nó gặp chướng ngại vật thì nhất định sẽ
chuyển hướng để vượt qua, chứ không cứng nhắc một mực đâm vào một chỗ, ví dụ
như có một tảng đá lớn chắn phía trước thì nó sẽ chảy vòng mà đi qua. Ý nói khi
gặp việc thì phải xét hoàn cảnh mà biến hóa, đối với hoàn cảnh bên ngoài bản
thân phải biết cách biến hóa để xử lý, không được đối chọi cứng rắn với người.
Đặc biệt là trong gia đình, “thanh quan thì khó xử việc nhà”, nhà không phải là
nơi để nói lý lẽ, nếu như bạn cứng rắn đối chọi với mọi người thì không thể
giải quyết được việc gì, dù có ngàn lý do để nói với người nhà thì họ cũng
không hiểu rõ, họ cho rằng họ đúng, bạn cho rằng bạn đúng, dù sao đôi bên cũng
cần phải sống, chúng ta hãy nhường bước mà rời khỏi, cho dù có dây dưa đối chọi
tạm thời thì cũng không phải là phương pháp giải quyết, nên học tính nhường
bước mà rời khỏi của nước. Đặc tính thứ hai của nước là giọt nước có thể xuyên
đá, giọt nước nhỏ tí tách, nhìn có vẻ chẳng có sức mạnh gì, nhưng thời gian lâu
dài có thể xuyên thấm vào đá. Trong nhà cũng như vậy, cho dù chồng có ngoan cố
không chịu thay đổi ra sao, cho dù anh ấy thích lên mạng chơi game thế nào thì
cũng không nên quản, bạn cần kiên trì bền vững, dùng tính cách nhu hòa ấm áp
dịu dàng của mình mà cảm hóa anh ấy, mỗi ngày bạn đều nói với anh ấy lên mạng
không tốt cho sức khỏe, thế nhưng nên chăm sóc cho anh ấy thế nào bạn vẫn chăm
lo cho anh ấy như thế đó, mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm… rồi sẽ có ngày
anh ấy quay đầu. Tâm thường hằng (bền lâu) đó dễ dàng thể hiện được trong gia
đình, đây là đặc tính thứ hai của nước. Đặc tính thứ ba là “thủy thiện lợi vạn
vật nhi bất tranh” (nước làm lợi cho vạn vật mà không tranh). Nước có thể tưới tiêu
ruộng đồng, có thể tưới tẩm vạn vật, có thể giúp cho khách bộ hành qua cơn
khát, nhưng không hề tranh lợi với bất kì ai. Làm phụ nữ cũng như vậy, chỉ cần
bạn tranh thì nhất định sẽ loạn. Phụ nữ trong gia đình giống như quả tim vậy,
nếu như quả tim tranh với những bộ phận khác thì cảm giác của toàn thân sẽ lập
tức tê liệt, quả tim chẳng tranh với ai, mà không ngừng phụng hiến, không ngừng
vận chuyển máu, không ngừng cống hiến. Tôi cũng thường nghĩ rằng phụ nữ nên làm
cái lưỡi, chứ đừng làm răng, vì răng rất cứng, đến khi ta già thì nó là thứ ra
đi đầu tiên, còn cái lưỡi thì khi già răng rụng hết nó vẫn còn ở lại, cho nên
có câu nói “nhu thắng cương” là bởi đạo lý này. Tôi lúc đầu cũng đặc biệt ưa
thích nói lý lẽ, nói lý với chồng và mẹ chồng, nói tới nói lui cũng chẳng nói
được rõ ràng, sau đó tôi mới hiểu gia đình không phải là nơi nói lý lẽ, do
không nói lý lẽ nữa nên tôi cảm thấy rất tốt, họ nói thế nào thì cứ để họ nói,
cho dù họ nói vô lý đi chăng nữa, tôi cũng không lên tiếng, phiền não dần dần
cũng không còn nữa. Làm phụ nữ nhất định cần phải nhìn cho rõ, rất nhiều người,
rất nhiều việc bạn không thể thay đổi được, điều này không có nghĩa là bạn
không tốt, chỉ là bạn không có duyên phận này, nên bạn cũng không cần tiêu hao
quá nhiều tinh thần sức lực, làm bất kì việc gì cũng không nên chấp trước, nếu
không nhìn thấu được thì nhìn tan nhạt đi một chút, không buông xuống được thì
cũng thoải mái một tí, đời người chớp mắt là qua mau, chúng ta cần phải làm một
phụ nữ có trí tuệ.

Trọng điểm của chương “Ti nhược” nói về ba
việc. Thứ nhất là “minh kì ti nhược, chủ hạ nhân”; thứ hai là “minh kì tập lao,
chủ chấp cần”; thứ ba là “trai cáo tiên quân, chủ kế tế tự”. Chúng ta cùng xem
câu thứ nhất.

CỔ GIẢ SINH NỮ TAM NHẬT, NGỌA CHI SÀNG HẠ.
LỘNG CHI NGÕA CHUYÊN, NHI TRAI CÁO YÊN (Tạm dịch: Người xưa sau khi sinh hạ con
gái ba ngày, đặt con ngủ ở dưới giường, lấy con thoi dệt vải bằng đất nung cho
con làm đồ chơi. Sau đó, tắm gội trai giới, đến từ đường tác bạch với tổ tiên
về việc hạ sinh con gái)

 Ý
nghĩa của câu này là vào thời xưa nếu sinh ra con gái, ba ngày đầu sau khi sinh
thì đem đặt ở dưới giường, cho nó một con thoi dệt vải làm đồ chơi, đồng thời
cần tế cáo tổ tiên. Lời dạy này lúc tôi mới bắt đầu học cảm thấy không hiểu, vì
sao lại đặt con ở dưới giường rồi đưa cho con thoi? Sau này tôi xem tiên chú
thì hiểu ra, điều này biểu thị người nữ khi đến thế gian này cần phải biết sự
khác biệt giữa nữ và nam, biết đại đạo luân thường “nam chủ ngoại nữ chủ nội”.
Đồng thời việc tế cáo tổ tiên có hàm nghĩa rất sâu xa, thể hiện phụ nữ cần hàm
dưỡng đức hạnh và nuôi dưỡng cho tốt thế hệ sau để an lòng tổ tiên. Câu này
xuất phát từ “Kinh Thi”. Trong “Kinh Thi” có nói: “nãi sinh nam tử, tải tẩm chi
sàng, tải y chi thường, tải lộng chi chương”. Nếu như sinh con trai thì để con
nằm trên giường cao rộng lớn, mặc quần áo đẹp, cho cái mề đay bằng ngọc thạch
làm đồ chơi, vào thời xưa người nam có chức quan đều chơi đá quý. “Nãi sinh nữ
tử, tải tẩm chi địa, tải y chi thị, tải lộng chi ngõa”, nếu như sinh con gái
thì để nó ngủ dưới đất, mặc quần áo rất đơn giản, quần áo chính là cái tã của
trẻ con, chơi với con thoi là được rồi. “Tẩm chi sàng, tôn chi dã”, để con trai
ngủ trên giường biểu thị ý nghĩa tôn quý; “tẩm chi địa, ngọa chi sàng hạ, ti
chi dã”, để con gái ngủ dưới đất, ở dưới giường biểu thị muốn cho con gái có
thể giữ được đức hạnh khiêm nhường. Ở điểm này thì tôi tin rằng đối với trẻ là
con một hiện nay sẽ không có tình hình như vậy. Tôi nhớ lúc mới vừa học thì một
nhân viên nữ của công ty nói rằng, sao lại để nằm dưới giường vậy? Sau này tôi
sinh con chẳng lẽ cũng làm như vậy hay sao? Chúng ta không thể bắt chước một
cách máy móc như vậy, mà cần phải hiểu đạo lý bên trong, như vậy mới chân thật
học được tinh hoa của văn hóa truyền thống.

Chúng ta học cổ văn nhất định phải dựa trên
văn tự mànhìn ra được đạo lý thực sự ở bên trong mà người xưa muốn truyền lại
cho hậu thế. Ví dụ như hoàng đế thời xưa, vương miện họ đội đều có những dây
hạt châu rũ xuống, những hạt châu đó sẽ che mắt họ, tại sao họ lại làm như thế?
Trên thực tế là muốn ngụ ý với hoàng đế rằng, cho dù trí tuệ của ngài cao hợn
một bậc so với tất cả người trong thiên hạ, nhưng không nên vừa trực tiếp nhìn
một cái là việc gì cũng xuyên thấu, họ cần dùng dây hạt châu rũ xuống để che
lại, che lại nhằm biểu thị rằng bản thân mình vẫn có thể nghe và tiếp nhận lời
tâu của của các đại thần. Trong sách xưa có ghi chép rằng lỗ tai của hoàng đế
đều bị bít lại bằng bông tơ màu vàng, tất nhiên là không phải bịt chặt cứng.
Bởi vì đó là bông tơ, ý nói do thính lực của hoàng đế rất nhạy bén, có thể phân
biệt các loại âm thanh, thế nhưng không nên hiển lộ ra như vậy, biểu thị rằng
bản thân vẫn có thể nghe lọt tai kiến giải của người khác. Ngay cả phụ nữ thời
xưa, y phục của họ đều có đính những cái chuông nhỏ, vì sao lại đeo chuông?
Trên thực tế là để nhắc nhở bản thân, khi đi đường, chuông vừa rung lên là để
nhắc nhở bản thân hành động cần có cử chỉ đoan trang, không được để phát ra âm
thanh hỗn tạp, động tác không được hấp tấp vội vàng, mà uy nghi có phép tắc.
Đồng thời âm thanh ấy cũng nhắc nhở mọi người là có một phụ nữ sắp đến, nếu như
không tiện thì mọi người có thể tránh đi. Thế nên, rất nhiều đồ vật của thời
xưa đều có ngụ ý rất sâu, không phải đơn giản như chúng ta hiện nay nghĩ. Trong
giáo học thời xưa, “Kinh Dịch” có một câu nói rất quan trọng là “đồng mông
dưỡng chính, thánh công dã”. “Đồng” là chỉ cho nhi đồng, “mông” nghĩa là vỡ
lòng, “dưỡng” nghĩa là trưởng dưỡng, “chính” là hạo nhiên chính khí. Đó là
những thứ mà chúng nghe, chúng nhìn, chúng nghĩ toàn bộ đều phải là chính, đây
mới là công lao thần thánh trong việc nuôi dạy con trẻ. Đối với trẻ gái thì nên
dưỡng chính thế nào? Trước tiên cần dạy chúng học đức hạnh khiêm tốn, khiêm
nhường. Vào thời xưa, phụ nữ không giống như nam giới ở bên ngoài có thể có
trải nghiệm rộng, có thể học được rất nhiều học vấn, có thể kết giao với nhiều
bạn tốt, mà họ bị khép kín trong gia đình, vậy làm thế nào để họ có đức hạnh
tốt? Thế nên giáo dục vào thời xưa là một việc hao tốn rất nhiều công phu sức
lực. Chúng ta ngày nay so với phụ nữ thời xưa hạnh phúc hơn rất nhiều, chúng ta
có thể có sự trải nghiệm rộng, có thể học được rất nhiều tri thức, thế nhưng
cái học đó có chân thật nằm ở đạo hay không, chúng ta lại không thể phân biện
được; cái học đó có thể cắm vững nền tảng làm phụ nữ hay không, chúng ta có thể
cũng không ý thức đến. Thế nên, chúng ta học Nữ Đức đầu tiên quan trọng ở nền
tảng, cái học căn bản chính là tính đức khiêm tốn của phụ nữ.

NGỌA CHI SÀNG HẠ, MINH KÌ TI NHƯỢC, CHỦ HẠ
NHÂN DÃ; LỘNG CHI NGÕA CHUYÊN, MINH KÌ TẬP LAO, CHỦ CHẤP CẦN DÃ. TRAI CÁO TIÊN
QUÂN, MINH ĐƯƠNG CHỦ KẾ TẾ TỰ DÃ. (Tạm dịch: Để bé gái ngủ ở dưới giường thể
hiện rằng phụ nữ phải biết khiêm hạ, đối xử với người khiêm hòa, nhẫn nhường.
Để cho bé gái dùng con thoi dệt vải làm đồ chơi vì bé gái đó sau này sẽ là
người giữ việc canh cửi, làm những việc lao tác trong gia đình, giữ đạo cần
kiệm. Vì sao phải cáo trình với tổ tiên? Vào thời xưa, chức phận của phụ nữ là
bếp núc, phải chuẩn bị rượu và thức ăn tươm tất sạch sẽ, giúp chồng lo việc tế
tự tổ tiên)

Ý nghĩa của đoạn này là gì? Chính là đặt
trẻ gái ở dưới giường nhằm thể hiện cần phải giữ đức khiêm tốn nhu thuận. Còn
“lộng chi ngõa chuyên” là gì? Để cho trẻ chơi con thoi, thứ nhất là nói về bổn
phận chủ nội của phụ nữ, thứ hai là nói với họ rằng làm phụ nữ thì phải biết
rằng lao động và cần kiệm thì mới có thể trì gia, “phụ nữ siêng năng cả nhà
hưng thịnh, phụ nữ lười nhác cả nhà suy”, thế nên phụ nữ siêng năng thì gia
nghiệp dễ dàng hưng vượng, nếu như phụ nữ tham ăn nhác làm thì gia tộc này sẽ
nhanh chóng bại hoại. “Trai cáo tiên quân”, “tiên quân” là chỉ cho tổ tiên, tế
tự tổ tiên, “minh đương chủ kế tế tự dã” tức là việc quan trọng nhất là cúng tế
tổ tiên trong nhà đều do phụ nữ lo liệu. Chúng ta không hiểu vì sao công việc
quan trọng như thế mà thời xưa lại giao cho phụ nữ làm? Từ đây có thể thấy rằng
thời xưa không hề xem thường phụ nữ, bởi vì người phụ nữ đến với một gia đình
là để giúp cho gia tộc đó nuôi dưỡng thế hệ sau, làm hiển vinh gia tộc, nhưng
quan trọng nhất là có thể giúp gia tộc này bồi dưỡng ra thế hệ sau. “Kế tế tự”,
“kế” có nghĩa là kế thừa, làm thế nào có thể giúp đỡ người người trong nhà,
giúp gia tộc này, bồi dưỡng ra thế hệ tiếp theo, then chốt là người phụ nữ này
có đức hạnh, có học vấn hay không? Việc lớn như thế này từ nhỏ phải bảo cho cô
ấy, phải nhắc nhở cô ấy chú ý, sau này khi được gả vào nhà chồng, toàn bộ sứ
mạng chính là đến làm sự việc này. Lời xưa có câu: “Bất hiếu hữu tam, vô hậu vi
đại”. Từ “hậu” không phải là nói con cái, chúng ta sinh con xong là có “hậu”
rồi, nên làm thế nào để vui chơi hưởng thụ thì người làm mẹ cứ mặc sức, việc
này chẳng khác gì với việc nuôi con mèo, con chó trong nhà. Chữ “hậu” này then
chốt là có thể kế thừa gia nghiệp của tổ tiên, gia đức và gia phong của tổ
tiên, có thể khiến cho gia tộc hưng vượng, đời này truyền cho đời sau. Có được
cái “hậu” này thì mới thật sự xứng đáng với tổ tiên. Không có cái “hậu” này thì
dù cho nuôi ra cả bầy cũng không ích gì, mỗi đứa đều là con phá của, đối với tổ
tiên vẫn là bất hiếu.

Trong sách “Liệt Nữ Truyện” tôi thấy Mạnh
Mẫu nói như thế này: “phụ nhân chi lễ, tinh chủ phạn, mịch tửu tương, dưỡng cữu
cô, phùng y thường nhi dĩ. Cố dã khuê môn chi tu, nhi vô cảnh ngoại chi chí,
thử chi vị dã”. Câu này có ý nghĩa thế nào? Lễ tiết của phụ nữ là ở chỗ có thể
tinh thông việc làm cơm, có thể nấu rượu, có thể hiếu dưỡng cha mẹ chồng, may
vá quần áo, chỉ những việc này thôi. Chính là ở chốn khuê môn, đóng cửa lại,
những việc cần phải tu hành ở nhà của người phụ nữ chính là tu ở trong những sự
việc này. Không có “cảnh ngoại chi chí”, “cảnh ngoại” tức là ra ngoài xông xáo
trong thiên hạ, giống như người nam kiến công lập nghiệp, không có chí hướng
này. “Nữ tử thủy sinh, tức dĩ thị kỳ chi, 
thị chi, kì thực phụ nhân chi đạo, diệc tức thử nhi vô gia dã”. Khi sinh
hạ con gái rồi thì dùng điều này mà kì vọng nó, dạy dỗ nó, không cần gì thêm
nữa, như vậy sẽ dạy dỗ tốt được con gái. Mạnh Mẫu chỉ đơn thuần biết nấu cơm,
vá áo thôi sao? Chúng ta chỉ cần nhắc đến Mạnh Tử thì không có người nào không
nghĩ tới Mạnh Mẫu. Một vị thánh hiền nhân là do ai dạy ra vậy? Do người mẹ tốt
dạy ra. Cho nên, tuy Mạnh Mẫu không ở bên ngoài gây dựng sự nghiệp lẫy lừng,
nhưng bà đã nuôi dưỡng ra một người con là Thánh Hiền một đời, có thể khiến cho
văn hóa truyền thống được truyền thừa đến mấy ngàn năm sau. Chí hướng của bà,
sức ảnh hưởng này của bà quá sâu rộng, há chỉ dừng lại ở việc bà biết nấu cơm,
may quần áo thôi sao? Từ đây chúng ta có thể nhìn thấy, đức khiêm hạ của phụ nữ
là gì? Đó chính là chân thật có đạo đức, có học vấn nhưng trước giờ không thể
hiện bản thân, mà an phận giữ mình. Trước tiên làm tốt gia đạo, quan trọng nhất
là nuôi con cho tốt, những thứ khác như là kiếm tiền nhiều ít, ở bên ngoài có
tiếng tăm bao lớn đều là thứ yếu. Tôi nhớ có một nhà giáo dục học đã nói, kiếm
được rất nhiều tiền nhưng khi quay đầu nhìn lại thì con của mình chẳng ra thứ
gì, lúc lìa đời thì hai bàn tay trắng, một phân tiền cũng không mang theo được,
danh vọng, địa vị gì cũng không mang đi được, mà con cái thì không được nuôi
dưỡng nên người, gia đạo lại thêm một lần suy bại, đây là sự việc hối hận cả
đời. Tôi cũng đã từng gặp một cặp vợ chồng rất nhiều tiền, nhưng con cái của họ
khiến họ rất tức giận, con cái đã hơn 20 tuổi rồi, căn bản là không nghe lời
cha mẹ dạy. Hai vợ chồng họ nói với tôi, sớm biết như thế này thì chúng tôi chỉ
để một người kiếm tiền thôi, ví dụ như cô ấy không cùng tôi làm kinh doanh mà ở
nhà giáo dục con cho tốt. Thế nhưng thời gian không thể quay ngược trở lại, con
cái đã lớn cả rồi, cũng không nghe lời cha mẹ nữa, đã là việc không thể làm
được rồi. Thế nên, chúng ta hiện nay nếu như có cơ hội nghe thấy hoặc là hiểu
được đạo lý này thì nhất định nên từ bây giờ mà bắt đầu làm ngay.

TAM GIẢ, CÁI NỮ NHÂN CHI THƯỜNG ĐẠO, LỄ
PHÁP CHI ĐIỂN GIÁO HĨ, KHIÊM NHƯỢNG CUNG KÍNH, TIÊN NHÂN HẬU KỈ, HỮU THIỆN MẠC
DANH, HỮU ÁC MẠC TỪ, NHẪN NHỤC HÀM CẤU, THƯỜNG NHƯỢC ÚY CỤ, TI NHƯỢC HẠ NHÂN.
(Tạm dịch: Ba điều trên là thường đạo của phụ nữ, là cái gốc để lập thân của
người nữ, cũng là lời dạy Kinh điển từ xưa đến nay về mặt lễ nghi phép tắc. Làm
phụ nữ thì phải khiêm hạ, nhẫn nhường, đối với người cung kính. Khi gặp việc
tốt thì luôn nhường người lên trước, mình lui lại phía sau. Dù bản thân làm
điều tốt cũng không được khoe khoang tự mãn, còn làm việc sai thì không được
thoái thác trách nhiệm. Hàm dưỡng đức nhẫn nhục, không tranh biện với người.
Thường giữ tâm kính sợ, dè dặt cẩn thận. Nếu có thể thực hành không mỏi những
việc trên thì đã tận đạo nghĩa ti nhược, khiêm nhường rồi vậy)

Ba điều này là thường đạo của phụ nữ. Chữ
“thường” này có hàm nghĩa rất sâu, thường nghĩa là gì? Có thể siêu vượt thời
gian, không gian, vào thời xưa và thời nay không hề thay đổi, vẫn như vậy nên
mới gọi là thường. Nếu thời xưa là một kiểu, thời nay là một kiểu thì không gọi
là thường. Phụ nữ thời xưa có thể sinh con, nam giới không sinh được, hiện nay
cũng là như vậy, không thay đổi. Còn bản tính thì sao? Phụ nữ thời xưa giữ bổn
phận, thời nay cũng nên như vậy, cũng không nên thay đổi. Nếu như thay đổi thì
nói lên điều gì? Giáo hóa đã mất rồi, phong tục thế gian đã xuống cấp rồi, mọi
người đã bắt đầu quên mất rồi. Giống như là khắp cả mọi người trên đường đều đi
ăn trộm mà không cảm thấy ăn trộm là một việc xấu hổ, mọi người đều làm như thế
cả. Hiện nay nếu như có công ty nào mà không trốn thuế, gian lận thuế thì cảm
thấy đó là một việc bất khả tư nghị, mọi người đều làm như thế cả. Nếu như mọi
người trên đường đều nhai kẹo cao su mà bạn không nhai thì mọi người cảm thấy
bạn rất kì lạ, vấn đề là ở chỗ này. Thế nên, chúng ta hiện nay nên đem thường
đạo nói ra để mọi người đều biết cái gì là thường đạo của phụ nữ. “Lễ pháp chư
điển giáo hĩ”, điển giáo là chỉ lời dạy trong Kinh điển, sự giáo hóa của Kinh
điển, Kinh điển vĩnh cửu bất biến với thời gian, chỉ vì người thời nay chúng ta
hiểu sai, không hiểu được hàm nghĩa chân thật của tổ tiên, rồi đem ý của chính
mình thêm vào ý của tổ tiên mà nói thì sai mất rồi. Ba điều này, điều thứ nhất
là ti nhược, trong hết thảy giáo dục Nữ Đức thì khiêm hạ là căn bản của căn
bản.

KHIÊM NHƯỢNG CUNG KÍNH.

Chữ “khiêm” có nghĩa “nhường” và “kính” ở trong,
đồng thời còn có nghĩa không tự mãn. Chân thật khiêm nhường, cung kính là chỉ
cho điều gì? Làm thế nào làm được khiêm nhường cung kính, từ đâu mà bắt đầu
làm? Tôi xin chia sẻ với mọi người, là từ hiếu đạo mà bắt đầu làm, chúng ta
nói: “bách thiện hiếu vi tiên”, hạt nhân của văn hóa truyền thống là bốn chữ
này: hiếu thân tôn sư. Đối với cha mẹ trước tiên phải hiếu kính, hiếu thuận,
sau đó đối với tất cả trưởng bối, thầy giáo đều tôn trọng, cung kính,lễ phép.
Nhưng trong cuộc sống thực tế chúng ta rất khó thực hiện, giảng đạo lý thì rất
dễ, lúc giảng bài thì đều giảng rất quy củ nhưng đến khi thực hành sẽ phát hiện
có rất nhiều việc không dễ làm, nguyên nhân không làm tốt được là do đâu? Không
phải chúng ta xung đột với cha mẹ, với xã hội, hoặc là xung đột với bất kì
người nào, suy cho cùng là do tập tính của chúng ta có xung đột và mâu thuẫn
với tự tính của chính mình. Học tập Thánh Hiền chính là làm cho tập tính của
chúng ta quay trở về tự tính, không còn có xung đột, mâu thuẫn. Chúng ta trước
tiên cần hỏi chính mình có thực sự muốn học tập giáo huấn của Thánh hiền hay
không, nếu như thực sự muốn nâng cao bản thân thì đối với hết thảy pháp đều
dùng tâm cung kính mà cầu. Gọi là “một phần thành kính được một phần lợi ích,
mười phần thành kính được mười phần lợi ích”, nếu không có tâm chân thành cung
kính thì sẽ không học được thứ gì, đều là cái học nông cạn, học cái văn chương
ở bề mặt. Thế nào là chân thành? Tiên sinh Tăng Quốc Phiên có một câu chú giải
rất hay “chân tức là không vọng”. Vọng chính là tâm hư giả, “thành tức là một
niệm chẳng sinh”, không có cái tâm tạp niệm, không nghĩ cái này cái kia. Chúng
ta muốn tận hiếu với cha mẹ thì đừng nghĩ đến điều gì khác, chỉ một mực làm là
được. Nếu như lại nghĩ thế này thế kia, nghĩ em trai mình thế này, chị gái mình
thế kia thì chính mình sẽ không làm được. Rồi lại nghĩ tiếp xã hội này như thế
nào? Tổ tiên có một câu giáo huấn rất hay: “không thấy lỗi của người”. “Nếu
chân thật là người tu đạo, không thấy lỗi của người, nếu nhìn thấy lỗi người,
thì chính mình cũng sai”. Đây là câu nói của Lục Tổ Huệ Năng, bạn đã nhìn thấy
lỗi lầm của người khác chưa? Nói thật ra nếu như không thấy trừ phi là mù mắt,
hoặc là người vô tri, người đó rõ ràng đã phạm lỗi mà bạn nói là không nhìn
thấy. Mắt đã nhìn thấy nhưng trong tâm không hề động chút ý niệm. Bất luận là
cha mẹ hay là người bên cạnh, đối với những lỗi lầm mà họ đã phạm, đừng để tâm
của mình bị tác động, hễ động tâm thì phiền phức rồi. Chính mình cũng không cần
đi phan duyên, cứ muốn đi giúp đỡ người, kì thực người cần giúp nhất là chính
mình, thử hỏi chính mình xem đã thành Thánh thành Hiền chưa? Nếu chưa thì bạn
rất “nghèo” đấy. “Lúc nghèo cùng thì hãy lo hoàn thiện bản thân” là tốt rồi,
nếu người khác chạy đến trước mặt nói “anh nhất định phải giúp tôi!”, vậy được,
chúng ta tận hết bổn phận của chính mình, cũng chẳng có gì gọi là giúp, chỉ
chia sẻ với họ một chút tâm đắc của chính mình. Ngay cả tôi đây cũng không phải
là cô giáo của các bạn, tôi chỉ là chia sẻ tâm đắc của tôi với mọi người, chúng
ta cùng nhau học tập, cùng nhau tiến bộ. Không dám xưng hô là “lão sư”, không
xưng nổi từ “lão”, cũng không dám gọi là “sư”, hai chữ này đều không dám làm.
Tự mình học tập làm sao có thể đặt lỗi lầm của người khác qua một bên, học tập
cư sĩ Hứa Triết 113 tuổi của Singapore. Mọi người hỏi bà khi nhìn thấy lỗi của
người khác thì làm thế nào? Bà trả lời rằng “thì giống như đang đi trên đường
vậy, xung quanh có rất nhiều người qua lại, bạn nói tôi đã nhìn thấy, ừ thì có
nhìn thấy, bạn hỏi có lưu lại ấn tượng gì không, người ấy như thế nào, đều
không lưu lại thứ gì cả, không biết gì hết.” Toàn tâm toàn lực đặt vào chính
mình, đặt vào việc trưởng dưỡng đức hạnh của chính mình. Nếu như cả ngày nhìn
thấy lỗi lầm của người khác, thì “chính mình đã sai rồi”, bản thân mình đã bắt
đầu đọa lạc rồi. Vì vậy, tâm chân thật cung kính khiêm nhượng chính là từ
“không thấy lỗi người” mà bắt đầu, từ “hiếu thuận cha mẹ” mà bắt đầu, từ việc
không nhìn thấy lỗi của cha mẹ. Sau đó mở rộng ra, không thấy lỗi của chồng,
rồi lại dần dần mở rộng ra một chút nữa, không thấy lỗi của cha mẹ chồng, mở
rộng ra nữa không nhìn thấy lỗi của anh chị em chồng, rồi lại mở rộng ra đến
sau cùng bạn không còn nhìn thấy lỗi của bất kì người nào nữa thì bạn đã thành
Thánh Hiền rồi đó. Cho nên, có thành Thánh Hiền hay không thì chính mình biết
rõ nhất, nếu như vẫn nhìn thấy lỗi của người thì vẫn là phàm phu tục tử, vẫn
cần phải tiếp tục tu học.

TIÊN NHÂN HẬU KỈ.

 Thứ
tự trước sau được nói ở đây chính là quá trình cầu đạo, trong sách “Đại Học” có
nói: “Sự có gốc ngọn, vật có trước sau, hiểu thứ tự trước sau tức gần với Đạo
vậy”. Thế nào là gốc ngọn của sự, trước sau của vật? Làm người tận hiếu, giữ
vẹn nhân nghĩa, đây là cái gốc, đây là điểm khởi đầu. Cái gốc của làm việc
chính là “hành hữu bất đắc phản cầu chư kỉ” (làm việc không thành thì xét lại
chính mình), đây là gốc, là điểm khởi đầu của làm việc. Bất luận là làm người
hay làm việc đều biết nghĩ cho cho người khác, đứng ở góc độ của đối phương mà
cân nhắc thì mới không bị tình trạng gốc ngọn điên đảo.

Giáo dục của Thánh hiền là gì? Chính là
buông xuống bản thân, toàn tâm toàn ý suy nghĩ cho người khác. Nhìn lại thì
cũng được hết thảy những người xung quanh lo nghĩ cho mình, họ lo nghĩ còn chu
đáo hơn chính mình lo cho bản thân. Có thể lúc mới bắt đầu làm sẽ gặp một chút chướng
ngại, nhưng tôi tin rằng nếu như mọi người kiên định tín niệm, kiên trì không
mỏi mà làm thì nhất định có được thu hoạch. Mỗi ngày phản tỉnh, phản tỉnh xem
mình làm việc có phải là vì chính mình hay không, có khi nếu không vì cái danh
của mình thì cũng vì cái lợi của bản thân. Rất nhiều giáo viên văn hóa truyền
thống không vì danh, cũng chẳng vì lợi, thế nhưng cũng phải nghĩ thử xem phải
chăng cũng đang vì dục vọng nào đó của mình và tập tính nào đó của chính mình,
nếu như còn có như vậy thì cũng là vì chính mình. Cho nên, chữ “buông” này càng
về sau càng khó làm được, lúc mới đầu rất dễ buông, rất dễ dàng buông những thứ
thô, càng về sau những thứ càng vi tế, càng ẩn kín thì càng khó buông, thế nên
mọi người trong lúc học tập cần phải không ngừng đề khởi chí hướng.

HỮU THIỆN MẠC DANH, HỮU ÁC MẠC TỪ.

Ở đây nói về thiện ác, đối với thiện ác cần
có lý niệm rõ ràng. Phía trước đã nói với mọi người thiện là gì rồi. “Khiêm
nhường cung kính, người trước mình sau” là thiện, ngược lại chính là ác. Thế
nên, định nghĩa về thiện ác trong “Liễu Phàm Tứ Huấn” cũng giống với chúng ta ở
đây nói, đó chính là gì vậy? Vì người khác chính là thiện, vì chính mình chính
là ác, đây chính là định nghĩa căn bản về thiện ác. “Hữu thiện mạc danh” ý nói
làm thiện mà muốn người khác biết thì không phải chân thiện, làm ác mà sợ người
biết đến là ác thật sự. Làm một chút việc tốt, rất muốn được người biết đến,
điều này không thuộc về điều thiện thực sự. Bạn tạo ra một chút việc ác, sợ
người khác biết đến thì thực là là cái ác thật sự. Chúng ta ở nhà làm việc cũng
như vậy, ví dụ chúng ta là nội trợ, khi chồng đi làm về thì kể cho chồng biết
hôm nay chúng ta đã làm bao nhiêu việc, nấu cơm ra sao. Nếu như làm cơm mà
chồng không khen ngợi, không có người biểu dương thì không còn tinh thần nấu
cơm nữa, không muốn làm tiếp nữa. Phòng ốc dọn dẹp sạch sẽ mà không có người
khen thì không muốn dọn dẹp nữa. Trên thực tế, điều này vẫn là tự lợi, làm vì
chính mình, kì vọng được tán thán, đây chính là tâm danh văn lợi dưỡng. Thiện
chân thật là như thế nào? Không nghĩ đến bất kì điều gì, cũng không hy vọng đạt
được bất kì hồi báo nào, làm là làm thôi, làm xong thì quên hết, quên hết những
việc đã làm, quên hết đã làm cho ai, và cũng quên luôn mình là người đã làm
việc này. Từ trong ra ngoài đều buông xuống sạch sẽ, khiến trong tâm mỗi ngày
đều trong suốt, giống như một hồ nước trong có thể phản chiếu rõ ràng cảnh vật
bên ngoài, đây chính là trí tuệ. Trong lòng nếu suy nghĩ quá nhiều thì giống
như mặt nước hồ bẩn, rất khó phản chiếu cảnh vật bên ngoài. Lúc hành thiện cần
phải biết tri ân báo ân. Lời dạy xưa có nói: “ân đức dù là giọt nước, cũng xin
báo đáp cả suối nguồn”. Thế nhưng người hiện nay đối với sự việc đã qua thì
quên ân trời biển, còn điều lỗi như giọt nước lại ghi nhớ rất rõ ràng. Việc này
cũng không có gì kì lạ, đó là do tập tính của con người, vừa khởi ý niệm thì
nghĩ ngay đến cái tốt của mình và cái xấu của người. Thế nên, khi xảy ra vấn đề
thì “tôi đối với anh ta tốt như vậy, anh ấy lại đối với tôi không tốt”, những
việc này nên quên đi. Thế nên, con người cần học cảm ân, thời thời khắc khắc
giữ tâm cảm ân, đặc biệt là cảm ân những người đã mang lại nghịch cảnh cho bạn.
Bạn cần hiểu rằng có thể có được phước báo của ngày hôm nay, địa vị của ngày
hôm nay, những phúc này đều từ nghịch cảnh mang đến. Phúc báo do thuận cảnh
mang đến không lớn, từ nghịch cảnh mang đến mới lớn, càng cho bạn nghịch cảnh
thì càng cho bạn sự khảo nghiệm, bạn càng âm thầm tiếp tục làm và nhận chịu thì
càng tích lũy được phúc báo. Vì vậy, bản thân vừa học vừa phản tỉnh lại chính
mình, phước báo của mình là do những người xung quanh mang nghịch cảnh đến, đặc
biệt là người thân mang đến, bạn âm thầm làm trong mười mấy, hai mươi mấy năm
thì con đường nhân sinh của bạn sẽ ngày càng xán lạn.

Nếu muốn hiểu rõ thiện và ác, tốt nhất nên
nghiêm túc học tập “Thái Thượng Cảm Ứng Thiên”, đây chính là giáo dục cắm rễ
quan trọng. Thiện ác nằm trong mỗi một việc nhỏ trong cuộc sống chứ không nhất
định là những việc lớn. Tất cả thiện đều cần phải phụng hành, hết thảy điều ác
cần phải tránh xa, đây chính là Nữ Đức. Đối với các sự việc trong gia đình, cần
nghiêm túc thực hiện tứ đức của phụ nữ là: phụ đức, phụ dung, phụ ngôn, phụ
công. Ví dụ như bạn trang điểm rất đoan trang, chỉnh tề, không phản cảm, không
hở hang, không khêu gợi tà tư tà niệm của người khác phái thì đây chính là
thiện. Nếu như bạn nói chuyện khéo léo đúng mực, không nói lỗi người, không nói
chuyện hay dở của người, khiến miệng của mình xa lìa thị phi, thì đây cũng là
thiện. Thậm chí việc bạn dạy con cái của mình không được lãng phí một chút
nước, một chút điện, việc nhỏ như vậy cũng là thiện. Thế nên, làm việc thiện
không phải là quyên bao nhiêu tiền mà thiện và ác là ở trong từng việc nhỏ mỗi
ngày, gọi là “thiện không tích thì không đủ thành danh, ác không tích thì không
đủ diệt thân”, phải hiểu đạo lý này.

NHẪN NHỤC HÀM CẤU.

Cái nhẫn này gồm có ba thứ lớp, trước tiên
phải nhẫn cái miệng, việc này quan trọng nhất, chúng ta thường hễ không cẩn
thận là không nhẫn được cái miệng, tôi cũng thường nhẫn được hồi lâu rồi cũng
buột miệng nói ra, vừa hay lại có người đến dẫn dụ tôi nói ra một tràng rất
sướng miệng, nhưng nói xong rồi thì thực sự cảm thấy rất hối hận. Đây là do
thiện căn của chính mình không sâu dày, lực tu dưỡng không lớn, sức định không
đủ, nếu đủ định lực thì dù cho có ai dụ hoặc cũng không nói, đây là sự tu dưỡng
tối căn bản trong việc làm người. Thứ hai là nhẫn được sắc, về việc này tôi tu
cũng rất kém, hễ gặp phải người tôi không muốn nhìn thấy, nghe thấy những điều
tôi không muốn nghe thì mặt sẽ không nén được giận, do trong lòng còn có phân
biệt tốt xấu nên trên mặt mới bị cảnh giới xoay chuyển, mặc dù miệng không nói
ra nhưng trong lòng thì có, cái nhẫn này là nhẫn nhưng không chuyển hóa được,
nội tâm vẫn không chuyển hóa được nên trong thân thể thường xảy ra đau bệnh.
Sau cùng là nhẫn trong tâm, không những nhẫn trên miệng, nhẫn trên dung mạo sắc
mặt mà tâm niệm cũng không động, thậm chí không có cảm giác nhẫn chịu, căn bản
đều không xem việc này là nghiêm trọng thì đây mới chân thật là cảnh giới cần
tu học của chúng ta. Làm phụ nữ thì cần có công phu như thế nào? Việc lớn hóa
nhỏ, việc nhỏ hóa không, trong lòng chuyển hóa thành không. Hiện nay thì ngược
lại, không có việc gì thì làm thành việc nhỏ, việc nhỏ làm thành việc lớn, việc
lớn làm cho nó càng lớn hơn, sau cùng trời long đất lở dẫn đến li hôn, thật là
đáng sợ.

Hết thảy nhẫn nại là gì? Là trong tâm có độ
lượng, có ba tầng độ lượng. Nhứ nhất phải biết khoan dung người khác. Thế nào
là khoan dung người khác? Ít nhất cần có thể nhẫn nhịn người khác, cho dù họ
hoàn toàn sai lầm, không đúng chỗ nào, không có lý gì cả, nhưng mình nhẫn nhịn
được, không cần tranh luận lôi thôi với họ. Ở nhà và ở công ty bạn gặp phải rất
nhiều sự việc như thế, đều cần phải có thể nhẫn nhịn. Nếu chỉ là nhẫn nhịn
không thì tuyệt đối không được, bạn muốn nâng cao chính mình mà chỉ đơn thuần
nhẫn nhịn không thôi thì sẽ khiến bản thân nhẫn nhịn thành bệnh, học Nữ Đức học
thành bệnh, nén vào trong thì không được. Thứ hai là bao dung, bao dung là thế
nào? Đó là có thể đứng ở vị trí của đối phương mà nghĩ, bao dung chính là đổi
vị trí suy nghĩ. Bạn có thể đứng ở góc độ tuổi tác của họ, kinh nghiệm làm việc
của họ, đặc điểm tính cách của họ thì có thể hiểu được vì sao họ làm như thế.
Bạn sẽ cảm thấy họ ăn nói và làm việc như vậy là bình thường, không cần tức
giận với họ. Tầng thứ ba cao nhất là gì? Chính là không còn có gì gọi là đúng
sai cả, chính là đứng ở góc độ nhìn nhận vấn đề của họ, không cần quá xét nét
người khác. Giống như một chậu nước, nhìn thấy trong nước mặt của mình là tròn.
Nếu như lấy một cái ly hình bầu dục, bạn nhìn mặt của mình lần nữa thì ảnh bên
trong sẽ là hình bầu dục, vật chứa bên ngoài không như nhau, là chậu, là ly,
nhưng mặt của chúng ta không thay đổi. Cho nên, trong lúc học khiêm nhường chỉ
cần chú ý đến việc tu dưỡng đức hạnh trong nội tâm của chính mình là được,
không cần xét nét đến người khác.

Trong quá trình hoằng dương văn hóa truyền
thống, tôi đã bị rất nhiều chê trách. Lúc ban đầu tôi không hiểu nổi, tôi rõ
ràng là nghĩ như thế này, làm việc với tâm nguyện như thế này vì sao người khác
lại nói tôi như vậy? Rất tủi thân, tôi đã khóc, cũng đã đau lòng. Sau đó hai lỗ
tai tôi không còn nghe chuyện bên ngoài cửa sổ nữa, người khác muốn nói gì thì
nói. Bản thân mỗi ngày xét lại chính mình, âm thầm gột rửa bụi bặm trần cấu của
tâm linh, thanh tịnh thân khẩu ý của chính mình, mỗi ngày làm bạn với Thánh
hiền, đọc sách thiện, nghe thiện tri thức giảng, có duyên thì đi làm việc lợi
ích cho đại chúng, lúc làm thì không nên quá để ý đến cách nhìn của người khác,
nếu quá để ý đến thì có lúc sẽ không nhẫn được phiền não trong nội tâm của
mình, như vậy thì không phải là làm thiện với tâm thanh tịnh. Nếu như có người
nói bạn, bạn cảm thấy vẫn có thể nhẫn được; mười người nói, bạn vẫn chịu được;
nếu như một ngàn người chỉ trích việc làm của bạn thì có thể bạn không chịu
nổi. Bởi vì bạn vẫn chưa tu luyện đến cảnh giới của Thánh Hiền nên bị ngã đổ
thôi. Phương pháp tốt nhất là không nghe, không cần nhẫn, bản thân vẫn cam tâm
tình nguyện làm tiếp tục. Làm thế nào để có được hạt ngọc trai, hạt cát chui
vào bên trong con trai, vốn dĩ nó là hạt cát, con trai nghĩ mình có đuổi cũng
không đuổi nó đi được, chi bằng hãy bao dung nó, sau đó con trai không ngừng
bao dung, cuối cùng bên trong người nó đã hình thành nên hạt ngọc trai. Bản
thân chúng ta cũng vậy, nếu như có duyên gặp phải những sự việc, hoặc là những
người mà cả đời không thể nào tránh né được, ví như không thể trốn tránh được
cha mẹ, con cái, bạn bè người thân, vậy thì những kí ức mà họ đã mang đến cho
bạn, bạn hãy nuôi dưỡng chúng trở thành những hạt ngọc trai bên trong tâm mình
là được rồi.

Ở đây có câu chuyện tôi xin chia sẻ với mọi
người, nói về Quý Tử, là Quý Tử trong bách gia chư Tử thời cổ đại. Có một lần
môn khách của Quý Tử tiến cử cho ông một vị khách, sau khi vị khách đó rời
khỏi, Quý Tử nói với môn khách rằng: “Người mà anh dẫn đến có ba điều lỗi: nhìn
thấy ta là cười, đây là biểu hiện của sự ngạo mạn; nói chuyện với ta không xưng
là “lão sư”, đây là biểu hiện của vi phạm lễ tiết; giao hảo giữa ta và người đó
chưa thân mà cách nói chuyện lại thân thiết, đây là biểu hiện của việc nói
chuyện thiếu chừng mực. Kết quả, môn khách của ông cũng rất có tầm nhìn, đã
phản bác lại rằng: “Người đó nhìn ngài mỉm cười vì đây là thói quen chung của
mọi người. Nói chuyện với ngài mà không xưng ngài là “lão sư” là biểu hiện của
học thức uyên bác. Mới quen mà nói chuyện thân mật là biểu hiện của người trung
thành.” Bạn thấy hai người khác nhau cùng nhìn nhận một sự việc thì sẽ có hai
quan điểm hoàn toàn trái ngược nhau. Ở đây tôi muốn nói lên điều gì? Chúng ta
muốn tu đức khiêm tốn, muốn tu Nữ Đức thì bản thân mình làm là được rồi, người
khác có nói thế nào cũng không cần để ý. Chúng ta dùng tâm chân thành, chân
thật cắm gốc từ trên đạo lý học vấn, mỗi ngày cảm nhận thể hội từ trong Kinh
điển, rồi thực hành trong cuộc sống. Sự nâng cao này người khác không thể nào
hiểu được, nhưng bản thân có thể đạt được học vấn chân thật.

THƯỜNG NHƯỢC ÚY CỤ

Ở đây có nghĩa là bản thân thường có tâm hổ
thẹn và tâm nơm nớp lo sợ thì mới có thể chân thật gìn giữ được phúc báo và
phúc phần của chính mình. Cổ ngữ có câu: “Người không lo xa, ắt có buồn gần”.
Người xưa thường cho rằng nguy hiểm nhất là điều gì? Người ở địa vị cao mà
không có đức hạnh, điều này rất nguy hiểm. Người có lộc lớn mà không có đức
hạnh thì điều này cũng rất nguy hiểm. Nếu có gia nghiệp rất lớn mà trong nhà
không có đức hạnh, cũng rất nguy hiểm. Dù biến đổi thế nào nhưng bản chất vẫn
luôn không đổi, nên khi có danh tiếng lẫy lừng thì phải phản tỉnh trở lại đức
hạnh của chính mình, mỗi ngày đều xét lại bản thân. Nếu như không có đức hạnh
thì chúng ta sẽ không gánh nổi phước báo lớn, rất nhiều thứ sẽ dễ dàng bị thất
thoát. Tôi xin kiến nghị mọi người hãy chân thật học tập “Liễu Phàm Tứ Huấn”.
Trong chương thứ tư của sách “Liễu Phàm Tứ Huấn” có nói đến lợi ích của đức
khiêm tốn”, nói một cách khác là bạn biết được phương pháp để lập mệnh, biết
làm thế nào thay đổi vận mạng, sau đó cũng biết làm thế nào để sửa lỗi tích
thiện. Tuy nhiên, nếu như bạn không biết hàm dưỡng đức khiêm tốn thì tất cả
nước trong sông hồ cũng không thể đổ đầy cái ly bị thủng được, sẽ bị chảy ra
hết. Thế nên, chỉ có không ngừng hàm dưỡng đức hạnh khiêm tốn của chính mình
thì mới có thể giữ được công đức của việc sửa lỗi và tích thiện. Trong sách
“Thượng Thư” lại nói: “Mãn chiêu tổn, khiêm thọ ích”, làm người nhất định không
được kiêu ngạo, trái nghĩa của khiêm tốn là ngạo mạn. Thái độ ngạo mạn có nhiều
cách biểu hiện, không hẳn là cách nói chuyện kiêu ngạo, ăn nói không kiêng nể,
trong mắt không có ai, loại ngạo mạn đó là ngạo mạn dạng thô thiển bề ngoài.
Loại ngạo mạn đáng sợ nhất trong xã hội hiện nay là gì? Đó là biểu hiện vẻ
ngoài rất nho nhã, người khác nhìn không thấy sự ngạo mạn, nhưng trong lòng
không coi hết thảy mọi người mọi vật ra gì, nhất là khi người đó có địa vị, học
thức, phúc báo nhất định nào đó. Người khác quả thật không nhìn ra còn cảm thấy
người đó thật khiêm tốn, văn nhân nho nhã. Người đó trước giờ chưa từng xét lại
bản thân, tự hỏi bản thân rằng mình có phải là người ngạo mạn hay không? Loại
ngạo mạn này rất dễ hại người, thế nên ngạo mạn là tật xấu căn bản nhất của con
người, rất khó trừ bỏ. Trong quá trình học tập của mỗi người hiện nay, chúng ta
mỗi ngày nên tự hỏi chính mình có ngạo mạn hay không, cách nói chuyện thế này
có ngạo mạn hay không, suy nghĩ kiểu này có ngạo mạn hay không, làm việc thế
này có ngạo mạn hay không? Có thể buông xuống học lực, danh vọng, địa vị gia
đình, tài phú, dung mạo của bản thân mà thời thời khắc khắc dùng tâm khiêm tốn
để đối người tiếp vật hay không? Nếu như không thể buông xuống thì dù khởi một
ý niệm ngạo mạn rất nhỏ bé cũng giống như nhỏ một giọt mực vào chậu nước trong
veo của cuộc đời bạn, cho dù chỉ nhỏ một giọt thôi nhưng trong chốc lát nước
trong sẽ chuyển thành đen. Thế nên, sự ngạo mạn của con người giống như thức ăn
trên khay, bản thân luôn cố sức làm đầy nó. Hôm nay ta cảm thấy học vấn của
chính mình rất tốt, đã làm rất nhiều việc cho nhân viên, đã làm rất nhiều việc
cho xã hội, địa vị của mình, danh vọng của mình đều đang góp phần làm đầy khay
thức ăn đó. Đập vào mắt là một khay thức ăn cao chót vót, đến nỗi không nhìn
thấy con đường trước mắt, lời nói của người khác hoàn toàn không nghe lọt tai,
đến lúc đó thì quả thực là hết thuốc chữa. Có câu “nghe người khuyên thì mới ăn
no”, người hiện nay không nghe khuyên, khuyên càng hăng thì họ sẽ bỏ chạy. Vì
vậy, đối với người ngạo mạn không cần nói với họ, làm như vậy có trí tuệ.

Ti nhược là một chương rất quan trọng,
ngược lại với ti nhược chính là ngạo mạn. Chương ti nhược này nếu như bây giờ
học cũng được, sau này học cũng được, chỉ cần có thể học thấu suốt thì sẽ được
lợi ích. Đây là chủ đề mà có nói mỗi ngày cũng không có gì là quá đáng, tôi có
một giai đoạn không học tập, không phản tỉnh chính mình, tâm ngạo mạn liền dấy
khởi. Thế nên, chúng ta thời thời khắc khắc phải giữ gìn cảnh giác, ngạo mạn
vừa chớm khởi lên thì phải dập tắt nó, nếu không ngăn chặn, nó sẽ phát triển
rất nhanh.

TI NHƯỢC HẠ NHÂN DÃ.

Trong “Đạo Đức Kinh” của Lão Tử có một câu
nói: “không dám đứng trước thiên hạ”. Thế nào là “không dám đứng trước thiên
hạ”? Ví dụ khi chúng ta đi đường thì nhường cho người đi trước, bạn đi sau
cùng, không nên chen lấn; khi người khác muốn chụp chung ảnh với một vị thầy,
một vị đại đức nào đó thì bạn nên tạm lui ra sau. Hãy thường nhắc nhở trong tâm
có thể đặt mình vào vị trí thấp nhất được hay không, hễ nghĩ đến câu “không dám
đứng trước thiên hạ” này thì bạn liền hiểu rõ. Nếu bạn nghĩ mình không có đức
hạnh gì, không có học vấn gì, không có điều gì đáng được khen ngợi, quả thực là
nhỏ bé không đáng nhắc đến thì dần dần bạn sẽ buông xuống được toàn bộ.

Chúng ta trong lúc học tập “Nữ Giới” cần
chú ý, bảy chương trong sách “Nữ Giới” đều giảng về lý, thế nhưng chúng ta nhất
định không được chấp vào lý mà phế bỏ sự. Nếu như chúng ta chấp lý bỏ sự, xem thường
những việc nhỏ không làm thì sẽ rất phiền phức. Nhất định phải đem lý áp dụng
vào mặt sự, khiến lý sự viên dung, không có chướng ngại. Nếu không thể thực
hiện được đạo lý này vào trong thực tế cuộc sống, như vậy thì lý và sự có
chướng ngại rồi, bạn đã học không đúng rồi. Trước tiên, giữa đạo lý và đạo lý
với nhau không có chướng ngại, như “Nữ Giới” và “Nữ Luận Ngữ” cùng tất cả Kinh
điển về Nữ Đức đều tương thông về mặt lý, là cùng một đạo lý. Chúng ta làm việc
cũng như vậy, việc nhà, việc công ty, thậm chí là việc lớn trong thiên hạ,
những việc này đều tương thông, cũng là một sự việc. Bạn xử lý việc nhà như thế
nào, thì cũng xử lý việc trong công ty như vậy. Lão Tử nói: “Trị đại quốc như
nấu nồi cá nhỏ”. Ở nhà làm thế nào xào rau thì cũng như thế ấy mà trị quốc, đây
là cùng một đạo lý. Về mặt lý và sự phải làm cho thông, nếu như lý và sự không
thông thì sao? Trong “Đệ Tử Quy” chúng ta cũng có học rằng: “Không gắng làm,
chỉ học văn. Chỉ bề ngoài, thành người nào. Nếu gắng làm, không học văn, theo ý
mình, mù lẽ phải.” Nếu chỉ đơn thuần học văn hoặc là đơn thuần thực hành thì
đều sẽ có vấn đề. Những điều nói trong “Đệ Tử Quy” vô cùng tốt, bao gồm cả lý
lẫn sự, chúng ta không nên chấp sự mà không rõ lý. Tôi cứ một mực làm trên sự,
đã làm rất tốt. Người trong ngoài nhà đều khen tôi là một người con dâu tốt,
người vợ tốt, người mẹ tốt, nhưng về mặt lý thì sao? Tôi xem thường không học.
Nên đã thế nào? “Mù lẽ phải”, nếu bạn mơ hồ về mặt lý thì trên mặt sự ắt sẽ có
chướng ngại. Thế nhưng khi so sánh hai mặt với nhau thì chẳng thà chấp sự bỏ
lý, chứ đừng chấp lý bỏ sự. Tức là về mặt sự không chịu đi làm nhưng đạo lý thì
hiểu rất thông, như thế không được. Chúng ta hiểu đạo lý rồi thì cần phải làm
trên mặt sự.

VÃN TẨM TẢO TÁC, BẤT ĐẠN TÚC DẠ, CHẤP VỤ TƯ
SỰ, BẤT TỪ KỊCH DỊ, SỞ TÁC TẤT THÀNH, THỦ TÍCH CHỈNH LÝ, SỰ VỊ CHẤP CẦN DÃ.
(Tạm dịch: Phụ nữ nên thức khuya dậy sớm, không vì sự vất vả ngày đêm mà có tâm
sợ khó, tự tay chăm sóc lo liệu việc nhà. Dù là việc hệ trọng hay giản đơn cũng
đều kiên nhẫn xử lý từ đầu đến cuối. Cẩn thận thâu vén sắp xếp mọi việc cho
được chỉnh tề, gọn gàng, sạch sẽ. Nếu có thể thực hành không mỏi, tức đã tận
được đạo chuyên cần rồi vậy)

Đoạn này có nghĩa là tối ngủ trễ, sáng dậy
sớm, không sợ vất vả, từ sáng đến tối đều lo liệu việc nhà, mỗi ngày dù là làm
những việc vặt nhỏ nhưng đều xử lý chúng thật ngăn nắp chỉnh tề, đây chính là
hàm nghĩa của chữ cần lao. “Túc” có nghĩa là buổi sáng, “tư sự” là chỉ cho
những công việc vặt, “kịch” chỉ cho những việc rất hệ trọng, “dị” chỉ những
công việc đơn giản, những công việc trong nhà bao gồm những việc đơn giản như
nấu cơm, quét nhà cho đến những công việc hệ trọng. Tôi nhớ khi vừa mới kết
hôn, nhà tôi ở tầng sáu, khi đổi bình gas, vác lên lầu rất khó khăn. Chúng tôi
dọn nhà ba lần, lần đầu dọn nhà cho hết đồ vào hai mươi mấy cái rương, đến lần
thứ hai tôi suy nghĩ làm cách nào để giảm bớt số rương xuống, nhưng mỗi lần đều
không thể bớt số sách được, bởi vì sách chiếm một phần rất lớn, tôi cảm thấy
dọn nhà là một việc thuộc về “kịch” có nghĩa là nghiêm trọng. “Dị” là những
việc rất đơn giản, ví dụ như chúng ta mỗi ngày đều nấu cơm, giặt đồ. Mỗi ngày
bất luận là việc đơn giản hay hệ trọng trong nhà, chúng ta đều không được thoái
thác, đều kiên trì làm. Những công việc như thế này đều nên hoàn thành trong
ngày, việc trong ngày thì xong trong ngày. Sau khi làm xong đều phải dọn dẹp
cho sạch sẽ, ngăn nắp, như vậy gọi là “chấp cần chi đạo”, cần là cần kiệm. Đoạn
này chính là sự tiến thêm bước nữa trong việc thực hành sự khiêm hạ trong gia
đình.

Ba phương diện này, một cái nói về thể,
khiêm hạ chính là tính thể, tâm tính của chúng ta. Cái thứ hai nói về tướng, về
mặt sự tướng cần phải làm những việc này. Cái sau cùng là dụng, là có thể kế
thừa việc tế tự, cũng chính là có thể truyền thừa lại cho đời sau, không hổ
thẹn với tổ tiên. Đây là điểm quan trọng nhất, bạn làm ra một đống việc nhưng
không thể nuôi dạy ra một đứa con tốt, bận rộn làm việc nhà, cho dù bạn làm cơm
có ngon đến đâu nhưng con của bạn lại là đứa chẳng chịu làm việc gì, là kẻ ham
ăn nhác làm thì cũng vô dụng. Thế nên ba phương diện này đều có thứ lớp từ
trong ra ngoài là: thể, tướng, dụng. Còn chữ “cần” thì giải thích ra sao? Chúng
ta có rất nhiều ví dụ về việc này, trong sách “Tiến Học Giải” của Hàn Dũ có câu
“sự nghiệp tinh thông bởi do cần, hoang phế bởi do đùa bỡn, thành tựu do biết
suy nghĩ, hủy hoại do tùy tiện. Lại còn có câu “thiên đạo thù cần” (đạo trời
vun bồi cho người cần kiệm).

VÃN TẨM TẢO TÁC, BẤT ĐẠN TÚC DẠ. (Tạm dịch:
Phụ nữ nên thức khuya dậy sớm)

Trong phần “Tảo tác” của sách “Nữ Luận Ngữ”
có nói phụ nữ nhất định phải thức dậy sớm, không được ngủ đến lúc mặt trời lên
cao ba ngọn tre mới thức dậy. Chúng ta thấy phụ nữ hiện nay dường như không có
mấy người thức dậy sớm, đặc biệt là các cô thiếu nữ, lười biếng ngủ cho đẫy
giấc, vì ban đêm thức khuya lên mạng chơi game, xem phim truyền hình, đi quán
bar với bạn bè, hoàn toàn trái ngược với thiên thời, trái ngược thiên đạo. Sự
vận hành của cơ thể của con người trong hai mươi bốn giờ tương ưng với bốn mùa
trong năm. Bốn mùa của một năm là xuân, hạ, thu, đông, thì hai mươi bốn giờ
trong một ngày cũng có giờ mùa xuân, giờ mùa hè, giờ mùa thu và giờ mùa đông.
Giờ mùa xuân là từ ba giờ sáng cho đến chín giờ sáng. Mùa xuân vạn vật bắt đầu
sinh trưởng, nếu bạn không cho chúng sinh trưởng mà nằm đó ngủ thì sẽ luống qua
mùa sinh trưởng, bạn cứ để lỡ hết lần này đến lần khác, toàn bộ đều sẽ luống
uổng. Từ chín giờ sáng đến ba giờ chiều là mùa hạ, mùa hạ là mùa phát triển
trưởng thành, bạn cần phải làm việc. Từ ba giờ chiều cho đến chín giờ tối là
mùa thu, bắt đầu thu hoạch. Từ chín giờ tối đến ba giờ sáng là mùa đông, bạn
cần ngủ nghỉ, mỗi một bộ phận trong cơ thể đều tiến vào giai đoạn miễn dịch
trao đổi chất, gan, phổi, thận đều theo thứ tự tiến hành thải độc, nếu bạn
không để cho chúng thải độc, không cho chúng nghỉ ngơi mà lại bắt chúng làm
việc thì chúng sẽ bị rối loạn. Ngoài ra, việc thức dậy sớm còn giúp cho phụ nữ
buông xuống tâm dâm dục, “ấm no nghĩ đến dâm dục”, ăn no rồi, mặc ấm rồi, cộng
thêm ngủ dậy muộn, nuôi dưỡng mấy thứ này thì tâm dâm dục sẽ khá nặng. Phụ nữ
nếu như tâm dâm dục nặng thì nhất định sẽ không nghĩ đến cần, đến kiệm. Tâm ái
mộ hư vinh, kiêu ngạo, xa xỉ, dâm dục nặng thì gia đạo sẽ bại hoại. Ông Tăng
Quốc Phiên đã từng nói rằng, gia đạo suy bại là do xa xỉ phóng dật, người thất
bại do bởi kiêu ngạo mà ra. Mỗi câu giáo huấn của tổ tiên đều chỉ ngay trọng
điểm, đều đang nhắc nhở chúng ta, chứ không chỉ đơn giản mang ý nghĩa trên bề
mặt là bảo bạn đừng ngủ dậy muộn, dậy sớm mới tốt, mà nó còn có đạo lý rất sâu
xa ở bên trong. “Bất đạn túc dạ” có nghĩa là phải có tâm chuyên cần dài lâu, từ
sáng đến tối cứ vậy mà làm, làm cả một đời. Chẳng phải nói lúc mới kết hôn làm
rất là nghiêm túc, làm được ba ngày, càng về sau càng phóng túng, không phải
như vậy, mà từ đầu đến cuối đều gìn giữ được bản tính cần lao, từ sáng đến tối
tâm phải niệm niệm ghi nhớ điều này, đó chính là “hằng tâm” (tâm bền lâu),
“hằng tâm” rất quan trọng, nếu không có hằng tâm tức không có thường đạo.

CHẤP VỤ TƯ SỰ, BẤT TỪ KỊCH DỊ. (Tạm dịch:
không vì sự vất vả ngày đêm mà có tâm sợ khó, tự tay chăm sóc lo liệu việc nhà)

Câu này nói về tâm nhẫn nại chịu khó, phụ
nữ nếu có tâm nhẫn nại chịu khó thì từ việc may vá thêu thùa cho đến những việc
nặng trong gia đình, khi không có nam giới bên cạnh, bạn vẫn gánh vác được, cần
có tâm nhẫn nại chịu khó này, không nên oán trách than thở. Chúng ta xem trong
“Liệt Nữ Truyện” có câu chuyện về vợ của hoàng đế thời cổ là Đại Vũ. Đại Vũ mới
kết hôn đã rời khỏi nhà, bắt đầu đi trị nạn nước lụt. Chúng ta đều biết Đại Vũ
ba lần đi ngang nhà mà không vào, con của ông là Khải hoàn toàn là do vợ ông
bồi dưỡng dạy dỗ khôn lớn thành người. Câu chuyện này tôi xem đi xem lại mười
mấy lần. Vợ của ông tên là Đồ Sơn Thị, không hề oán than, những việc ăn, uống,
ngủ nghỉ, việc trong ngoài nhà toàn bộ đều do chính tay Đồ Sơn Thị gánh vác.
Bất kể là việc lớn, việc nhỏ, việc nặng việc nhẹ bà đều giáo dục Khải rất tốt.
Thế nên, sau khi Khải khôn lớn thành người, dân chúng đề cử Khải kế thừa sự
nghiệp của Đại Vũ, bởi vì họ không tìm ra được người hiền đức hơn Khải, từ đó
về sau mới bắt đầu truyền thống cha truyền con nối trong lịch sử Trung Quốc.
Càng truyền về sau thì càng không ra thể thống gì, là do không có người mẹ tốt
bồi dưỡng ra người con Thánh Hiền như Khải. Thế nên, người làm mẹ, làm vợ cần
có cái tâm mong muốn thành tựu sự nghiệp lớn bên ngoài của chồng, cần có năng
lực lo liệu hết thảy mọi việc trong ngoài gia đình. Nếu như bạn để cho chồng
phải tiêu hao một phần tinh lực vào việc gia đình thì sự nghiệp của anh ấy sẽ
tụt hậu một phần, bạn càng lôi kéo anh ấy vào việc gia đình một phần thì anh ấy
sẽ thụt lùi một phần. Nếu như bạn bạn lôi kéo một nửa đôi chân của anh ấy về
giúp bạn làm việc trong nhà thì sự nghiệp của anh ấy sẽ suy giảm một nửa. Nếu
như bạn hoàn toàn kéo anh ấy về nhà giúp bạn thâu vén thì anh ấy sẽ chẳng có sự
nghiệp gì cả. Bản lĩnh nhỏ thì chỉ có thể duy trì sinh kế, kiếm tiền nuôi đủ
miệng ăn mà thôi, không thể có sự nghiệp lớn, sự nghiệp của người nam lớn hay
nhỏ đều do tâm lượng của phụ nữ định đoạt.

SỞ TÁC TẤT THÀNH, THỦ TÍCH CHỈNH LÝ. (Tạm
dịch: . Dù là việc hệ trọng hay giản đơn cũng đều kiên nhẫn xử lý từ đầu đến
cuối. Cẩn thận thâu vén sắp xếp mọi việc cho được chỉnh tề, gọn gàng, sạch sẽ)

Câu này có nghĩa là làm việc cần có tâm cẩn
thận tinh tế. Phải có tâm kiên trì bền bỉ, nhẫn nại chịu khó, dụng tâm tinh tế
mà làm việc. Ý nói tâm của phụ nữ vẫn có thể an định trong đời sống đơn điệu,
không hâm mộ sự hào hoa, không ưa chuộng sự náo nhiệt, có thể định tâm ở nhà.
Tâm không được bất định, hai ngày rồi chưa đi dạo phố thì trong tâm cảm thấy
bồn chồn; ba ngày chưa cùng bạn bè đi ăn uống, trò chuyện thì cảm thấy khó
chịu, mười ngày nếu như không đi ra ngoài vui chơi một chút, đi hát karaoke một
chút thì sẽ cảm thấy khổ sở. Như vậy thì bạn vĩnh viễn không đạt được đạo. Thế
nên vào thời xưa rất nhiều phụ nữ mặc dầu không có học vấn tốt và kiến thức
rộng như phụ nữ hiện nay nhưng đều rất đáng để chúng ta noi gương học tập. Họ
đều có đức hạnh sâu rộng, được tuyên dương mãi cho đến ngàn năm sau, đến tận
ngày nay chúng ta vẫn còn có thể nghe thấy sự tích của các vị ấy, bởi vì họ có
thể an phận nơi chốn khuê môn tu dưỡng đức hạnh của chính mình, họ có hậu đức
(đức dầy). Chúng ta nhìn khắp các phụ nữ trong thiên hạ thời nay, có được mấy
người dám nói rằng 3000 năm sau vẫn còn có người đọc câu chuyện về tôi. Đối với
ca sĩ, diễn viên hiện nay thì mới thoáng chốc người ta đã quên họ rồi, không có
người nghe bài họ hát nữa, toàn là kiểu thức ăn nhanh cả. Vì sao vậy? Vì không
có cái gốc của đức hạnh làm nền tảng, không có chỗ nâng đỡ.

THỊ VỊ CHẤP CẦN DÃ (Tạm dịch: Nếu có thể
thực hành không mỏi, tức đã tận được đạo chuyên cần rồi vậy)

Câu này nói về đạo lý rất sâu. Nếu như có
thể làm được chữ “cần” thì chính là câu mà Lão Tử nói: “đài cao chín tầng bắt
đầu từ đống đất nhỏ, hành trình vạn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên”. Bắt đầu
từ từng chút việc nhỏ trong gia đình mà làm, trước đây chúng ta không hiểu Nữ
Đức, không học Nữ Đức, nhưng hiện nay gặp được cơ duyên này, biết đến sách “Nữ
Giới”, còn có “Nữ Tứ Thư”, còn có những bài học về Nữ Đức, cần phải tin tưởng
vào lời dạy của cổ thánh tiên hiền, hãy từ ngay đây mà làm, bắt đầu làm từ
những việc nhỏ, “chớ chê việc thiện nhỏ mà không làm, chớ khinh điều ác nhỏ mà
làm” thì nhất định có thể thành tựu. Thành tựu không phải ở thời gian dài hay
ngắn, mà ở ngộ tính cao, quyết tâm lớn, nghị lực làm việc lớn. Có khi sự giác
ngộ trong ba ngày của bạn còn lớn hơn việc học của tôi trong ba năm. Chương
“Cẩn” trong “Đệ Tử Quy” cũng có nói về chữ “cần” này, sách “Chu Tử Trị Gia Cách
Ngôn” cũng có viết “sáng sớm thức dậy, quét dọn sân vườn, để trong ngoài đều
sạch sẽ”, đây là câu đầu tiên trong phần mở đầu, cũng là nói việc trị gia bắt
đầu từ việc sáng sớm thức dậy, quét dọn sân vườn, để trong ngoài đều sạch sẽ mà
làm. Quét đất cũng giống như quét dọn mảnh đất tâm của mình vậy, dọn dẹp hết
những cỏ rác bẩn thỉu trên mặt đất, đây chính là ý nghĩa của chữ “cần”, mang
hàm nghĩa “ngay ngắn sạch sẽ”. Ở đây, tôi hy vọng mọi người học rồi thì hãy đi
làm, lập tức thực hành, chứ đừng học rồi lại để qua một bên. Chúng ta học ra
sao thì làm thế đó, như vậy mới không uống phí thời gian, mới không hổ thẹn đối
với tổ tiên. Tôi phát hiện rất nhiều người nghe giảng đều là như vậy, lúc nghe
thì rất hăm hở, rất thích thú, hai ngày sau thì ném sang một bên, vẫn sống
những ngày ca múa vui vẻ, làm như thế chẳng có ý nghĩa gì cả, học uổng công mà
thôi.

CHÍNH SẮC ĐOAN THÁO, DĨ SỰ PHU CHỦ, THANH
TĨNH TỰ THỦ, VÔ HÁO HÍ TIẾU, KHIẾT TRAI TỬU THỰC, DĨ CÚNG TỔ TÔNG, THỊ VỊ KẾ TẾ
TỰ DÃ. (Tạm dịch: Phụ nữ phải có cử chỉ đoan trang, phẩm hạnh đoan chính, phụng
sự chồng mình. U nhàn trinh tịnh, giữ cho bản thân được thanh tịnh, biết tự
trọng, không ăn nói lung tung, cười đùa cợt nhả. Sắm sửa rượu và thức ăn thanh
khiết, cùng chồng cúng tế tổ tiên. Nếu có thể thực hành không mỏi điều trên tức
đã tận đạo nghĩa kế thừa việc tế tự rồi vậy)

Đoạn này giảng về nên làm thế nào kế thừa
tổ tiên. Là phụ nữ thì dung mạo và sắc diện của chúng ta phải đoan chính, tiết
tháo và phẩm hạnh của chúng ta phải đoan chính, dùng điều này mà phụng sự
chồng, phụng sự người nhà của chúng ta. Đồng thời, tâm địa cần thanh tịnh, có
thể giữ tâm không bị ngoại cảnh bên ngoài dụ hoặc, đặc biệt là không nói những
lời bỡn cợt, đùa giỡn. Chuẩn bị rượu và thức ăn sạch sẽ tươm tất chỉnh tề để
dâng cúng tổ tiên, dùng điều này để tế tự tổ tiên, kế thừa việc lớn tế tự.

CHÍNH SẮC ĐOAN THÁO, DĨ SỰ PHU CHỦ.

Trong phần Tiên Chú có ghi, “chính” là
“chính kỳ nhan sắc” (nhan sắc đoan chính), “đoan” là “đoan kỳ tháo hạnh” (phẩm
hạnh đoan chính). Phụ nữ chúng ta thời nay vì sao không đủ đoan trang? Vì tính
tính rất là xốc nổi, không an tĩnh vững chãi, sở thích không bền lâu. Vì sao
ngôi sao điện ảnh cứ thay đổi người mới liên tục? Bởi vì [người xem] không có
sự yêu thích bền lâu, nên sau hai ba năm lại có người mới xuất hiện. Do không có
sự hàm dưỡng của đức hạnh sâu dầy, nên trong khí chất lẫn việc tu thân không có
cái nhìn thông suốt đối với sự việc, không hiểu rõ nghĩa lý. Hai phương diện,
thứ nhất là không có đạo đức, thứ hai là không có học vấn, thì sẽ rất khó làm
được chính sắc. Bình thường dùng nét mặt và toàn bộ cử chỉ hành vi đoan chính
để phụng sự chồng.

THANH TĨNH TỰ THỦ.

“Thanh tĩnh” là chỉ u nhàn trinh tĩnh, nói
cười không tùy tiện. Phụ nữ làm thế nào để làm được u nhàn trinh tĩnh? Khi dục
vọng trong tâm càng ngày càng ít thì sẽ dễ được thanh tịnh. Dục vọng nhiều thì
khó mà thanh tịnh. Hôm nay muốn mua một cái túi hàng hiệu, ngày mai họ ra một
cái túi khác cũng lại muốn mua. Hôm nay nhìn thấy bạn bè dọn đến ở ngôi nhà to,
nhà của mình không đủ to, lại muốn tiếp tục đổi nhà, như thế không thể nào
thanh tịnh được. Người xưa nói: “nhân đáo vô cầu phẩm tự cao”, làm được vô dục
vô cầu thì phẩm hạnh tự nhiên sẽ cao. Nhưng cái “cao” này không phải là sự
thanh cao giả tạo mà người thế gian nói đến. Mà thực sự là nội tâm của người
phụ nữ đó không có mong cầu, thanh tĩnh vô vi, còn biểu hiện ra bên ngoài thì
khoan hậu, nhân ái, nhu hòa, có thể chung sống hòa hợp với đại chúng trong xã
hội, có thể làm được cái gọi là “hòa quang đồng trần”. Chúng ta không được xem
thường bất kỳ người nào, không phải vì họ có nhiều dục vọng mà chúng ta khinh
thường họ. “Bạn xem tôi đây chẳng có dục vọng, còn bạn thì cả ngày truy cầu
tài, truy cầu danh, tầm thường quá!” Người không có một chút nào kiểu suy nghĩ
như vậy thì chân thật là người phụ nữ tốt. Họ sẽ không nói “chồng tôi cả ngày
chỉ kiếm tiền, còn tôi học văn hóa truyền thống nên không cảm thấy hứng thú với
việc đó”, bạn xem thường chồng mình, như vậy hoàn toàn đã học sai rồi. Bạn đã
đem cái gọi là thanh tĩnh của chính mình trở thành thứ để mình ngạo mạn, về sau
sự ngạo mạn này sẽ trở thành viên thuốc độc khiến bạn không được thanh tịnh,
bạn vẫn chưa nhìn ra được điều này mà còn so sánh mình với người khác. Giống
như tiên sinh Liễu Phàm nói: “đừng đem cái giỏi của mình mà so sánh với người”,
hãy nên bao dung hết thảy những người xung quanh, đồng thời cần khen ngợi tất
cả thiện hạnh của người khác, cái bất thiện thì không nhìn đến, vậy thì người
phụ nữ đó sẽ thực sự được thanh tịnh, chứ không phải là chính mình được thanh
tịnh rồi nên xem thường người khác, thứ thanh tịnh đó là giả.

Vì sao phía sau dùng từ “tự thủ”? Nghĩa là
chính mình cần giữ vững, nói một cách đơn giản đó là cần phải định ra quy củ
cho bản thân. Là phụ nữ nhất định cần có quy củ, không có quy củ thì không ra
chuẩn mực, nếu có thể giữ được quy củ do chính mình đặt ra thì sẽ có định lực
có thể chế ngự được những dụ hoặc ở bên ngoài, cùng những thứ xấu xa khác. Tâm
của bạn dần dần đạt được thanh tịnh thật sự. Thế nên, chữ “thanh tĩnh” phía
trước là chỉ kết quả, còn chữ “tự thủ” phía sau là phương pháp để đạt được.

VÔ HÁO HÍ TIẾU

Chính là không thích nói đùa, đây là nói về
mặt ngôn ngữ. Chúng ta hãy xem ba phương diện phía trước. “Chính sắc đoan tháo”
đó là ấn tượng tổng thể mà người phụ nữ tạo ra đối với người khác khi cô ấy
không nói chuyện. “Thanh tĩnh tự thủ” là nói về trạng thái nội tâm của họ. “Vô
háo hí tiếu” là ấn tượng bên ngoài đối với người khác. Hiện nay rất nhiều phụ
nữ đặc biệt thích nói đùa, những lời bông đùa tục tĩu dâm ô càng không nên nói,
sự bỡn cợt đối với đồng nghiệp, bạn bè và người khác, chẳng có tôn ti lớn nhỏ
mà tùy tiện nói đùa với ông chủ là những việc làm rất tổn phúc báo của chính
mình. Bạn phải biết ông chủ có thể làm chủ của bạn, có thể quản lý bạn, bạn
hiện nay cần làm tròn bổn phận của vị trí và chức phận của mình, không được ở
sau lưng công kích, bàn tán về ông chủ. Rất nhiều nhân viên rất thích ở sau
lưng cười cợt ông chủ, đây là việc làm vô cùng tổn phúc báo. Có người thích ở
sau lưng chế nhạo chồng mình, hoặc là cười cợt người nhà của mình, giống như
nói chuyện đùa vậy, cảm thấy mình không có mắng họ, cũng không than trách họ,
nhưng không biết rằng kiểu nói đùa như vậy gây phản cảm đối với tổ tiên nhất,
thế nên trong lúc cúng tế không được cười đùa cợt nhả. Nếu thích đùa giỡn như
vậy lâu ngày thì thói quen trở thành tự nhiên, không cảm thấy đây là lời nói
đùa mà sẽ tự nhiên mở miệng nói ra. Đối với người trước giờ không nói đùa với
người, bạn kêu họ nói họ cũng sẽ không nói. Thế nên, thói quen là thứ rất đáng
sợ, cần phải chiến đấu với thói quen xấu của chính mình.

KHIẾT TRAI TỬU THỰC, DĨ CÚNG TỔ TÔNG.

Làm cơm, rượu ngon để cúng tổ tiên. Mạnh Tử
nói: “Đạo của Nghiêu, Thuấn, chỉ hiếu đễ mà thôi”, đối với cha mẹ thì tận hiếu,
đối với anh em thì tận đễ. Việc tế tự ở đây kì thực mà nói cũng là đạo hiếu đễ,
vì sao vậy? Đối với tổ tiên đã khuất mà chúng ta còn tôn trọng như vậy thì đối
với cha mẹ hiện đời làm sao không hiếu kính được chứ? Chúng ta xem chữ “hiếu”
này, phía trên là chữ “lão”, bên dưới là chữ “tử”, chúng ta ở giữa, đối với bề
trên thì thời thời khắc khắc không quên tổ tiên, đối với kẻ dưới thì không quên
con cháu. Người phụ nữ cần phải gánh vác trách nhiệm kết nối thế hệ lớn tuổi
bên trên với thế hệ nhỏ tuổi bên dưới. Làm thế nào để kết nối? Gia đạo trước
đây không hưng vượng, chúng ta kế thừa làm cho hưng vượng, chúng ta nếu muốn kế
thừa hương hỏa, thì hương hỏa sẽ hưng vượng. Trước đây gia đạo hưng vượng, gia
nghiệp rất tốt, chúng ta cần phải tiếp tục kế thừa, đừng để bị đứt đoạn trong
tay của chúng ta. Hiện nay rất ít gia đình tế tự tổ tiên vào dịp Tết, hoặc dẫn
con cái đi bái tế tổ tiên vào tiết Thanh Minh. Ngày thường chúng ta nên thường
xuyên kể cho con cái nghe những câu chuyện về tổ tiên thì đây mới là sự giáo
dục tốt nhất, luôn luôn nhắc nhở con cái không quên tổ tiên.

Từ sau khi học văn hóa truyền thống tôi mới
bắt đầu hỏi cha mẹ tôi cùng với tất cả những người lớn tuổi là ông bà của họ
như thế nào, sau khi hỏi xong tôi cảm thấy rất xấu hổ và nhận được sự giáo dục
rất lớn từ họ. Thế nên tôi cũng kiến nghị với mọi người có cơ hội hãy về nhà hỏi
thăm cha mẹ về tổ tiên của mình, xem các vị đó là người như thế nào. Cổ đức có
nói: “thận chung truy viễn, dân đức quy hậu”. “Thận” nghĩa là cẩn thận, “chung”
là chỉ cho thế hệ con cháu của chúng ta trong tương lai. Đối với những lời nói
và hành vi hiện nay, chúng ta cần thận trọng suy nghĩ xem thế hệ sau của chúng
ta sẽ học tập và truyền thừa như thế nào. “Truy viễn” chính là thường xuyên
nhắc đến những lời dạy bảo của tổ tiên, gia giáo của người xưa. Chữ “dân” trong
“dân đức” là chỉ người dân thông thường, “đức” chính là đức hạnh.  Có nghĩ nhớ về tổ tiên thì đức hạnh mới càng
trở nên sâu dày, bởi vì có tính trách nhiệm và tinh thần gánh vác sứ mạng.
Chúng ta hiện nay không nghĩ đến người xưa, không nghĩ đến thế hệ mai sau, mà
chỉ nghĩ đến thế hệ của chúng ta, chỉ biết ăn chơi hưởng thụ cho thỏa thích,
điều này thật là đáng sợ. Một người nghĩ như vậy, nếu như cả dân tộc, cả đất
nước, mỗi một gia đình đều nghĩ như thế thì thế hệ sau của đất nước dân tộc đó
sẽ đi về đâu?

TAM GIẢ CẨU BỊ, NHI HOẠN DANH XƯNG CHI BẤT
VĂN, TRUẤT NHỤC CHI TẠI THÂN, VỊ CHI KIẾN DÃ. (Tạm dịch: Phụ nữ nếu như có thể
làm chu toàn ba điều trên: Khiêm nhường với người, chịu thương chịu khó, kế
thừa tế tự thì tiếng thơm sẽ lan tỏa khắp trong ngoài, tiếng xấu không thể đến
được nơi thân)

Câu này nói nếu như phụ nữ luôn giữ được sự
khiêm hạ, quán xuyến tất cả mọi việc trong gia đình, một đời chăm chỉ, quan
trọng nhất là giáo dục tốt thế hệ sau của gia tộc, nếu làm đủ ba điều này thì
sao còn lo rằng tiếng thơm không thể truyền xa, và bị chồng ruồng bỏ cơ chứ?
Trước giờ chưa từng có việc như vậy. Phụ nữ cần có tầm nhìn xa, tâm lượng rộng
lớn, nhưng khi có tầm nhìn xa và tâm lượng lớn rồi vẫn có thể an với bổn phận
trong gia đình, âm thầm thâu vén việc nhà, trưởng dưỡng đạo đức, không ngừng nỗ
lực tu học, giáo dục tốt con cái thì thanh danh nhất định sẽ lan xa, giống như
danh tiếng của Mạnh Mẫu vậy, đã truyền đến mấy ngàn năm sau, hiện nay mọi người
vẫn xem bà như một tấm gương.

TAM GIẢ CẨU THẤT CHI, HÀ DANH XƯNG CHI KHẢ
VĂN, TRUẤT NHỤC CHI KHẢ MIỄN TAI. (Tạm dịch: Nếu không làm được vẹn toàn ba
việc trên thì còn gì là tiếng thơm, tránh sao khỏi sự hổ thẹn bị người chê bỏ)

Nếu như cả ba điều trên đều không làm được
mà còn mong danh tiếng của mình được lan xa thì đây là việc không thể. Nếu
không làm được cả ba điều thì nhất định sẽ chuốc lấy nỗi nhục bị chồng bỏ, đây
là việc khó tránh khỏi. Chúng ta thử nghĩ xem, nếu một người phụ nữ kiêu mạn,
không xem ai ra gì, lại còn lười nhác không làm việc nhà, không dạy con cái, ở
trong nhà chỉ ham ăn lười làm thì có người chồng nào thích người vợ như vậy
chứ? Lúc tôi đang học Nữ Đức có đưa cho nhân viên nam trong công ty giáo trình
này, hy vọng vợ của họ ở nhà đều tu học tốt, nếu như có điều kiện thì hãy cố
gắng ở nhà mà dạy con, đặc biệt là khi con còn nhỏ. Trong xã hội có rất nhiều
người đàn ông thúc vợ mình mau chóng đi làm kiếm tiền không lâu sau khi vợ sinh
con, con cái thì giao cho cha mẹ trông hoặc là thuê người giúp việc. Tôi đã hỏi
một vị thiện tri thức về vấn đề này, vị ấy nói rằng, người chồng này nếu như
không phải là đại ngu thì là đại trí, đại trí nghĩa là rất có trí tuệ, vợ của
ông rất xuất sắc, nhất định có sự cống hiến cho xã hội, nên ông đã hy sinh gia
đình nhỏ để thành tựu cho đại chúng, có bồi dưỡng con cái hay không không quan
trọng, không cần lo. Đại ngu là quả thực ngu xuẩn đến cực điểm, chỉ nhìn thấy
cái lợi nhỏ trước mắt, giống như liếm mật trên lưỡi dao vậy, mặc dù nếm được
chút mật ngon trên đầu lưỡi, nào ngờ lưỡi sẽ bị cắt đứt. Vậy thì chút ít tiền
đó cũng giống như một chút mật ong vậy, kiếm về được một ít tiền, mười hai năm
sau thử xem con của bạn là người như thế nào, mọi thứ đều không thể quay trở
lại như trước được. Vị thiện tri thức này sau cùng lại nói rằng, ông ước đoán
99,9% người như vậy thuộc về đại ngu, rất ít khả năng là đại trí. Hiện nay rất
nhiều nam giới trong xã hội đều là như vậy, vợ phải đi kiếm tiền, con cái giao
cho cha mẹ trông, nếu không được thì tìm người giúp việc, họ có tiền, có thể
thuê bảo mẫu đến làm việc nhà, chăm con cái. Vậy bạn có muốn thuê bngười giúp
việc làm luôn cái chức phận của người vợ không? Một người vợ thực sự thì nhất
định có thể đảm đương được trách nhiệm quan trọng trong gia đình. Nô bộc trong
nhà của tiên sinh Tăng Quốc Phiên rất nhiều, thế nhưng tất cả mọi việc trong
nhà toàn bộ đều do người nhà của ông đích thân làm, không có sai người làm,
người làm chỉ làm những việc không thuộc về việc bên trong gia đình, ví dụ như
làm nông trồng trọt, hoặc là làm một số việc không thể không làm, còn người nhà
của ông thì phải tự mình may vá quần áo, tự xới cơm ăn, tự dọn dẹp. Tôi trước
đây thì có người giúp việc phục vụ, tôi không làm việc nhà, thế nên con cái
cũng học theo không chịu làm việc nhà. Khi tôi lập chí học Nữ Đức, may là hai
cô giúp việc có việc đều nghỉ cả, quả thực là “người có ước nguyện lành thì ông
Trời cũng phù hộ cho”, một năm sau đó tôi càng ngày càng hoan hỷ, phát hiện
rằng công việc nhà không đáng sợ như trong trí tưởng tượng, là bạn đã tưởng
tượng chúng thành đáng sợ, thực ra chúng rất đơn giản. Chỉ cần tâm của bạn
không mệt thì bạn càng làm việc nhà càng cảm thấy nhẹ nhàng. Nhưng nếu như tâm
của bạn mệt thì làm một chút việc thôi cũng cảm thấy mệt không chịu được. Đứa
con trai lớn chín tuổi của tôi hiện giờ cùng tôi đun nước, dọn bát đũa, lau
nhà. Đứa con trai nhỏ ba tuổi rưỡi của tôi cũng học theo, giành làm việc với
anh. Thậm chí, sau khi ăn cơm tối xong tôi phải phân công cho đứa lớn đi dọn
đĩa lớn, đứa nhỏ đi dọn đĩa nhỏ, mọi người đều tranh nhau làm. Thế nên công
việc nhà đã có hai đứa con này giúp tôi được một phần, mà có lao động thì mới
biết cảm ân, chúng nó thường nói rằng: “Mẹ ơi, mẹ vất vả rồi!” Cuộc sống chính
là sự giáo dục tốt nhất, sau khi học xong mới phát hiện hóa ra Kinh Điển toàn
nằm trong cuộc sống. Thế nên không có người giúp việc cũng tốt, đỡ tốn tiền, mà
còn có thể bồi dưỡng phúc báo của chính mình, lại còn có thể dạy con cái biết
cần lao. Vì vậy, phụ nữ không được lười biếng, bản thân cần cố gắng làm việc
nhà.

Hôm nay, chúng ta đã học xong chương “Ti
Nhược”, lần sau sẽ học tiếp đến chương “Phu Phụ”, cám ơn các  thầy cô giáo, cám ơn mọi người.

———————-                   

Nữ Đức Vi Yếu –
Chương Hai: Phu Phụ

Chương Hai:
Phu Phụ

Nhãn

Kính thưa các thầy cô giáo, hôm nay chúng
ta tiếp tục học tập chương thứ hai trong sách “Nữ Giới” là chương “Phu Phụ”.

Chương này nói về đạo vợ chồng, chúng ta
biết vợ chồng là mối quan hệ then chốt nhất trong nhân luân. Trong năm mối quan
hệ ngũ luân thì mối quan hệ vợ chồng là vô cùng quan trọng. “Thuyết Quái
Truyện” trong “Chu Dịch” có nói: “Có trời đất rồi mới có vợ chồng, có vợ chồng
rồi mới có cha con, có cha con rồi mới có quân thần, có quân thần rồi mới có
trên dưới, có trên dưới thì mới có lễ nghĩa, nên đạo vợ chồng không thể không
trường cửu”. Đoạn văn này nói rõ vợ chồng là điểm khởi nguồn của nhân loại, có
vợ chồng thì mới có năm loại quan hệ nhân luân, mới có tôn ti lớn nhỏ. Trong xã
hội hiện nay mối quan hệ vợ chồng là đề tài được mọi người quan tâm nhất. Hiện
nay tỉ lệ ly hôn rất cao, làm thế nào để xử lý mối quan hệ vợ chồng? Đều là
“người nhân có cách nhìn của người nhân, kẻ trí có cách nhìn của kẻ trí”, mỗi
người nói một kiểu, nên mọi người không tìm ra được căn bản của vấn đề. Vậy cái
căn bản của vấn đề là gì?

Trong phần Tiên Chú của Vương Tương có nói:
“Phụ nữ nếu làm đủ ba điều trên, thì sau đó có thể làm vợ”. Cũng chính là nói
khi bạn đã hiểu rõ ba việc cần làm trong chương “Ti Nhược” rồi thì bạn mới có
tư cách làm vợ người, bạn mới đủ điều kiện gả vào nhà người khác. Nếu như nhắm
mắt gả cho người thì đây là việc rất nguy hiểm. Thế nên, trong mối quan hệ vợ
chồng thì người phụ nữ chiếm một vị trí rất quan trọng. Trong cuộc sống đời
thường, đặc biệt là trong quá trình tôi học tập Nữ Đức đã gặp phải rất nhiều
trường hợp phát sinh từ thực tế. Có một vị thầy kể cho tôi nghe rằng người bạn
trai mà cháu gái của thầy quen không được người nhà của cháu gái thầy đồng ý,
thầy hỏi tôi nên làm thế nào? Tôi nói trước tiên phải trao đổi với cháu gái về
tiêu chuẩn mà cô ấy lựa chọn bạn trai là gì? Từ nhỏ cha mẹ đã dạy dỗ cô ấy như
thế nào, vì sao cô ấy lại có tiêu chuẩn chọn bạn đời như vậy? Hiện nay cha mẹ
chỉ đơn thuần cực lực phản đối, nên cô ấy không thể tiếp nhận. Lúc cô ấy còn
nhỏ cha mẹ đã không dạy dỗ, nên hiện giờ cô ấy yêu chỉ dựa trên cảm tình, người
nhà đã cảm thấy hai đứa không phù hợp nên chúng sẽ không ở với nhau lâu đâu.
Tôi nói cần phải tùy duyên, có khi áp đặt quá cũng không tốt. Thế nên, sự kết
hợp của vợ chồng không thể vì lợi, không thể vì sắc, không thể vì quyền thế,
nếu như xem trọng về mặt nghĩa, thì nên dùng lý trí chứ không nên dùng cảm
tình.

Trong quá trình chúng ta trưởng thành, lý
tính của con người rất quan trọng, nếu như thời thời có thể đặt lý tính ở vị
trí đầu tiên, đặt cảm tình ở vị trí thấp hơn thì khi làm việc sẽ dễ dàng đề
khởi được chữ nghĩa, sẽ nghĩ làm như thế này có phù hợp đạo nghĩa hay không, có
phù hợp ân nghĩa, tình nghĩa hay không, sẽ không dễ dãi lựa chọn đối tượng.
Chúng ta đã xem thấy rất nhiều ví dụ rất hay, như ví dụ về thầy Chung Mao Sâm
chẳng hạn, mẹ của thầy đã bồi dưỡng và dẫn dắt thầy cách lựa chọn người bạn đời
đầy lý trí và chín chắn. Lúc thầy học năm thứ hai đại học đã thích một người
bạn gái, mẹ của thầy đã nói chuyện một cách chính thức với cô gái đó, đồng thời
cũng nói chuyện với thầy, giúp con trai xác lập chí hướng xa rộng, không nên
đem tinh lực đặt vào chuyện tình cảm cá nhân sớm như vậy, cho dù người đó có ưu
tú đến đâu cũng phải nên có cái nhìn xa rộng hơn. Bởi vì thầy Chung từ nhỏ đã
được mẹ dạy dỗ rất tốt, nên khi nghe mẹ giải thích như vậy, thầy đã buông việc
này xuống một cách dễ dàng, cô gái kia nghe xong cũng cảm thấy tiếp nhận được.
Thế nên, thầy Chung mới có thể ra nước ngoài học lên Tiến Sĩ một cách thuận
lợi, sau đó còn dấn thân vào sự nghiệp của Thánh Hiền. Rất nhiều người mẹ đối
với quan niệm lựa chọn bạn bè và bạn đời của con cái không xử lý một cách
nghiêm túc, không thể phân tích một cách lý trí, cho nên con của họ đã đi sai
ngay từ bước đầu tiên. Nhân sinh có một câu nói là “thận ư thủy” (cẩn thận từ
lúc ban đầu), lúc mới bắt đầu rất quan trọng. Thầy Thái đã từng giảng rằng,
chúng ta rất nỗ lực, rất dụng công nhưng phương hướng đã sai mất rồi thì bước
đầu tiên vẫn là sai, cho dù có dụng công nỗ lực đến đâu thì cũng sẽ hành động
trái với mục đích, sẽ không có được hiệu quả. Thế nên, lúc ban đầu cần bồi
dưỡng cho con quan niệm chính xác trong việc lựa chọn bạn, sau đó giúp con biết
lựa chọn người bạn đời của mình như thế nào. Bên cạnh đó cũng phải giáo dục con
gái cho tốt, có câu rằng “không có cây ngô đồng thì không thể nào dẫn chim
phượng hoàng vàng đến được”, nếu như bản thân không có đức hạnh và học vấn tốt
thì người nam có tốt đến mấy cũng không chịu lấy bạn về làm vợ.

Tôi còn nhớ vào năm 1989, tôi mới vừa 17
tuổi, đi học đại học, thời đó vẫn còn rất đơn thuần không giống như hiện nay,
tôi còn trẻ nên cũng không hiểu chuyện lắm. Vào học không bao lâu thì tôi nhận
được một lá thư tình của bạn học nam. Lúc đó tôi đọc không hiểu, tôi còn hỏi
bạn cùng phòng với tôi, bạn ấy nói là người kia muốn kết bạn, tôi nói tôi chưa
từng có kinh nghiệm. May mà lúc đó ông nội tôi đến Bắc Kinh công tác, bởi vì từ
nhỏ gia giáo trong nhà của tôi là có việc gì phải trình lên người lớn, nên tôi
đã đưa lá thư đó cho ông tôi xem, ông nội đã nghiêm khắc nói với tôi rằng không
được yêu đương khi học đại học, phải chuyên tâm học tập, học xong rồi hẵng
tính. Mặc dầu bốn năm đại học có vài bạn nam bày tỏ tình cảm với tôi nhưng tôi
đều từ chối, cho nên bốn năm đại học tôi không quen bạn trai, thực sự là chuyên
tâm học tập. Chồng của tôi là bạn học cấp ba với tôi, sau khi tốt nghiệp đại
học chúng tôi mới bắt đầu qua lại. Chồng tôi là người bạn trai duy nhất trong
đời này mà tôi kết giao, sau khi chúng tôi tìm hiểu hơn một năm thì kết hôn,
cho đến hôm nay tôi đã kết hôn mười bảy năm, có hai đứa con trai, tôi thấy việc
này phải cảm ân sự gia giáo nghiêm khắc của trưởng bối. Kỳ thực nhân sinh không
cần quá nhiều lựa chọn, quá nhiều lựa chọn sẽ dễ bị hoa mắt, đặc biệt là đối
với phụ nữ. Chúng ta đều có kinh nghiệm khi đi mua sắm quần áo, chọn tới chọn
lui, đi thêm năm sáu tiệm nữa rốt cuộc cả buổi sáng cũng không mua được bộ nào.
Bạn chỉ cần vào một tiệm nhỏ, chỉ có vài bộ quần áo thôi thì bạn sẽ nhanh chóng
lựa chọn được. Thế nên quá nhiều lựa chọn không phải là một việc tốt. Tôi cũng
gặp rất nhiều bạn nữ chọn bạn đời, lựa tới chọn lui, sau cùng lại kết hôn với
người ít vừa ý nhất. Vợ chồng là duyên, có thiện duyên, ác duyên, không duyên
thì không gặp, giữa vợ chồng với nhau không được đòi hỏi quá khắt khe, muốn tìm
một người thập toàn thập mỹ thì có thể cả đời này sẽ tìm không ra. Đối với nam
giới cũng vậy, nếu như “không phải Tây Thi thì không lấy” thì có thể cả đời này
sẽ không kết hôn. Thế nên, khi gặp nhau, tuổi tác tương xứng, hoàn cảnh tương
xứng, điều kiện bản thân đều đầy đủ thì các bạn có thể kết hợp với nhau. Tôi
kết hôn với chồng cho đến ngày nay, cả hai đều có thay đổi rất lớn, bất luận là
chồng tôi hay tôi thay đổi đi chăng nữa, anh ấy nói tôi đã thành tựu cho anh
ấy, còn tôi cũng cảm thấy anh ấy thành tựu cho tôi. Chúng tôi đều là cùng nhau
tiến bộ, mười mấy năm sánh bước cùng nhau, trải qua những bước thăng trầm, và
cũng đã từng đi trên thảm đỏ, đến ngày hôm nay tôi tự xét chính mình ít ra cũng
xứng đáng với cha mẹ, không như những gia đình hiện nay bất hòa, ly hôn, sự
nghiệp sa sút. Thế nên, tôi cảm thấy hôn nhân cũng giống như học tập, cũng cần
phải “nhất môn thâm nhập, trường thời huân tu”. Chỉ có như vậy thì mới có thể
dụng tâm vào sự nghiệp gây dựng cuộc sống gia đình, biết trân quý cái duyên
được làm vợ chồng này.

PHU PHỤ CHI ĐẠO, THAM PHỐI ÂM DƯƠNG, THÔNG
ĐẠT THẦN MINH, TÍN THIÊN ĐỊA CHI HOẰNG NGHĨA, NHÂN LUÂN CHI ĐẠI TIẾT DÃ. (Tạm
dịch: Đạo nghĩa vợ chồng là sự phối hợp âm-dương, cảm ứng thần minh. Đây là đại
đạo nghĩa trong trời đất, cũng là đạo lớn trong quan hệ nhân luân.)

Câu mở đầu của chương này nói về quan hệ vợ
chồng. Ở đây mượn câu nói trong sách “Lễ Ký” là “phu giả, thị phụ chi thiên
dã”, tức “chồng là bầu trời của vợ”. “Dương cứng rắn, âm nhu thuận là đại khí
của trời đất, vợ chồng hòa hợp yêu thương nhau là điều quý giá.” Câu này nói về
sự kết hợp giữa vợ chồng. Âm đại biểu cho nhu, dương đại biểu cho cương, chữ
“tham” có nghĩa là hòa, tức nói quan hệ vợ chồng là sự phối hợp giữa âm và
dương, cương và nhu, không phải đơn thuần chỉ có một mặt, như vậy thì không thể
hòa được. Khi có sự phối hợp thỏa đáng thì mối quan hệ hài hòa này phù hợp với đạo
của trời đất, phù hợp với bản tính con người, có thể thông đạt thần minh. Chữ
“thông” ở đây có nghĩa là “minh liễu” (thấu suốt), “đạt” có nghĩa là “cứu cánh”
(rốt ráo), chính là thấu suốt rốt ráo. Chúng ta xem chữ “thần”, nếu tra chữ
“thần” trong “thuyết văn giải tự” thì không phải như chúng ta hiện nay nghĩ là
“thần” trong “thần tiên”, theo cách viết phồn thể thì phần bên trái của chữ
“thần” này, phía trên có hai nét ngang, còn bên dưới thì giống như chữ xuyên (川 : con suối), ở đây
có nghĩa là tam tài, bao gồm thiên, địa và nhân, giống như con suối vậy, suối
không ngừng chảy thì nước mới trong, mới thấu suốt. Nói một cách khác, người mà
đối với hết thảy sự việc của vũ trụ vạn vật không gì không biết thì được gọi là
thần. Thế nên, phối hợp với chữ “thần” là chữ 
“minh”, bởi vì người này đã thấu suốt, đã thông đạt rốt ráo rồi. Vì sao
có thể liễu giải, thông đạt, hiểu rõ thấu đáo vậy? Là do hai phần cương và nhu
phía trước đã phối hợp hết sức tốt đẹp, từ đây mà hiểu ra được đạo lý vận hành
của vạn vật trong vũ trụ. Vì vậy, muốn hiểu rõ đạo, muốn thấy đạo thì hãy bắt
đầu từ mối quan hệ vợ chồng mà tìm ra lẽ đạo. “Tín thiên địa chi hoằng nghĩa”,
“hoằng” có nghĩa là lớn, chính là tin tưởng cái nghĩa to lớn trong trời đất.
“Nhân luân chi đại tiết dã”, đại tiết là đại đạo, chính là đạo lớn trong mối
quan hệ giữa người với người. Cổ huấn có nói: “trời đất hòa hợp rồi thì vạn vật
hưng, âm dương hòa hợp rồi thì mưa tuôn xuống, vợ chồng hòa hợp thì gia đạo
thành, đó chính là cái nghĩa của cương-nhu hòa hợp vậy”. Đoạn này có hàm nghĩa
rất sâu, trong lúc học tập thường ngày chúng ta cần tham cứu nhiều lần để tỏ
ngộ, nếu như ngộ ra đạo lý này rồi thì sẽ hiểu thấu được tất cả. Ví dụ như
chúng ta xem thấy quan hệ giữa vợ chồng có hai loại, một loại là thiện duyên,
tức là duyên phận rất tốt, cả một đời không cãi cọ, ân ái cho đến bạc đầu. Cái
còn lại là ác duyên, hễ gặp mặt là cãi nhau, sau đó thậm chí chưa hết một đời
mà mới vừa kết hôn thì đã ly hôn, như vậy vẫn còn tốt, còn có khi đánh đập
nhau, tạo thành án hình sự. Hai mối quan hệ này rất là vi diệu, có khi thiện
duyên biến thành ác duyên, có khi ác duyên dần dần chuyển hóa thành thiện
duyên. Thế nên, số mạng không phải là cố định, mà có thể thay đổi. Thế nhưng,
sự thay đổi này cần dựa vào sự tích đức hành thiện của bản thân, cần không
ngừng nỗ lực, không chán nản mệt mỏi. Hai loại duyên phận này nếu như nói một
cách tường tận hơn nữa thì có thể có đến bốn loại, bốn loại quan hệ này nếu như
từ góc nhìn đơn thuần hiện nay mà nói thì rất nhiều người sẽ khó mà hiểu thấu.
Tôi xin giới thiệu với mọi người một cuốn sách, tôi đã mua tặng cho rất nhiều
bạn bè, là cuốn sách “Kiếp trước kiếp này” của tiến sĩ Weiss của Mỹ. Cuốn sách
này từng là cuốn sách bán chạy nhất trong một thời gian, hiện nay trên mạng vẫn
là sách bán chạy. Tiến sĩ Weiss là một bác sĩ tâm lý học nổi tiếng, là tiến sĩ
y học, ông chủ yếu làm nghiên cứu về tâm lý và thôi miên tâm lý. Trong quá
trình ông thôi miên cho bệnh nhân tình cờ phát hiện con người có đời trước, có
đời này, không phải đơn thuần chỉ sống đời này. Sách “Kiếp trước kiếp này” chủ
yếu kể về một nữ bệnh nhân tên Catherine, thông qua quá trình thôi miên, cô ấy
đã nhớ đến rất nhiều sự việc trước đây, thông qua thôi miên cô ấy có thể nhìn
thấy được những người hiện tại ở bên cạnh cô có duyên phận gì với cô, có một
người đã làm mẹ của cô trong rất nhiều đời, thật bất khả tư nghị. Còn có ác
duyên, duyên phận không tốt, cho đến đời này vẫn là không tốt, hai người vẫn là
gặp mặt là cãi nhau. Xem cuốn sách này bạn sẽ hiểu rõ rằng, vợ chồng trên thực
tế là từ hai loại duyên phận này mà triển khai ra, duyên phận tốt thì là báo
ân, trả nợ, duyên phận không tốt thì là báo oán, đòi nợ. Nếu là báo ân thì hai
người đều rất tốt, cảm ân lẫn nhau. Còn nếu là trả nợ thì có thể sẽ không có
tâm cung kính, chỉ là cung cấp tiền tài cho gia đình. Ví dụ như người chồng chỉ
có đưa tiền chứ không thực sự hết lòng, người vợ cũng là như thế. Báo oán thì
quan hệ rất không tốt, rất tệ. Còn đòi nợ thì cũng như thế, dày vò nhau xong
rồi, xài hết tiền rồi cuối cùng thì đường ai nấy đi. Cho dù là mối quan hệ như
thế nào, tôi nghĩ chỉ cần giữ trọn bổn phận của chính mình, sau khi đã thông
đạt, minh liễu thì số mạng có thể thay đổi. Chúng ta học Nữ Đức, bản thân phụ
nữ thuộc về tính âm, tính âm đi với tính nhu. Sự nhu hòa này nhất định phải là
sự nhu hòa xuất phát từ trong tâm thể hiện ra bên ngoài, chứ không phải là sự
nhu hòa bề ngoài mà trong tâm thì rất cang cường, như vậy hoàn toàn không đúng
rồi. Thế nào gọi là tâm nhu hòa? Chính là cần phải nhân từ, nếu như tâm của phụ
nữ không mềm mỏng, tâm cang cường bất thiện thì còn độc hơn cả bọ cạp, có thể
là ngoài mặt thì tươi cười nhưng có thể giết người chết tươi, từ xưa đã có câu
nói: “không gì độc hơn tâm địa phụ nữ”. Có một ông chủ rất có tiền, chúng tôi
đã từng ăn uống trò chuyện với nhau, ông ấy nói đùa rằng, ông ấy nhất định phải
đối xử tốt với ba người, thứ nhất là phải đối tốt với bà xã, nếu không thì sẽ
không biết mình vì sao mà chết. Thứ hai là phải đốt tốt với người giúp việc,
đặc biệt là người giúp việc nấu cơm, không được tùy tiện mắng cô ấy. Thứ ba là
phải đối xử tốt với tài xế, nếu không anh ấy ngủ mất thì không biết sẽ lái
chiếc xe về hướng nào, thế nên bản thân ông phải cẩn thận. Lời nói đùa này của
ông bên trong có hàm nghĩa rất sâu. Cho nên, tôi cảm thấy phụ nữ cần phải có tâm
nhu hòa, tâm phải thiện, thế nhưng trong sự nhu hòa và thiện này nhất định cần
phải có nguyên tắc của chính mình, có trí tuệ của chính mình. Trong nhà Phật
chúng ta có một câu nói là: “từ bi đa họa hại, phương tiện xuất hạ lưu”, đừng
vì cái tâm mềm yếu, tốt bụng của mình mà trở thành người không có nguyên tắc,
như vậy thì rất là phiền phức. Thế nên, mẹ chồng tôi dạy tôi làm bất cứ việc gì
cũng đều chừng mực, không được đối tốt với người một cách quá mức, nhưng đối
với người không tốt thì không đúng mực. Cái tâm này khi cần cứng rắn thì phải
cứng rắn, không thể quá mềm yếu, quá mềm yếu kỳ thực là đã nhân nhượng cho dục
vọng nào đó của bản thân, nhưng như thế có thể khiến cho đối phương sinh ra
phóng túng mà làm một số việc không tốt. Vì vậy, sự nhu hòa của chúng ta bên
trong cần có nguyên tắc, phải nhu hòa nhưng vẫn chánh trực, nhu và hòa đi đôi
với nhau. Chữ “hòa” có rất nhiều hàm nghĩa, chúng ta làm thế nào để hòa với
người? Trước tiên về mặt kiến giải, chúng ta có hòa với người hay không? Nếu
không hòa về mặt kiến giải thì không phải là hòa chân thật. Mỗi người chấp vào
thành kiến của riêng mình, gọi là “đạo bất đồng không thể cùng mưu sự”, kiến
giải của bạn và kiến giải của họ hoàn toàn là hai con đường khác nhau thì không
cần cứng nhắc mà kết hợp với nhau làm gì, cũng không nên chỉ trích người kia có
chỗ nào không tốt, người ta đến lúc hồi đầu giác ngộ thì có khi còn tốt hơn cả
chúng ta. Chúng ta cần phải lùi một bước. Sau cùng cần phải quay về chữ “kính”,
chính là chương phía sau “Kính Thuận”. Đi với nhu là hòa, đi với hòa là kính,
cho nên chữ “nhu” của phụ nữ kỳ thực có hàm nghĩa rất sâu. Chân thực thâm nhập
vào việc học tập Nữ Đức, nhất định phải đào sâu và những hiện tượng bề ngoài,
tham thấu vào bên trong, đừng chỉ học trên lời văn mà thôi. Nếu học và thực
hành trên mặt văn tự thì đó là việc chúng ta về nhà bưng nước rửa chân, mua
thức ăn ngon, giặt quần áo, toàn bộ đều là hình thức bên ngoài. Nếu thực sự đã
học hiểu thấu đáo rồi thì thế nào? “Một khi thấu hiểu rồi thì thế thái nhân
tình thảy đều là học vấn”. Hiểu rõ ngọn ngành nhân tình thế thái rồì thì sẽ có
biểu hiện như thế nào? Trong tâm của chính mình không có bất kỳ phiền não gì,
làm bất kỳ việc gì cũng đều vô cùng có trí huệ, trong lúc làm đều hết sức an
định vững chãi, vô cùng tự tại, vô cùng điềm đạm. Người khác vừa nhìn sẽ khen
ngợi bạn, nhưng không biết khen bạn tốt ở chỗ nào, đó là cảm giác không thể
diễn đạt được, không quá nồng nhiệt, cũng không quá lãnh đạm, mọi thứ đều rất
vừa vặn thỏa đáng. Thế nên, tôi nghĩ có thể học đến sau cùng, đến trình độ như
thế này chúng ta sẽ có một chút cảm giác “thông đạt thần minh”, làm vợ, làm mẹ
đều rốt ráo. Sau cùng xin nói thẳng ra là, khi bạn làm phụ nữ một cách hoàn
thiện rốt ráo rồi thì sẽ thông đạt được mọi thứ. Có thể cả đời này chúng ta
trên phương diện này mà học tập, nhưng không nhất định là sẽ học tới nơi, không
sao cả, chỉ cần mỗi ngày tiến bộ hơn một chút là tốt rồi.

THỊ DĨ LỄ QUÝ NAM NỮ CHI TẾ, THI TRƯỚC QUAN
THƯ CHI NGHĨA, DO TƯ NGÔN CHI, BẤT KHẢ BẤT TRỌNG DÃ. (Tạm dịch: Thế nên chương
đầu tiên của sách “Lễ Ký” xem trọng đến sự khác biệt về vai trò giữa nam và nữ.
Bài thơ đầu tiên trong “Kinh Thi” là “Quan Thư” cũng ngụ ý rằng vợ chồng nên có
quan hệ tình nghĩa như đôi chim Thư Cưu một đời trung thành với nhau. Từ những
lời dạy trên có thể thấy, đạo vợ chồng là điểm khởi đầu của nhân luân, ngàn vạn
lần không được xem nhẹ.)

Câu nói này vô cùng quan trọng, là phần
tiếp theo câu ở phía trước. Trong phần Tiên Chú của Vương Tương, câu này nói về
Thánh Vương, tức chỉ cho Thánh nhân, tiên Vương, như Chu Văn Vương, Chu Vũ
Vương, các ngài chế lễ (Lễ được chế định bắt đầu từ Chu Văn Vương, nên được gọi
là Chu Lễ). Cẩn thận từ lúc bắt đầu, từ sự khác biệt vai trò giữa nam và nữ,
bởi vì giữa nam và nữ có rất nhiều điểm không giống nhau. Trong khi Khổng Tử biên
soạn “Kinh Thi”, bài thơ đầu tiên trong 300 bài “Kinh Thi” là “Quan Thư” nói về
việc Văn Vương muốn tìm người thục nữ để việc nội trị được tốt đẹp, phần này
nói về Nữ Đức và mối quan hệ giữa vợ và chồng. Đạo vợ chồng là điểm khởi đầu
của nhân luân, không thể không xem trọng. Phần này lời ít ý nhiều, ý nghĩa được
nói đến bên trong thật sâu xa vô cùng.

LỄ QUÝ NAM NỮ CHI TẾ.

Ý nghĩa của câu này là nam nữ qua lại giao
thiệp với nhau cần chú trọng lễ. Trước tiên nhìn chữ “lễ”, trong sách “Lễ Ký”
phần đầu tiên nói lễ tức là “không được bất kính”. Như thế nào mới gọi là kính?
Phần phía sau nói chữ “lễ” này quý ở chỗ “nam nữ chi tế”, chữ “tế” này nếu như
tra trong “Thuyết Văn Giải Tự” thì thấy nó có nghĩa là gì? Chỗ cát và đá kết
hợp với nhau, sự kết hợp này không có kẽ hở, không có vết tì hằn, vô cùng hoàn
hảo, đây được gọi là “tế”. Nam nữ làm thế nào kết hợp với nhau một cách hoàn
hảo không sai khuyết? Quý ở chỗ có cái “lễ” này. Từ bên trong mà nói thì lễ
chính là đối xử với hết thảy người, sự, vật đều giữ lòng cung kính. Biểu hiện
bên ngoài của lễ là làm người hiểu lễ tiết và có lễ độ. Lễ tiết là gì? Là làm
bất kỳ việc gì đều có tiết chế, ví dụ như cúi chào, gật đầu chào một chút như
vậy chưa gọi là cúi chào, nhưng nếu như bạn cúi người mà như muốn nằm sấp xuống
thì hơi quá lố rồi. Thế nên, cần có tiết chế, vừa vặn thích hợp, cho nên chữ
“lễ” đi kèm với chữ “tiết”. Còn lễ độ chính là hiểu quy củ, đối người tiếp vật
đều hiểu rõ và giữ bổn phận. Ví dụ như tiếp đãi các lãnh đạo khác nhau thì cần
dùng lễ nghi không như nhau, chúng ta đi du lịch đến các quốc gia khác nhau thì
cần phải biết nhập gia tùy tục, việc này nhằm thể hiện tâm lễ kính của chúng
ta. Cho nên, đối với tất cả người, tất cả việc, tất cả vật đều cần có tâm cung
kính. Tâm cung kính đó trước tiên là giữa nam nữ với nhau. Vào thời xưa lễ là
để “định thân sơ, dứt hiềm nghi, phân biệt giống nhau khác nhau, hiểu rõ phải
trái”, có thể thấy lễ rất quan trọng. Cổ lễ quy định nam nữ từ nhỏ phải ăn khác
chiếu, ngồi khác chiếu, không được tùy tiện cùng nhau đùa giỡn. Vì sao vậy? Bởi
vì cần phải xác định tính quan trọng của lễ trong sự qua lại giữa nam và nữ,
một khi đã xác định tính quan trọng thì bản thân sẽ sinh khởi tâm hổ thẹn, sinh
khởi sự tôn trọng đối với người khác và chính mình, sẽ không làm ra những việc
trái ngược luân lý đạo đức.

Người thời nay chúng ta nhìn người xưa
thường cảm thấy quá nhiều quy củ, dường như không cần thiết phải lắm thứ như
vậy, nhưng lại không biết có câu thành ngữ gọi là: “ngăn lỗi ngay từ ban đầu”.
Con trẻ từ nhỏ cùng nhau ăn uống, vui chơi, tùy tiện nói đùa, sau này có thể sẽ
cùng nhau làm những việc trái với luân lý đạo đức. Hôm qua sau khi tôi giảng
bài xong, về nhà, cha mẹ tôi kể với tôi về một chuyện có thật được phát trong
truyền hình. Có một em học sinh nam, điều kiện gia đình rất tốt, cha mẹ đều là
giáo viên, hình như là giáo viên trung học của huyện, mẹ dạy ngữ văn, cha dạy
toán, em trai đó từ nhỏ học tập rất ưu tú. Khi em lên cấp hai, trường học cho
học ở ký túc xá, cha mẹ em cảm thấy điều kiện trong ký túc xá của trường học
không tốt, họ rất cưng chiều em nên đã thuê riêng cho em một căn nhà kế bên
trường học để cho em ở một mình, thỉnh thoảng dì và mẹ của em đến thăm em, giúp
đỡ chăm sóc em. Kết quả không ngờ rằng sau khi ở một mình em bắt đầu lên mạng,
chơi game, vào những trang web sắc tình, lúc đó em cũng đã 15-16 tuổi rồi, em
đã có quan hệ bất chính đối với một bạn nữ cùng lớp. Em học sinh nữ này cũng có
điều kiện gia đình rất tốt, ở biệt thự, cha mẹ của em cảm thấy em là một cô gái
rất ngoan, mỗi ngày tan học đều về nhà, đúng giờ đi ngủ. Không ngờ rằng biệt
thự có căn phòng ở dưới tầng hầm, căn phòng tầng hầm có cửa garage, em mỗi tối
đợi khi cha mẹ đi ngủ đã len lén đi ra ngoài bằng cửa garage, hẹn hò với bạn
trai. Sau khi quen nhau nửa năm thì không muốn qua lại với người bạn trai đó
nữa, kết quả người bạn trai đó không đồng ý. Không đồng ý thì như thế nào? Có
một lần nọ, cậu ta giả vờ hẹn người bạn gái ra ngoài, trong túi thủ sẵn con dao
gọt trái cây, sau khi nhìn thấy người bạn gái đó chẳng nói chẳng rằng muốn đâm
cho chết. Do ở kế bên trường học, cô bé đó la lên kêu cứu, hai người bạn nam
học cùng lớp chạy đến muốn cứu cô, đều là những em 14-15 tuổi, kết quả người
bạn trai đó đã đâm chết luôn hai người bạn học nam kia, giết luôn ba mạng
người, lại đâm bị thương hai người nữa, sau cùng đã bị bắt giam vào ngục. Cha
mẹ của em trai này đau đớn vô cùng, cảm thấy mình là giáo viên mà dạy ra đứa
con trai như vậy, vì sao con của mình đã trở nên như vậy?

Vì sự việc này mà cha mẹ tôi bảo với tôi
rằng việc giáo dục con cái thực sự là rất quan trọng, may mà tôi đã học văn hóa
truyền thống nên không thể không hiểu đạo lý, lời dạy của tổ tiên không thể
không nghe. Sau khi bản thân học tập văn hóa truyền thống, tôi luôn luôn giáo
dục con cái phải làm việc nhà, không được kết bạn lung tung, không xem truyền
hình, không lên mạng, dựa vào lời dạy của cổ Thánh tiên Hiền trong “Đệ Tử Quy”,
“Thái Thượng Cảm Ứng Thiên” mà áp dụng từng ly từng tí vào trong cuộc sống, cắm
vững nền tảng giáo dục căn bản. Ví dụ, trước đây con trai của tôi rất thích
chơi con quay Yo-Yo, bảo rằng bạn trong lớp ai cũng có, nó nói với cha của tôi
mấy lần, tôi nói nếu muốn mua thì mua loại rẻ tiền nhất, nên đã dùng năm tệ mua
cho con một cái. Một ngày nọ, nó cùng với các bạn chơi trong xóm, phát hiện con
quay Yo-Yo của các bạn rất tốt, nó rất hâm mộ. Tôi hỏi thăm một bé ở đó mới
biết loại rẻ nhất là 180 tệ, đắt nhất là 390 tệ, đều là hàng nhập khẩu. Con
trai của tôi lúc đó đã nói với tôi một cách ủ rũ rằng con Yo-Yo của nó chẳng ra
sao cả. Tôi đã cười mà nói với con rằng: “Đây chỉ là một món đồ chơi mà thôi,
càng tốn nhiều tiền thì phúc báo của con càng bị tổn hao nhanh chóng, không
phải là việc tốt, chúng ta có một cái như vậy chơi là tốt rồi, con và em trai
đừng nên so sánh với người khác về cái này, mà hãy so sánh về đức hạnh, về sự
hiếu thuận cha mẹ, lao động tiết kiệm, vậy thì đức hạnh và phúc báo của các con
sẽ càng tích càng dầy, tương lai mới đạt được niềm vui hạnh phúc thực sự”. Con
trai nghiêng đầu lắng nghe xong cảm thấy rất vui, nó không còn bận lòng nữa.
Những phụ huynh chúng ta trong quá trình học tập văn hóa truyền thống xin đừng
hành động cực đoan, ví dụ như vừa mới học văn hóa truyền thống thì không cho
con đi học nữa, nói rằng hoàn cảnh ở trường học không học “Đệ Tử Quy” nên không
tốt, không thể để cho con bị ô nhiễm, không cho con chơi đồ chơi nào cả v.v. Có
khi như vậy sẽ phản tác dụng, nếu như áp đặt thái quá, dù sao chúng cũng chỉ là
đứa trẻ 8-9 tuổi, chúng ta cũng không thể hoàn toàn cách ly chúng với hoàn cảnh
bên ngoài, thế nên sự giáo dục mưa dầm thấm lâu của cha mẹ mỗi ngày là vô cùng
quan trọng. Nhất định phải giúp con hiểu rõ đạo lý, trường thời huân tập có thể
giúp con sinh ra sức mạnh miễn dịch, có thể tự động chế ngự được sự ảnh hưởng
của tà tri tà kiến lên chúng. Thế nên, chúng ta làm mẹ phải biết hoàn thành sự
giáo hóa con cái một cách tùy thuận mà có trí huệ.

Nói đến câu “lễ quý nam nữ chi tế” tôi cũng
nghĩ đến một sự việc nhỏ vừa mới xảy ra. Tối hôm qua con trai lớn của tôi ở nhà
làm thiệp chúc mừng năm mới, nó đến trưng cầu ý kiến của tôi, nói muốn tự mình
làm thiệp chúc tết mẹ, thầy cô và bạn học, sau đó nó còn nói rằng: “Mẹ ơi, con
muốn tặng thiệp cho một bạn học nữ, bạn ấy là lớp trưởng lớp con, nhân phẩm rất
tốt, có thể tặng bạn ấy được không ạ?” Bởi vì tôi thường nói với con trai rằng
nam nữ có sự khác biệt, cần chú ý việc qua lại với bạn học nữ, con trai tôi tuy
mới 8 tuổi nhưng rất nghe lời. Tôi nghe con trai nói như thế, suy nghĩ rồi nói
rằng có thể được, nhưng làm xong phải đưa tôi xem. Kết quả, nó dụng tâm làm
xong tấm thiệp đến đưa cho tôi xem, tôi lập tức liền nói không phù hợp, không
thể tặng. Nó rất ỉu xìu hỏi rằng vì sao không thể tặng? Tôi nói con xem tấm
thiệp này phía trên dán một trái tim, phía sau trái tim còn có vòng tròn, nếu
như mẹ là phụ huynh của bạn nữ này thì sẽ nghĩ, ai đã tặng cho con mình cái
thiệp này vậy, người này muốn gì đây? Con tôi nói: “Mẹ ơi, đây là sự thể hiện
của tình yêu, giữa người và người đều cần nói lời yêu thương”. Tôi nói không
thể tùy tiện nói yêu được, đặc biệt là người không học văn hóa truyền thống sẽ
hiểu nhầm, tôi nói con hãy đem tấm thiệp này tặng cho bà ngoại. Thay vào đó,
con có thể vẽ ngôi sao, hoặc mặt trăng, mặt trời, rồi dán thêm vài bông hoa và
cỏ, viết vài lời chúc bạn ấy học tập tốt, giúp đỡ lẫn nhau. Con trai tôi sau
khi nghe hiểu thì rất vui mừng mà đồng ý. Chúng ta trong lúc học tập đừng cảm
thấy việc học này xa rời cuộc sống thực tế của chúng ta quá. Thế nào gọi là:
“Lễ quý nam nữ chi tế” vậy? Không hề xa rời chút nào, từ việc giáo dục con cái
cho đến việc tiếp xúc với chồng, rồi việc giao tế qua lại với người trong xã
hội. Cổ nhân có dạy rằng: “Mắt tùy tiện nhìn thì ắt bị dụ hoặc, tai tùy tiện
nghe thì ắt bị mê hoặc, miệng tùy tiện nói thì ắt bị loạn, ba điều này phải cẩn
thận mà giữ gìn vậy”.

Những chi tiết nhỏ mà chúng ta cần phải chú
ý trong cuộc sống hằng ngày rất nhiều. Có một cuốn sách rất hay tên là “Thường
Lễ Cử Yếu” do Thầy Lý Bỉnh Nam biên soạn. Chúng ta có thể thông qua việc học
tập “Thường Lễ Cử Yếu” để biết làm thế nào nói chuyện với người, làm thế nào xử
sự, thậm chí làm thế nào ăn cơm, đi đứng, nằm ngồi. Người không học thì không
biết đạo lý. Khi học “Thường Lễ Cử Yếu” tôi nhớ lời dạy như thế này: “Qua ruộng
dưa thì chớ buộc giày, dưới cây mận thì đừng sửa mũ”, bởi vì khi bạn chỉnh mũ
lại cho ngay ngắn thì người khác nghi ngờ là có phải bạn muốn ăn trộm mận hay
không? Ở trong ruộng dưa thì chớ cúi người xuống mà buộc giày, người khác sẽ
nghĩ có phải bạn muốn trộm dưa hay không? Sự hiềm nghi này thông thường khi
giao tiếp qua lại với người khác giới đặc biệt cần chú ý, bao gồm cả việc tiếp
xúc với chồng, ví dụ bạn gọi điện thoại, len lén lút lút vào trong phòng gọi
điện thoại cho một người nam, chồng của bạn sẽ cảm thấy vì sao mà lại tránh mặt
mình thế không biết? Khi bạn đi ra ngoài công tác mà không nói với chồng một
câu, đến nơi cũng không báo một tiếng, đúng lúc lại cùng đi với một người nam
khác, cùng nhau làm việc, thế thì phiền phức rồi. Bởi vì phụ nữ thời nay không
giống thời xưa, vào thời xưa không có phụ nữ ra ngoài đi làm, đều đóng cửa ở
trong nhà, quy phạm khá tốt. Hiện nay chúng ta ra ngoài làm việc, có rất nhiều
mối quan hệ giao tế, lúc này chúng ta cần chủ động đặt cho mình một vài quy củ.
Những quy củ này chính là lễ tiết và lễ độ mà chúng ta hôm nay đã học, sau đó
chúng ta cần phải cung kính thể hiện lễ tiết và lễ độ này trong cuộc sống, như
vậy mới là xác lập cái “lễ” trong mối quan hệ vợ chồng.

THI TRƯỚC QUAN THƯ CHI NGHĨA.

“Thi” là chỉ cho “Kinh Thi”. Đoạn này thể
hiện rằng “Kinh Thi” chú trọng việc hiển bày nghĩa lý của chương “Quan Thư”.
Nghĩa lý ở phần này là gì? Như trong chương “Chu Nam” có viết: “Quan Thư, hậu
phi chi đức dã,  Phong chi trị dã, sở dĩ
phong thiên hạ nhi chánh phu phụ dã. Cố dụng chi hương nhân yên, dụng chi bang
quốc yên”. Ý nói rằng, bài thơ “Quan Thư” nhằm nói lên đức hạnh của bà hậu phi,
khởi nguồn từ thể thơ tên là “Phong”, dùng để giáo hóa thiên hạ, đồng thời đoan
chính đạo vợ chồng, có công dụng rất lớn đối với dân chúng ở thôn quê và phong
khí của đất nước. Ngoài ra, “thị dĩ Quan Thư nhạo đắc thục nữ dĩ phối quân tử,
ưu tại tiến hiền, bất dâm kỳ sắc, ai yểu điệu, tư hiền tài, nhi vô thương thiện
chi tâm yên. Thị Quan Thư chi nghĩa dã”. Trên thực tế ở đây là tán thán tâm
lượng của bà Thái Tự, một trong ba bà Tam Thái khai quốc triều nhà Chu, bà có
thể không có tâm đố kỵ, vì Chu Văn Vương tuyển chọn hiền nữ, hy vọng triều nhà
Chu có người kế thừa.

Quan Thư là cách nói rút gọn của “Quan Quan
Thư Cưu”, “quan quan” là âm thanh tiếng chim kêu, Thư Cưu là một loại chim, khá
giống loài Thủy Ưng, chúng quen sống ở phần mỏm đất nhô lên trên sông. Loài
chim này vì sao được đưa và trong “Kinh Thi” và được khen ngợi như vậy? Bởi vì
loài chim này có hai đặc tính. Thứ nhất là con trống và con mái suốt đời chỉ có
một người bạn đời, khi chúng đã chọn được đối tượng tốt rồi thì sẽ kết hợp với
nhau, không hề có người bạn đời thứ hai, nếu một trong hai con chết đi thì con
còn lại sẽ ở một mình cả đời. Đặc điểm thứ hai là khi chúng giao phối thì đều
tránh né con người và những loài chim khác, chúng núp vào phía sau bụi cỏ,
chúng cũng có lễ tiết và cảm giác xấu hổ. Từ hai điểm này chúng ta có thể nhìn
thấy cái nghĩa của chim Thư Cưu. Cái “lễ” mà phần trước đã nhắc đến nên thực
hiện ra sao, chính là đến sau cùng thể hiện được cái nghĩa của loài chim Thư
Cưu, nếu như không làm được thì không có cái lễ thực sự. Nói một cách khác, cho
dù bạn có đối xử tốt với chồng như thế nào, làm việc nhà có tốt đến đâu, đồng
thời còn thể hiện ra sự khiêm hạ và chăm chỉ, nhưng sau lưng bạn lại cùng một
người đàn ông khác làm những chuyện không hay, không giữ trinh tiết thì vợ
chồng không thể nào có thể sống với nhau đến bạc đầu được. Thế nên, làm phụ nữ
trước tiên cần phải giữ trinh tiết, tâm phải chuyên, phải định, phần “Chuyên
Tâm” ở phía sau sẽ giảng làm thế nào để nhất tâm. Phụ nữ nhất tâm thì sẽ thành
tựu đức hạnh lớn nhất của phụ nữ, đó là đức hạnh gì? Đó chính là toàn bộ đức
hạnh sâu dày của cô ấy (là hậu đức).

Chúng ta xem chữ “trinh” có 4 lớp hàm
nghĩa.

Tầng nghĩa thứ nhất chỉ cho sự trong sạch
trinh tiết, phụ nữ cần giữ trinh tiết, đối xử tốt với bản thân bắt đầu từ việc
giữ trinh tiết. Tầng nghĩa thứ hai của chữ “trinh” là “chính”, chính thì sẽ
chuyên, chuyên thì sẽ không đối lập, không đối lập với tất cả người, sự, vật.
Không có đối lập thì có thể buông xuống tự ngã, buông xuống tự ngã thì có thể
mở rộng tâm lượng, thành tựu cho người khác. Phụ nữ có tâm lượng lớn thì phúc
báo sẽ lớn. Tầng nghĩa thứ ba của chữ “trinh” chính là “thành” trong “chân
thành”. Tâm chân thành thì không có tạp niệm, không có hai ý niệm, đối xử với
người bằng tâm chân thành là phẩm hạnh rất hiếm có của người phụ nữ. Tầng nghĩa
thứ tư của “trinh” là “định”. Định chính là làm bất kỳ việc gì tâm cũng không
động, tâm không bị cảnh giới bên ngoài dao động. Nếu bên ngoài gió vừa thổi thì
cỏ đã lay động rồi, tâm thần lỏng lẻo dễ lay động như thế thì sao được. Ví dụ
như có người gọi điện thoại cho bạn nói chồng của bạn ở bên ngoài thế này thế
nọ, bạn liền lập tức cảm thấy đất trời sụp đổ, về nhà la hét ỏm tỏi không chút
an định, kỳ thực có thể là chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Những sự việc như thế
này rất nhiều, bất luận trên sự nghiệp gặp phải thách thức gì, hay là trong gia
đình xuất hiện mâu thuẫn gì, thì người phụ nữ phải giữ được “định”, giữ được
“chính” không loạn, giữ tâm như như bất động, định tâm trong công việc gia đình
thì hết thảy sự việc bên ngoài người chồng sẽ tự nhiên có thể giải quyết được.

Có một câu chuyện về một phụ nữ rất đức
hạnh đã khiến tôi xúc động sâu sắc. Khi cô còn trẻ thì chồng của cô ra ngoài
ngoại tình, đối với việc chi trả tất cả những chi phí trong gia đình cô ấy đều
không một lời than oán. Có khi chồng của cô còn dắt cả nhân tình về nhà, cô còn
phải làm đồ ăn cho họ, nhưng không hề than trách, cũng không oán trách. Sau đó,
chồng của cô và người phụ nữ đó có với nhau một đứa con, họ cũng chẳng nuôi
dưỡng, đem về cho cô, cô ngoài việc nuôi đứa con trai lớn của mình ra còn phải
nuôi đứa con trai nhỏ của họ. Đứa bé ấy ở với cô cho đến năm 17 tuổi, nó không
hề biết cô không phải là mẹ ruột của nó. Sau này, chồng của cô cùng người phụ
nữ kia ra ngoài sống, không quay về nữa. Đột nhiên có một ngày có người bảo cô
vào bệnh viện, nói có người tìm cô, không tìm được người khác thay thế. Hóa ra
chồng của cô bị ung thư giai đoạn cuối, nằm ở trong bệnh viện, không có người
chăm nom, còn người phụ nữ kia của chồng cô đã bị tai nạn xe cộ trở thành người
thực vật rồi, cả hai người đều nằm viện. Người thân bạn bè của họ không có
người nào đến thăm, đều khinh bỉ họ. Vì vậy, bệnh viện phải tìm đến người vợ
trước, thật ra vợ chồng họ vẫn chưa ly hôn, bệnh viện mong người vợ đến chăm
sóc cho chồng. Người phụ nữ đó thật là vĩ đại, cô lấy đức báo oán, không hề có
chút oán trách, đến bệnh viện không chỉ chăm sóc hầu hạ chồng mà còn chăm sóc
cho người phụ nữ kia của chồng. Cô gọi đứa con mà cô đã nuôi nấng đến kể hết sự
tình cho nó nghe, cô nói “hiện giờ con cần phải vì mẹ ruột của mình mà tận
hiếu, tận nghĩa vụ, con phải giúp mẹ chăm sóc cho mẹ của con, mẹ đã 60 tuổi
rồi, tuổi tác đã lớn sợ không lo xuể”. Đứa con trai đó đã không thừa nhận, nói
rằng không thể được, “mẹ chính là mẹ của con!”. Cô ấy nói không phải vậy, sau
cùng cô ấy đã dẫn con trai đến trước giường của người vợ hai của chồng, nói
“con của cô đây, hôm nay tôi để nó đến chăm sóc cô”. Kết quả, kỳ tích xuất
hiện, người phụ nữ đó vốn là người thực vật nằm trên giường bệnh đã chảy nước
mắt. Chúng tôi nghĩ đó là giọt nước mắt hổ thẹn, xấu hổ, hối hận. Người chồng
của cô cũng mắc bệnh nặng đầy thân, sống không còn bao lâu nữa, cô mỗi ngày đều
chăm sóc tận tình. Kết quả, một ngày nọ người chồng của cô đột nhiên giật hết
tất cả các ống truyền dịch trên người mình ra, dùng hết sức lực lăn xuống dưới
giường, quỳ xuống chân vợ khấu đầu rất lâu, nói lời xin lỗi. Câu chuyện này tôi
đã đọc được từ nhiều năm trước, mỗi lần đọc xong đều rất cảm động, cảm thấy
trên thế gian này vẫn còn có người như vậy, đáng cho phụ nữ chúng ta học tập.
Chúng ta có bao giờ ngẫm xem, cái gì mới là tình yêu thương lớn lao trên thế
gian, thế nào mới là người có lòng nhân đích thực? Trong lời dạy xưa có nói về
chữ “nhân” (仁)
là “trời đất và ta cùng một cội, vạn vật và ta cùng một thể”, đây chính là lòng
nhân đích thực, nên mới có câu “nhân giả vô địch” (người nhân không có kẻ thù).
Một người thật sự nhân ái từ bi sẽ không đối lập với bất kỳ người nào. Khi
không có đối lập thì bên trong không có phiền não, bên ngoài cũng không có kẻ
địch. Một người có thể bao dung hòa ái với tất cả người trong thiên hạ thì thực
sự sẽ không có người thù địch. Chúng ta vẫn còn gặp phải những người có ác ý
với mình, nhất định là do vấn đề của chính mình, buông xuống đối lập chính là buông
xuống phiền não, chỉ có buông xuống sự đối lập trong tâm thì hết thảy ô nhiễm
trong tâm đều biến thành những đóa hoa sen. Nghĩ đến đời người ngắn ngủi có bao
lâu thực sự là không cần tự chuốc lấy phiền não, ngàn vạn lần đừng lấy sai lầm
của người khác trừng phạt bản thân, đối xử tốt với người tức là đối xử tốt với
chính mình.

Còn có một câu chuyện khác cũng khiến tôi
rất là xúc động. Thời xưa có một người phụ nữ, không giữ trinh tiết, ở bên
ngoài lang chạ, kết quả chồng của cô ta biết được, nhưng người chồng không hề
nói gì cả. Một ngày nọ, người chồng kêu vợ đến nói “hai ngày nữa ta phải đãi
khách, nay báo với nàng trước một tiếng”, người vợ không xem chuyện đó là quan
trọng, nói “được thôi”. Người chồng mỗi ngày ra ngoài làm việc, phải lao động
vất vả, trong lúc làm việc trong tâm anh biết rất rõ là vợ của mình ở nhà tư
thông với người đàn ông khác. Trưa hôm đó anh đột nhiên trở về nhà, còn mua rất
nhiều rượu và thức ăn. Bởi vì anh ấy về nhà quá đột ngột, gã nhân tình của vợ
còn chưa đi khỏi, kẹt ở trong nhà, trong lúc cuống quýt gã liền chui xuống gầm
giường. Vợ của anh bước ra hỏi anh sao hôm nay về nhà sớm vậy? Anh nói “chẳng
phải ta đã nói với nàng là phải đãi khách đó sao?” Vợ của anh hỏi “khách nào?”
Người chồng nói “khách ở trong phòng, nàng hãy giúp ta mời anh ấy ra đây, ta đã
làm cơm xong rồi.” Vợ của anh nói “anh đừng có ăn nói linh tinh, trong phòng
làm gì có khách nào”. Anh không hề tức giận mà nói “nàng hãy mau mời anh ấy ra
đây, đừng để trễ nải thời gian, cơm nước tôi đã làm xong rồi, đừng để nguội
lạnh”. Sau cùng, ép người đàn ông đó phải đi ra cùng anh ăn cơm, ăn nửa chừng
anh rót một ly rượu, sau đó anh đột nhiên quỳ xuống đất dâng rượu cho người đàn
ông kia. Gã kia nói anh đừng làm như vậy, anh nói không sao cả, “bữa cơm này là
bữa cơm cuối cùng của tôi, sau khi ăn xong tôi sẽ đưa cho anh ba thứ, thứ nhất
là giao cái nhà này cho anh, thứ hai là giao vợ cho anh, thứ ba là giao tất cả
tài sản cho anh, sau đó tôi sẽ ra đi, tôi vô cùng biết ơn anh đã đem những gánh
nặng này đi cho tôi”. Gã đàn ông kia sợ quá không dám nhận, người chồng nói
không nhận không được, “nếu anh không nhận thì tôi sẽ dùng con dao này chém
anh”. Gã đàn ông kia đành phải nhận. Người chồng ăn cơm xong thì rất tiêu
sái[1] ra đi xuất gia. Xuất gia một thời gian không lâu thì đạo nghiệp thành
tựu. Kết quả, chưa đến ba năm gã đàn ông của người vợ cả ngày không chịu làm
việc, gia sản nhanh chóng lụn bại, sau cùng đối với người vợ không đánh thì
mắng. Ng,ười vợ rất hối hận, chạy đến chùa tìm người chồng, cầu mong anh về
nhà. Anh nói “nàng đừng đến tìm ta, việc này không thể được”. Người vợ nhớ đến
việc trước đây chồng mình thích ăn cá, liền làm một món cá mang đến nói người
chồng nhất định phải ăn, “là do chính tay em làm cho chàng”. Nào ngờ, người
chồng ném đĩa cá ấy xuống nước, con cá đột nhiên sống lại, cho đến nay cái hồ
nước ấy vẫn còn, gọi là “Đầm Hắc Ngư”.

Từ hai câu chuyện trên có thể thấy rằng,
thế nào mới được gọi là “thông đạt”, phía trước đã nói đến câu “thông đạt thần
minh”. Hãy từ cái nghĩa của loài chim Thư Cưu mà phản tỉnh chính mình, không
ngừng nâng cao đức hạnh của bản thân, đồng thời cũng có thể buông xuống tình
chấp của thế gian, không nên quá chấp trước vào cái gọi là “tình cảm”. Vợ chồng
là duyên, duyên tụ duyên tan, khi có duyên ở chung với nhau nhất định phải trân
quý, đối với nhau có lễ. Còn khi duyên phần không tốt, ví dụ như chồng ở bên
ngoài ngoại tình thì cũng đừng nên đau thương quá mức, chúng ta tu cho tốt đức
hạnh của chính mình đến đúng lúc thì tự nhiên sẽ có sự chuyển hóa. Người chồng
sẽ có báo ứng của anh ấy, giống như câu chuyện thứ nhất, người vợ rất tốt,
trong ngoài thôn đều khen ngợi cô ấy, kết quả chồng của cô ấy không bao lâu sau
mắc bệnh nặng, rồi chết, trước khi chết rất hối hận, dập đầu nhận lỗi với cô
ấy. Ngoài ra, cái nghĩa của loài chim Thư Cưu còn khiến cho chúng ta phản tỉnh
rằng là phụ nữ cần phải có tâm biết hổ thẹn. Hiện nay chúng ta rất ít khi nhìn
thấy phụ nữ biết yêu thương mình, biết tự trọng, tự tôn. Có một lần tôi đi
giảng ở nơi khác trở về, lúc ở sân bay nhìn thấy các cô gái và chàng trai rất
trẻ, ở ngay trong nhà hàng tại sân bay, bá vai ôm eo rất phóng túng. Cô gái đó
không cảm thấy ngại ngùng, chàng trai kia được thể càng phóng túng hơn. Nếu như
đối với bản thân không có sự ước thúc và yêu cầu, chính mình đã không trân trọng
bản thân, thì sao đàn ông có thể tôn trọng mình được chứ? Cái gọi là “yêu” đó
chỉ là tình dục mà thôi. Nếu phụ nữ không tôn trọng bản thân, mặc tình để người
đùa bỡn, trên thực tế đã hạ thấp bản thân mình đến mức không bằng cầm thú. Nếu
có một ngày bị người nam kia bỏ rơi thì cũng là việc bình thường. Giống như ở
ví dụ trên, cô gái đó chỉ mới 15 tuổi thôi nhưng đã chôn vùi sinh mạng của mình
rồi, vì đã không tôn trọng chính mình. Thế nên, sự giáo dục tu dưỡng đạo đức
cho bé gái từ nhỏ rất là quan trọng, cần dạy các em tôn trọng chính mình, thông
qua việc xem trọng thân thể mà xem trọng tiết tháo của chính mình, xem việc bảo
vệ trinh tiết như bảo vệ thanh danh của chính mình. Người xưa có câu, trên thế
gian có bốn việc cần phải cẩn thận, thứ nhất là danh tiếng, rất khó để tạo nên
tiếng tăm tốt nhưng nếu như muốn đạp đổ thì rất dễ dàng, chỉ cần cử chỉ khinh
xuất là tiếng tăm sẽ bị hủy. Thứ hai là sự nghiệp, sự nghiệp thì dễ làm nhưng
thành công thì lại khó. Ví dụ như mở công ty rất dễ, nhưng rất ít công ty có sự
nghiệp thành công. Thứ ba là dối trá, nói được nhưng làm không được, đó chính
là dối trá. Thứ tư là làm được nhưng không nói được, thực sự làm người khi đối
mặt với hoàn cảnh, khi phải lựa chọn giữa việc làm và lời nói thì cứ làm đi là
tốt rồi.

DO TƯ NGÔN CHI, BẤT KHẢ BẤT TRỌNG DÃ.

“Tư” nghĩa là ở đây, nghĩa là nói từ đây mà
học tập, “bất khả bất trọng dã” chính là vô cùng quan trọng. Trong “Luận Ngữ”
có nói “bất học lễ, vô dĩ lập”. Vô dĩ lập là thế nào? Là không thể lập thân,
không thể cắm được cái gốc làm người trong thế gian này.

Thời xưa, có câu chuyện tên là “Châu
Tuyên       Khương Hậu”, xuất phát từ
“Liệt Nữ Truyện”. Châu Tuyên Khương Hậu là con gái của Tề Hầu, là hoàng hậu của
Chu Tuyên Vương, vô cùng hiền đức. Phàm những gì không hợp lễ bà đều không nói,
hành vi cử chỉ không hợp lễ bà đều không làm. Tuyên Vương có một lần thức khuya
nên dậy trễ, một vài phu nhân và quý phi cũng chưa ra khỏi phòng. Khương hoàng
hậu sau khi bước ra đã gỡ hết trâm cài tóc và hoa tai xuống đứng đợi ở lối đi,
giống như người có tội đang đợi sự trừng phạt. Đồng thời nhờ cha mẹ chuyển lời
đến Chu Tuyên Vương rằng “thiếp không đủ tốt, tâm ý bất chính để lộ ra ngoài
khiến cho quân vương có hành vi lỗi lầm dẫn đến dậy muộn”. Ý muốn nói quân
vương dường như tham luyến sắc đẹp mà quên đi đức hạnh. “Nếu như tham luyến sắc
dục sẽ phóng túng xa hoa, họa loạn sẽ phát sinh, truy cứu nguyên nhân của họa
loạn là khởi nguồn từ hoàng hậu, xin hoàng thượng trừng phạt thiếp”. Nhà vua
nghe xong hổ thẹn nói rằng: “Là do trẫm làm không đúng, là do lỗi của trẫm,
khanh nào có lỗi gì đâu.” Nhờ vậy, ngôi hoàng hậu vẫn giữ được mà đối với việc
chính sự Vua càng thêm cần mẫn, mỗi ngày đều lên triều sớm, tối mới hạ triều,
thành tựu nghiệp đế một đời. Vào thời xưa, chúng ta thấy những câu chuyện về
việc xem trọng lễ rất nhiều, hiện nay không có người dạy lễ, đây là một vấn đề
lớn. Chúng ta rất muốn học, muốn cung kính với người nhưng không biết làm thế
nào. Làm sao đây? Chúng ta hãy từ kinh điển mà bắt đầu học, tư duy suy nghĩ
nhiều lần. Tôi cũng không biết học, có khi đắc tội với người mà cũng không biết
vì sao lại đắc tội, việc gì làm không đúng không biết vì sao lại không đúng,
thế nên tôi đem theo bên mình một cuốn sách nhỏ. Ví dụ như khi tôi đi cắt tóc
tôi đem theo cuốn sách “Thái Căn Đàm”, bên trong toàn là những câu nói ngắn gọn
nhưng rất tinh túy, đơn giản dễ hiểu, hết sức rõ ràng. Tôi ngồi ở đó giở sách
ra xem, xem đến chỗ nào thích thú liền dùng bút dạ quang tô đoạn đó, mỗi lần
đều xem một ít. Bởi vì thời gian nhãn rỗi như thế này rất nhiều, ví dụ như khi
ngồi trên xe, khi tài xế lái xe thì tôi giở sách ra đọc, tôi lợi dụng thời gian
như vậy mà học tập, rất là hữu dụng. Năm ngoái có một sự việc như thế này, có
một người bạn giận tôi, tôi không biết giận tôi về việc gì, nhưng tôi rất muốn
cải thiện. May thay ba ngày sau là tết Trung Thu, tôi nhanh chóng bảo nhân viên
đến tặng bánh cho anh ấy, nhưng càng làm càng hỏng, bánh bị trả về. Tôi không
hiểu tại làm sao. Kết quả, trong quá trình học tập tôi phát hiện ra có một câu
nói: “vũ hậu tán, thiết vật chi; oán hậu ân, thiết vật thí”, nghĩa là đừng đợi
mưa tạnh rồi mới giương dù lên cho người khác, không còn cần nữa rồi; người ta
vừa mới tức giận bạn xong thì bạn đừng thi ân vào ngay lúc đó, người đó vẫn
chưa nguôi giận thì sao nhận đồ của bạn được. Thế nên, lúc đó hãy buông xuống,
hãy khoan gấp gáp biểu lộ ý định muốn chuộc lỗi. Trong tâm của bạn có ý định đó
là được rồi, là tốt rồi, hãy để thời gian xóa nhòa đi những điều không vui. Đó
là lời dạy của tổ tiên, tôi cảm thấy rất có ích.

PHU BẤT HIỀN TẮC VÔ DĨ NGỰ PHỤ, PHỤ BẤT
HIỀN TẮC VÔ DĨ SỰ PHU. PHU BẤT NGỰ PHỤ, TẮC UY NGHI PHẾ KHUYẾT. PHỤ BẤT SỰ PHU
TẮC NGHĨA LÝ ĐỌA KHUYẾT. PHƯƠNG TƯ NHỊ GIẢ, KỲ DỤNG NHẤT DÃ. (Tạm dịch: Người
làm chồng nếu như không có phẩm hạnh hiền đức thì sẽ không thể quản thúc được
vợ. Vợ nếu như không phải là người hiền huệ thì cũng không thể phụng sự được
chồng. Nếu như chồng không thể quản giáo được vợ thì sẽ mất đi sự uy nghiêm. Vợ
nếu như chẳng thể phụng sự chồng thì đạo nghĩa cũng chẳng còn. Tác dụng của hai
việc này là như nhau, thiếu đi một thứ cũng không được.)

Ý nghĩa của đoạn này là nếu như người chồng
không có tài đức thì không thể quản giáo được vợ. Chữ “ngự” này có nghĩa là
tiết chế. Còn nếu như vợ không phải là người tài đức thì không thể phụng sự
chồng mình. Nếu như người chồng không thể quản giáo tiết chế vợ thì uy nghi của
chính mình sẽ mất, không có uy nghi. Nếu như vợ không thể phụng sự chồng thì
thiếu mất đi lễ nghĩa. Hai việc này thiếu mất một điều cũng không được. Phần
sau chúng ta sẽ học tập chi tiết.

PHU BẤT HIỀN TẮC VÔ DĨ NGỰ PHỤ.

Cái chữ “hiền” này của người chồng nghĩa là
gì? Trong giáo dục của văn hóa truyền thống, giữa vợ chồng với nhau cần phải
làm được “phu nghĩa phụ thính”, nên cái “hiền” của người chồng quan trọng ở chỗ
hiểu nghĩa, đạo nghĩa đối với người nam rất quan trọng. “Nghĩa giả nghi dã”,
người có nghĩa thì làm bất kỳ việc gì cũng hợp đạo lý, khí chất mạnh mẽ, có thể
cầm được lên, có thể buông được xuống. Người đó ở bên ngoài có thể thành tựu sự
nghiệp, ở nhà nhờ vào sự thành công của sự nghiệp nên có quyền lực mà hoạch
định phương kế cho vợ. Đối với sự việc nhỏ nhặt trong gia đình thì không bận
tâm, chuyện tiểu tiết như dầu muối trong nhà không bàn đến, nhưng đối với hoạch
định lớn lao thì nắm rất vững. Ví dụ như việc dạy con cái thành người như thế
nào, phát hiện ra vợ mình có sai sót chỗ nào thì cần kịp thời dẫn dắt, đây
chính là tài đức của người chồng. Trong quá trình học tập tôi cũng không ngừng
tư duy, người nam nhất định cần có khí chất mạnh mẽ, nếu như người nam không có
khí chất mạnh mẽ thì người phụ nữ của họ sẽ khó mà thành tựu khí chất nhu thuận
của nàng. Như thế thì bầu trời sẽ sụp xuống, còn mặt đất cũng không thể nào
gánh chở nổi, dù có đức dầy đến đâu thì cũng sẽ rất khó khăn để gánh vác bầu
trời. Thế nên, người nam cần phải đứng thẳng chống đỡ một vùng trời thì người
nữ mới có thể an nhiên trở thành một dải đất được. Trong quá trình mười mấy năm
chung sống với chồng, trước giờ tôi luôn cho rằng chồng tôi là người gia
trưởng. Thế nhưng hiện nay tôi thấy rằng sự gia trưởng đó ngược lại có một khí
chất mạnh mẽ, việc hy hữu hơn là từ chồng tôi có thể nhìn thấy được ý nghĩa của
chữ “hiền” của người nam là như thế nào. Đó là có sự nghiệp, trọng nghĩa khí,
hiếu thảo với cha mẹ, đối đãi khoan hậu với người nhà, không xét nét những tiểu
tiết, thế nhưng đối với một vài phương diện nhỏ cần phải ngăn ngừa phòng lỗi
anh ấy vẫn có thể làm được rất tốt. Lúc chúng tôi mới kết hôn, đối với những
việc nhỏ anh ấy đã yêu cầu tôi làm một cách nghiêm khắc. Cho nên, tổ tiên có
một câu nói “dạy con từ thuở còn thơ, dạy vợ từ thuở ban sơ mới về”. Ai sẽ là
người “dạy vợ từ thuở ban sơ mới về” vậy? Trước tiên người chồng phải dạy, khi
vừa bước vào cửa nhà thì phải dạy ngay, nếu như không dạy vào lúc này, bỏ qua
thời cơ này thì về sau có dạy như thế nào cũng rất khó. Lúc tôi mới về nhà
chồng hai ba năm đầu đã được dạy dỗ rất nhiều, anh ấy đã dạy tôi buông xuống
dục vọng khống chế đối với tiền tài, đồng thời dạy tôi buông bỏ một số tập khí
của một đại tiểu thư, phải làm việc, làm đến mức nào? Chồng tôi bảo, quan trọng
là ở hai nơi: nhà bếp và nhà vệ sinh. Nhà bếp không được dính dầu, nhà vệ sinh
không được có mùi hôi, đây chính là hai tiêu chuẩn lớn của việc nhà. Phòng
khách thì anh ấy không cần kiểm tra vì anh ấy nói phụ nữ đi ra ngoài lúc nào
cũng tươi tắn, nhưng nhìn vào nhà thì thấy bừa bãi lộn xộn, như thế làm sao
được? Chồng tôi còn dạy tôi làm thế nào tiếp đãi khách, nói chuyện có chừng
mực. Chồng tôi quả thực là một vị thầy quan trọng nhất trong cuộc đời tôi.
Những việc anh ấy yêu cầu lúc mới kết hôn đã để lại một ấn tượng sâu sắc trong
cả đời này của tôi. Tôi còn nhớ lúc mới kết hôn, có một lần anh ấy mời bạn bè
ăn cơm, lúc ở bàn ăn tôi cảm thấy là tôi không nói nhiều, hình như chỉ nói có
hai câu, vậy mà về nhà bị anh ấy dạy cho một bài học. Anh ấy nói “lúc ở bàn ăn
khi có bạn bè là nam giới nhiều thì phụ nữ không cần nói nhiều lời xen vào, em
chỉ cần ăn cơm, ngồi nghe là được rồi.” Đó chính là cổ lễ. Tôi cũng đã đem
những ví dụ về sự dạy dỗ của chồng tôi chia sẻ cho các nhân viên nam trong công
ty thì họ đặc biệt là những người đã kết hôn nói rằng “cho tôi xin, giám đốc
Trần à, chúng tôi sao dám làm như thế, chúng tôi đều nộp lương và tiền tiết
kiệm cho vợ cả rồi, sao dám ăn nói mạnh bạo như thế được, nếu làm như vậy chắc
thế nào chúng tôi cũng bị họ lấy chổi quét ra khỏi nhà”. Tôi nói: “Thế không
được, vậy nam tính mạnh mẽ của các anh để ở đâu?”. Họ nói: “Cần gì nam tính
mạnh mẽ chứ, có thể chung sống với nhau là tốt rồi”. Thế nên, thời đại ngày nay
không như vậy nữa, chúng ta nhìn thấy có một số việc không thể nào làm được, đó
là vì bản thân các anh ấy không có cách nghĩ và sự yêu cầu như thế, mà đều muốn
xuôi theo, đều đồng ý về nhà làm cơm, giặt đồ, vợ ra ngoài bươn chải làm sự
nghiệp, làm việc điên đảo như thế. Thế nhưng điều này trái ngược với đạo của
trời đất, trái ngược đạo âm dương. “Thái Thượng Cảm Ứng Thiên” nói “nam bất
trung lương, nữ bất nhu thuận”. Khi giảng bài ở một số buổi luận đàn, tôi cũng
không dám nói chữ “ngự” này có nghĩa là tiết chế, nhưng trên thực tế nó mang
nghĩa tiết chế. Vì sao tôi không dám nói ra, là vì cảm thấy nói ra nghe không
dễ chịu, “lễ giáo của phong kiến truyền thống dựa vào điều gì mà tiết chế chúng
tôi chứ?”. Kỳ thực, hai từ “tiết chế” này nếu như tách ra để xét thì chữ “tiết”
có nghĩa là làm bất cứ sự việc gì cũng cần có tiết độ. Vì sao người nam lại đến
để giúp chúng ta làm việc gì cũng có tiết độ? Bởi vì người nam có phương thức
tư duy tương đối thiên về lý tính, còn người nữ thì thường tư duy theo cảm
tính. Nếu bạn không tin thì cứ ra cửa hàng mà xem, trước những quầy hàng khuyến
mãi lớn chắc chắn đều là phụ nữ, bất kể thế nào cũng mua về cái đã, thực tế khi
mua về một đống rồi lấy ra tính lại thấy cũng chẳng khác gì với giá chưa khuyến
mãi. Còn nam giới thì rất ít người bị kích động bởi những sự việc này. Thế nên,
sự kết hợp vợ chồng chính là sự phối hợp tốt đẹp của nam và nữ, đối với một số
sự việc anh ấy có thể giúp cho bạn không xử sự quá dựa trên cảm tình. Chữ “chế”
có nghĩa là ngăn chặn, ngăn chặn không để bạn làm một số việc không tốt. Thiên
tính nào của phụ nữ thì nặng hơn so với nam giới? Chính là đố kỵ, ngạo mạn, hẹp
hòi, thích than phiền. Rất nhiều phụ nữ như thế, xem trọng tiền bạc, không xem
trọng tình bằng hữu bằng nam giới. Nam giới ở bên ngoài đối với bạn bè rất rộng
rãi, có thể liều mình vì bạn, có thể buông xuống một vài thứ vì bạn, còn phụ nữ
thì quan tâm đến những tình cảm nhỏ cho riêng mình. Thế nên, nam giới có thể
ngăn chặn sự lan rộng của tâm đố kỵ, than phiền, tham lam của phụ nữ, phát hiện
mầm mống liền kịp thời ngăn ngừa cô ấy làm việc ác. Bởi vì giữa vợ chồng với
nhau dễ câu thông và lắng nghe lẫn nhau. Có lúc tôi nghĩ phải chăng chúng ta dễ
nghe lời của chồng hơn lời của cha mẹ? Lúc mới kết hôn, dường như những gì
chồng nói chúng ta có thể tiếp nhận, nhưng cha mẹ nói thì không dễ tiếp nhận.
Thế nên, ở trong đây có một đạo lý rất sâu.

PHỤ BẤT HIỀN TẮC VÔ DĨ SỰ PHU.

Trong sách “Tăng Quảng Hiền Văn” có câu
“thê hiền phu họa thiểu, tử hiếu phụ tâm khoan”. Nghĩa là nếu vợ là người hiền
thì người chồng gặp ít họa hoạn; nếu con cái là kẻ hiếu thuận thì lòng của cha
mẹ sẽ thư thái dung dung. Từ xưa đến nay quả thực là như thế, nhỏ là bá tính
bình dân, lớn là gia đình quyền quý, đa số gặp họa đều khởi nguồn từ chốn khuê
môn. Những ví dụ như thế từ xưa đến nay rất nhiều, chúng ta xem “Liệt Nữ
Truyện” có riêng một chương chuyên nói về các quốc gia đã bại vong trong bàn
tay của người nữ như thế nào. Thế nên, Lưu Hướng trong cuốn thứ ba của “Liệt Nữ
Truyện” có nói “Thánh Vương thuở xưa, chính việc phi thất, phi thất chính tất
hưng, bất chính tắc loạn. Nhà Hạ hưng thịnh do Đồ Sơn Thị, diệt vong bởi nàng
Muội Hỷ; nhà Ân hưng thịnh ở Hữu Nhung, diệt vong bởi vì Đát Kỷ; nhà Chu hưng
nhờ Thái Tự, diệt vong bởi nàng Bao Tự”. Có thể thấy quốc gia hưng vong đều có
quan hệ mật thiết đến hàng nữ nhân. Chúng ta có thể không đến nỗi làm hại quốc
gia, nhưng có thể khiến cho gia đình mình bị hủy hoại hay không? Chúng ta phản
tỉnh lại xem, nếu như chính mình không tham phấn son quần áo, không tham nhà
cao cửa rộng, không tham lái xe đẹp thì chồng sẽ không dốc hết trí xảo, thậm
chí làm ra những việc tham ô lừa đảo. Dục vọng của người nữ luôn luôn thôi thúc
chồng mình, mỗi lần chồng về nhà liền thúc một tí, đến sau cùng người chồng như
uống phải thuốc độc, mỗi ngày một chút nhưng không cảm giác, lâu ngày chầy tháng
cho đến sau cùng vì tiền tài mà bất chấp thủ đoạn. Thế nên chúng ta nói người
hiện nay đều là “Nhị Lang Thần”, một cái là “tài lang” (sói mê tiền tài), một
cái là “sắc lang” (sói mê sắc đẹp). Tài lang và sắc lang này có phải nói về nam
giới hay không? Tôi cảm thấy không phải, nếu như phụ nữ không có hai thứ dục
vọng này thì nam giới sẽ không như vậy. Nếu như bạn không hề tham tài, bản thân
đối với tiền tài không hề có cảm giác gì, thì người nam trong nhà bạn sẽ nghĩ
“mình ra sức kiếm tiền để làm gì?” họ sẽ nhìn được thông. Bản thân tôi sau khi
học văn hóa truyền thống được sáu năm thì dục vọng đối với vật chất càng ngày
càng nhạt, nghĩ đến người ta đến với thế gian này với hai bàn tay trắng, lúc ra
đi cũng hai bàn tay trắng, tất cả những thứ bên thân giống như khói mây thoáng
qua trước mắt, vì sao không lợi dụng đời người tốt đẹp này mà hành thiện tích
đức, nỗ lực nâng cao cảnh giới của chính mình? Dục vọng vật chất đều là gánh
nặng và khối u của cuộc đời, chẳng có gì tốt đẹp cả. Thế nên, tôi thường nói
với chồng rằng tiền gửi trong ngân hàng chỉ là một dãy số, cầm trên tay thì là
một nắm giấy, nhưng lúc tiêu tiền phải xem bạn có trí tuệ hay không, nếu dùng
tiền sai chỗ thì nguy rồi, sẽ rước lấy phiền phức vào thân. Ví dụ như dùng tiền
đánh bạc, uống rượu, vui chơi, làm những việc thế này chính là rước họa vào
thân. Không có tiền rất tốt, không tiền thì nhẹ người. Thế nên có một lần chồng
tôi có một hạng mục cần phải đàm phán, anh ấy về nhà nhìn có vẻ hơi u sầu, chắc
là có chướng ngại. Sau đó, tôi đã nói với anh “anh đừng suy nghĩ nhiều như thế,
trước tiên anh đừng nghĩ cần phải kiếm được bao nhiêu tiền, mà anh hãy nghĩ đến
việc thành tựu sự nghiệp, nghĩ đến việc thành tựu cho các nhân viên trong công
ty, anh hãy nghĩ như thế, anh phải đặt cái tâm mong cầu xuống. Mưu sự tại nhân,
thành sự tại thiên”, làm được thì tốt, có thành hay không cũng không nên mong
cầu quá mức, “nhân đáo vô cầu phẩm tự cao” (người không mong cầu thì phẩm hạnh
tự nhiên cao”. Ngày hôm sau, anh ấy đàm phán rất thuận lợi, anh ấy cảm thấy dường
như đã buông xuống được cái tâm mong cầu, không có nhiều phiền não nữa. Ngược
lại, nếu như chúng ta nói để kiếm được tiền thì cần phải thế này thế kia, sau
đó nghĩ đến khi có tiền rồi thì chính mình sẽ hưởng thụ ra sao, nếu không kiếm
được thì sẽ rất đau khổ. Cho nên, cần phải biết buông xuống, buông xuống tự tư
tự lợi, buông xuống danh văn lợi dưỡng, buông xuống ngũ dục lục trần. Ví dụ như
phụ nữ nếu như quá để ý đến vóc dáng, diện mạo của chính mình, mỗi ngày đều ra
vào thẩm mỹ viện, lo trang điểm, thì nam giới cũng sẽ như thế, bạn chú trọng
điều này họ cũng sẽ như vậy. Nếu như bên ngoài họ nhìn thấy người khác xinh đẹp
hơn bạn, vậy thì phiền phức rồi, con “sắc lang” (con sói mê sắc đẹp) đó đã bị
bạn dắt đến rồi. Thế nên, hai con sói này cần phải tránh xa chúng, đừng dẫn sói
vào nhà, phụ nữ trước tiên hãy tự mình làm trước, bạn đối với chúng không có
hứng thú, thì sẽ không rước lấy chúng vào cửa, chồng của bạn sẽ không gặp phải
chúng.

Sáu chương đầu trong sách “Liệt Nữ Truyện”
đều nói về đức hạnh của phụ nữ: chương thứ nhất là Mẫu Nghi, chương thứ hai là
Hiền Minh, chương thứ ba là Nhân Trí, chương thứ tư là Trinh Thuận, chương thứ
năm là Tiết Nghĩa, chương thứ sáu là Biện Thông Truyện. Trong đó có phần chú
giải của chương Hiền Minh là: “Duy nhược hiền minh, liêm chính dĩ phương. Động
tác hữu tiết, ngôn thành văn chương. Hàm hiểu sự lý, tri thế kỷ cương. Tuần
pháp hưng cư, chung nhật vô ương. Phi hậu hiền yên, danh hiệu tất dương.” (Chỉ
có hiền minh, liêm chính thì mới có thể giữ được chính khí. Hành động quy củ,
lời nói ý tứ. Hiểu rõ sự lý, biết kỷ cương thế đạo. Hành theo phép tắc thì
không tai ương cho đến cuối đời. Nếu Hoàng Hậu và Phi tần đều là bậc hiền đức
thì danh ấy ắt được tuyên dương). Ý của câu này là chỉ có hiền đức thì mới có
thể minh lý, mới có thể thanh liêm, giữ được chính khí. Liêm là biểu thị cho
kiệm, thanh liêm chính trực, buông xuống dục vọng đối với tiền tài, nói một
cách khác, trước tiên đối với tiền tài cần phải xem nhẹ, không nên quá chú
trọng vào tiền tài. “Chính” là giữ gìn được chính tâm, chính niệm của mình.
“Động tác hữu tiết” chính là có lễ, biết lễ độ, hiểu lễ tiết. “Ngôn thành văn
chương” chính là có văn tài, câu này ý nói phụ nữ cần phải đọc sách để biết lễ,
chứ không phải là con mọt sách nhưng không hiểu lễ tiết, như vậy thật phiền
phức. “Hàm hiểu sự lý, tri thế kỷ cương” nghĩa là hiểu đạo lý của sự việc, đồng
thời biết kỷ cương chính sách. “Tuần pháp dữ cư, chung nhật vô ương” nghĩa là
sống theo pháp luật, không làm trái cương thường, luân thường đạo lý thì như
vậy mỗi ngày đều không có tai nạn. “Phi hậu hiền yên, danh hiệu tất dương”, nếu
người phụ nữ này có thể trở thành Hoàng Hậu của một nước, thì thanh danh của bà
nhất định sẽ được lưu truyền đến tận thiên thu về sau. Quả thật là như vậy,
chúng ta hiện nay vẫn đang học tập và noi gương Tam Thái của nhà Chu, danh
tiếng của các bà đã siêu vượt thời gian, siêu vượt không gian.

Thời nhà Minh, sách “Nội Huấn” do Nhân Hiếu
Hoàng Hậu viết cũng có sự giải thích hết sức tường tận về sự hiền đức của phụ
nữ. Thế nào là sự hiền đức của phụ nữ? “Trung thành dĩ vi bổn, lễ nghĩa dĩ vi
phòng, cần kiệm dĩ suất hạ, từ hòa dĩ xử chúng, tụng đọc thi thư”. “Trung thành
dĩ vi bổn” mở đầu đã nói đến chữ “trinh”, chữ “trinh” này quán thông hết toàn
chương, về phương diện này phụ nữ nhất định không thể phạm sai lầm. Chữ “trinh”
này không những chỉ cho thân thể, nếu như thân thể phạm sai lầm thì quá đáng
rồi, ở đây còn bao gồm cả ý niệm. Ngày nay chúng ta có Internet, có thể ở sau
lưng chồng lên mạng làm ra một số việc trái với luân lý đạo đức. Nếu tích lũy
nhiều ác niệm thì sẽ dễ gặp phải ác duyên mà kết thành ác quả, ngàn vạn lần chớ
nên khinh suất. Có câu “tâm tưởng sự thành”, tâm thường nghĩ ác thì việc ác sẽ
hiện tiền, vậy sao chúng ta niệm niệm không nghĩ thiện, thành tựu thiện sự? Ví
dụ hiện nay trên mạng có một số trang web chat xấu, không nên tham gia. Bởi vì
chỉ cần vào rồi thì cũng giống như hút ma túy vậy, càng lún càng sâu, rất khó
dừng lại. Chỉ cần bạn bước vào không gian như thế, từ trường như thế, giao lưu
với loại người như thế thì sẽ giống như đặt mình bỏ vào trong đống cá ươn vậy,
bản thân thì lại không cảm thấy hôi thối. Kế bên mình là một con cá ươn, thời
gian lâu dần họ lại quăng thêm vào những con cá ươn nữa, đến sau cùng khi bạn
không còn ngửi thấy mùi hôi thối của chính mình thì bạn đã hết thuốc chữa. Nếu
như bạn tiếp xúc với người tốt, bạn nói hiện nay tìm không ra người tốt, vậy
thì hãy đi xem sách tốt, đọc sách của cổ thánh tiên hiền, cho dù mỗi ngày đọc
một trang, nhưng trong tâm có ý niệm tìm kiếm bạn lành thì “người có thiện
nguyện, ông trời ắt phù hộ cho”, ông trời nhất định sẽ đưa một người bạn tốt
đến bên bạn, như thế sẽ giống như bước vào căn phòng chứa đầy hoa lan vậy, có
thể bạn cũng chẳng cảm thấy có gì là thơm, như thời gian lâu dần khi bạn bước
ra thì người khác sẽ ngửi được hương thơm trên thân bạn. Thế nên, chúng ta cần
có cái tâm chứa đựng mùi hương, đồng thời còn có thể xông mùi hương đó đến mọi
người xung quanh, chứ đừng để thân mình phát ra mùi hôi thối. Người khác khi
nhìn thấy ánh mắt của người phụ nữ như vậy, nhìn đến hành vi cử chỉ của cô ấy,
lại nghe tiếng cô ấy nói chuyện, cảm thấy cô ấy rất bộp chộp xốc nổi thì quả
thực làm xấu chính mình, xấu lây cả người nhà, nếu bản thân vẫn không cho đó là
xấu thì quả thật là một sự việc rất hổ thẹn. Câu sau nói “lễ nghĩa dĩ vi
phòng”, cái lễ này đi cùng với nghĩa trong từ “đạo nghĩa”, có lễ thì mới có
nghĩa, mang ý nghĩa phòng thủ. “Trung thành dĩ vi bổn, cần kiệm dĩ suất hạ, từ
hòa dĩ xử chúng”, căn bản làm người chính là tâm trung thành, trung thì không
nghiêng lệch, xiêu vẹo, thành tức tâm không hư dối. Đối với người nhà của chính
mình, người phụ nữ cần lấy mình làm gương trong việc dùng cần kiệm để tề gia,
cần có thái độ nhân từ, an tường, bình hòa mà đối đãi với hết thảy mọi người
trong và ngoài nhà. Then chốt là cần phải học tập, cần phải đọc thơ, đọc sách.
Cho nên, sự dạy dỗ từ xưa đến nay đều không nói rằng phụ nữ không được đọc
sách, không được học tập, trước giờ chưa từng nói câu đó. Vì vậy, giáo dục đức
hạnh phụ nữ là yêu cầu bạn cần phải học, điều quan trọng trong việc học tập là
không được kiêu ngạo tự đại, không được cảm thấy thứ mình học, thứ mình xem đều
nhiều hơn chồng mình, hiểu biết hơn chồng mình. Thế nên, trước tiên dạy bạn
phải khiêm hạ, dạy bạn phải buông xuống sau đó bạn mới học. Học ở đây là học
đạo lý của học vấn chân thật. Phía sau lại nói “bất vong quy gián, tẩm dữ túc
dạ, duy thức ái quân”, ý câu này nói đối với chồng thì không được quên khuyên
can nhắc nhở. Sự hiền đức của phụ nữ không phải là một mực nhắm mắt nghe theo,
mà khi chồng có hành vi không phù hợp thì mình phải biết khuyên can.

Trong chương “Sự Phu” của “Nữ Luận Ngữ”
cũng nói về sự hiền đức của phụ nữ. Phụ nữ không hiền đức thì như thế nào?
Chính là phụ nữ ngu si, ngây ngốc, lười biếng, ngang ngược. Một người phụ nữ
ngu ngốc, lười biếng, ngang ngược thì không phải là người hiền. Thế nên trong
chương “Sự Phu” khuyên phụ nữ thứ nhất là “đừng học theo những phụ nữ thiếu trí
tuệ, sẽ rước lấy họa vào thân”. Khi chồng làm việc xấu ác thì cần phải chân
thành khuyên can. Từ xưa đến nay những ví dụ về việc khuyên can chồng như thế
này rất nhiều. Chúng ta trong xã hội hiện nay có biết khuyên can hay không?
Then chốt ở chỗ là chính mình cũng không nhận ra. Khi chồng vừa mới chớm có
hành vi bất thiện, bản thân chúng ta lại không nhận biết được. Vì sao vậy? Bởi
vì bản thân mình cũng như thế, nên bạn mới nhìn không ra. Điều không đúng lại
cảm thấy là rất tốt. Cho nên, chỉ có tu dưỡng đức hạnh, thiện căn của chính
mình, sau khi phúc báo của chính mình xuất hiện thì trí huệ sẽ hiện tiền, mới
phát hiện được chồng mình làm như thế này hình như không đúng, kịp thời nói cho
anh ấy biết, khuyên can anh ấy. Phụ nữ lười biếng và ngang ngược thì không cần
phải giảng chi tiết, việc này mọi người đều biết rõ. Lười biếng là căn bệnh phổ
biến của hiện nay, bởi vì một khi hưởng lạc thì sẽ dễ phóng dật, hễ phóng dật
thì sẽ lười biếng. Đời sống vật chất nâng cao đến một trình độ nhất định thì
rất nhiều dục vọng của con người bị phóng túng, dẫn khởi lên sự đọa lạc của con
người. Thế nên, khi điều kiện cuộc sống càng tốt thì chúng ta càng cần kiểm
điểm, xét lại bản thân, đây có phải là khởi nguồn của sự xa hoa dẫn đến bại
hoại hay không? Cuộc sống nhất định cần phải có kiểm soát, có tiết chế, không
được phóng túng thái quá. Lúc đời sống chưa được tốt thì mình còn có thể làm
được, nhưng rất nhiều người khi điều kiện cuộc sống tốt lên thì dễ xuất hiện ra
vấn đề. Bản thân tôi có sự thể hội rất sâu sắc. Điều kiện gia đình của chúng
tôi rất tốt, làm thế nào trong điều kiện như thế này giữ được sự tiết kiệm
trong sinh hoạt, có thể yêu cầu con cái tiết kiệm theo. Chứ không phải do gia
đình có điều kiện thì không thành vấn đề, một khi nghĩ như vậy thì đã mở ra một
tiền đề, về sau cứ thế mà phóng túng cho đến khi lụn bại, nhất định là sẽ như
thế. Thế nên, người phụ nữ hiền minh là một sự việc then chốt, chúng ta trong
cuộc sống nhất định cần chú ý đến điểm này.

PHU BẤT NGỰ PHỤ, TẮC UY NGHI PHẾ KHUYẾT.

Người làm chồng nếu như không biết tiết chế
vợ mình thì bản thân sẽ chẳng có uy nghi. Làm thế nào để chính mình có đức
tướng uy nghi? Trong tâm của người nam nhất định phải có đức thì biểu hiện ra
bên ngoài trong lúc xử sự nhất định sẽ trong vuông mà thấy tròn. Còn phụ nữ thì
ngược lại, trong tròn mà thấy vuông. Hai mặt này vừa vặn khớp với nhau. Người
nam rất chính trực, nhìn sự việc tuy không được chuẩn chỉnh nhưng vẫn cảm thấy
viên dung, không quá để ý đến những thứ vặt vãnh tiểu tiết, như vậy nên họ có
uy nghi, có sự độ lượng. Người nam cũng cần học tập văn hóa truyền thống, cũng
cần không ngừng học tập. Nếu như nam giới không học tập thì họ sẽ không hiểu.
Nếu như người chồng trong gia đình mình không học thì chính mình hãy học rồi
dần dần dẫn dắt anh ấy, nuôi dưỡng thành bầu không khí học tập trong gia đình,
từ từ anh ấy sẽ chịu học.

PHỤ BẤT SỰ PHU, TẮC NGHĨA LÝ ĐỌA KHUYẾT,
PHƯƠNG TƯ NHỊ GIẢ, KỲ DỤNG NHẤT DÃ.

Phụ nữ nếu như không biết làm thế nào phụng
sự chồng thì đạo nghĩa và đạo lý làm người của cô ấy sẽ dần dần mất đi, thế nên
câu này có hàm nghĩa rất sâu sắc. Thường ngày bạn bạn biết cách giao tiếp chung
sống với chồng thì đối với rất nhiều sự việc ở bên ngoài bạn sẽ dễ dàng hiểu
thấu. Ở đây, một chính là nhiều, nhiều chính là một, không có đối lập. Nếu bạn
không biết cách giao tiếp chung sống với chồng thì bạn cũng không biết cách
giao tiếp với người khác. Nếu bạn biết cách giao tiếp chung sống với chồng thì
bạn sẽ có thể thấu hiểu được rất nhiều đạo lý nhân sinh từ đây, thế nên trong
chốn khuê môn xác thật là có đại học vấn. Ví dụ như, sự nghiệp của chồng vô
cùng khó khăn rối rắm thì bản thân mình nhất định phải biết quán xuyến tất cả
sự việc trong nhà. Nếu như bản thân chồng mình không có năng lực thành tựu sự
nghiệp, là một người bình phàm, là một anh chồng bình thường trong các gia đình
phổ thông hiện nay thì chúng ta cũng cần giữ tâm bình lặng, điềm nhiên mà trải
qua cuộc sống của một người bình thường cũng là việc rất tốt. Đại phú đại quý
vốn rất ít, không có được mấy người, nên nghèo thì an phận nghèo, giàu thì an
phận giàu. Chúng ta sống cuộc đời của một người dân bình thường, cả hai người
chung sống với nhau chỉ cần cảm thấy thoải mái thì tốt rồi. Trong quá trình học
tập Nữ Đức có một số thầy cô đến hỏi tôi có cần phải thay đổi một số phương
thức sinh hoạt để hoàn toàn dựa trên Nữ Đức mà làm hay không? Tôi nói, chúng ta
học tập Nữ Đức thứ nhất không được chấp trước vào công phu bề mặt của văn tự,
chấp trước vào tướng văn tự, bắt chước một cách máy móc cứng nhắc. Thứ hai,
không được chấp trước vào tướng danh từ, bạn rất là chấp trước vào một từ ngẫu
nhiên nào đó, rồi đào sâu vào nó một cách chấp trước thì sẽ có vấn đề, cần phải
vào được và ra cũng được. Thứ ba, không được chấp trước vào tướng ngôn thuyết,
không phải tôi nói việc đó thế nào thì nhất định phải làm thế đó, mà phải thông
hiểu đạo lý, còn về mặt sự thì dùng phương tiện thiện xảo mà xử lý.

Có một lần tôi giảng bài ở bên ngoài, có
một phụ nữ chung sống rất tốt với chồng của cô ấy, khi nghe bài giảng của tôi
cô ấy nói rằng “gia đình tôi trước giờ chồng tôi là người nấu cơm, bây giờ có
cần thay đổi ngược lại hay không?” Tôi nói không sao cả, chỉ cần hai anh chị chung
sống hòa thuận là được rồi. Nếu như anh ấy cam tâm tình nguyện, chị cũng cam
tâm tình nguyện trải qua đời sống của người dân thông thường, có thể là không
có sự nghiệp gì, nhưng cũng chẳng bận rộn. Anh ấy đồng ý về nhà giúp chị, chị
có thể là cũng tương đối vất vả, chăm sóc con cái, chăm sóc cha mẹ chồng, công
việc có thể là khá bận bịu thì việc này không có gì là không được cả. Nếu như
anh ấy ở bên ngoài có sự nghiệp rất lớn, rất bận, về nhà lại còn làm cơm cho
chị thì việc này không được rồi. Tôi nói với chị ấy “chỉ cần chung sống hài hòa
là được”. Có một số người sau khi nghe tôi giảng rồi về nhà phê bình chồng của
mình, nói chồng của cô ấy không tốt bằng chồng tôi. Sau đó, chồng của cô ấy rất
là ấm ức. Từng có một giám đốc gọi điện thoại cho tôi một cách đau khổ, anh nói
“tôi để cho vợ tôi nghe chị giảng bài, kết quả cô ấy chẳng thay đổi gì cả,
ngược lại còn trách tôi không bằng chồng của chị”, việc này như vậy là không
được. Kỳ thật, con người nào phải Thánh Hiền, ai mà không có lỗi? Quan trọng là
chúng ta cần nhìn nhiều vào ưu điểm của người khác, khen ngợi sở trường của
người khác. Khi nghe bất kỳ người nào giảng về Nữ Đức, trước tiên cần phản tỉnh
những chỗ mà mình làm chưa được tốt, chứ đừng đem lời người giảng nói ra mà đối
chiếu với những người xung quanh, đây chính là sai lầm lớn. “Làm người đừng sợ
mình mắc lỗi, chỉ sợ không nhìn ra lỗi của mình”. Cho nên, kỳ thật có lỗi cũng
không sao, quan trọng là mình không nhìn ra, nhưng khi có người khác chỉ ra cho
mình thì mình lại phủ nhận hoàn toàn, như vậy thì phiền phức rồi. “Phương tư
nhị giả, kỳ dụng nhất dã” nghĩa là hai phương diện này kỳ thật chỉ là một sự
việc. Chữ “dụng” chỉ cho tác dụng, tác dụng gì? Khi người nam và người nữ kết
hợp lại thành một gia đình thì có tác dụng gì? Trên phương diện nhỏ thì là tiếp
nối hương hỏa của gia tộc, trên phương diện lớn là làm cho nhân loại được tiếp
nối về sau, đây là tác dụng quan trọng nhất. Làm thế nào mới có thể thực sự làm
được việc truyền thừa đời đời cho con cháu? Phần then chốt không phải là nuôi dưỡng
ra một sinh mạng mà là có thể biểu diễn ra được sự hiền đức của người nam và
người nữ trong cuộc sống gia đình. Một người có lỗi thì người kia giúp đỡ sửa
chữa để nâng cao và ngược lại. Chúng tôi kết hôn với nhau được 20 năm, cả hai
đều có sự nâng cao. Sinh ra thế hệ sau thì phải có thể “con hơn cha là nhà có
phúc”, con gái giỏi hơn mẹ, con trai giỏi hơn cha, đây là tác dụng lớn nhất.
Thông qua sự kết hợp giữa hai người, đứa con được sinh ra cùng với cha mẹ là
một thể, là sản phẩm cùng một thể với cha và mẹ, tác dụng này từ đứa trẻ có thể
phát sinh ra sức ảnh hưởng rất lớn, và được gìn giữ bởi từng thế hệ kế tiếp. Sự
việc này là một thể không thể tách rời, nếu như người chồng là một người thật
sự tốt thì người vợ không thể không tốt; người vợ nếu thực sự tốt thì người
chồng cũng tốt. Thế nên, đôi bên cũng đừng trách người nào cả, khi kết hợp lại
cả hai có thể làm được việc quy về nhất thể.

SÁT KIM CHI QUÂN TỬ, ĐỒ TRI THÊ PHỤ CHI BẤT
KHẢ BẤT NGỰ, UY NGHI CHI BẤT KHẢ BẤT CHỈNH, CỐ HUẤN KỲ NAM, KIỂM DĨ THƯ TRUYỆN.
(Tạm dịch: Hãy nhìn những bậc quân tử xem trọng đạo đức hiện nay, biết phải
quản giáo vợ cho tốt, không thể không giữ oai nghi của người làm chồng. Thế nên
họ thường xuyên dạy dỗ con trai trong gia đình đọc các sách xưa, Kinh điển,
truyện ký. Dùng kinh nghiệm truyền lại trong các Kinh điển mà kiểm điểm lời
nói, hành vi, phẩm đức của mình)

Ý nghĩa của đoạn này chính là: hãy xem
những người nam thời nay, họ biết là cần phải tiết chế vợ mình, cần phải chấn
chỉnh lại uy nghi, thế nên cần phải không ngừng dạy dỗ con trai đọc sách, đọc
truyện, dùng Kinh điển mà kiểm điểm lời nói hành vi của mình. Chính là nói từ
nhỏ phải bồi dưỡng cho con trai có năng lực của hiền nhân, nhằm hy vọng chúng
sau này biết làm thế nào tiết chế vợ chúng, làm thế nào chấn chỉnh uy nghi của
chính mình. Nhưng nam giới thời nay đều không biết điều này, phải làm sao đây?
Cho nên “kiến quốc quân dân, giáo học vi tiên”, người nam tốt là do dạy mà ra,
người phụ nữ tốt cũng do dạy mà ra, tất cả mọi thứ đều do dạy mà ra, quan trọng
là dạy ra sao. Bạn dạy con tốt, dẫn dắt nó hướng thượng, thông qua sự truyền
thừa của Kinh điển thời xưa tự thân chúng sẽ có thể hiểu rõ, những giáo viên
học tập văn hóa truyền thống đều có sự thể hội rất sâu sắc. Thực tế điều này
bắt nguồn từ đạo vợ chồng, tiếp theo là làm thế nào giáo dục tốt con cháu đời
sau. Bạn muốn thành tựu đạo vợ chồng, thì nhất định phải từ cái gốc mà làm,
phải giáo dục con cái từ thuở nhỏ. Nếu không khi con cái trưởng thành thì tập
tính đã sâu, bạn mới nghĩ đến việc dạy chúng thì trừ phi phước báo, phước đức,
thiện căn của chúng rất sâu dày, chúng mới có thể nhanh chóng quay đầu, nếu
không thì mấy mươi năm bị ô nhiễm, vừa nghe được văn hóa của Thánh Hiền liền
nhanh chóng quay đầu, thay đổi hoàn toàn, người như vậy rất ít. Thế nên, việc giáo
dục từ nhỏ rất quan trọng. Từ nhỏ thông qua Kinh điển mà giáo dục, trong lúc
giáo dục chúng ta cần chú ý đến một vài vấn đề, tôi xin nêu ra với mọi người
như sau.

Đầu tiên là khi dạy con thì người làm mẹ
cần có thái độ như thế nào? Tôi là một người đang học tập, nên con của tôi là
đồng học với tôi, thậm chí có khi là thầy của tôi, nó là quan chủ khảo ra đề
thi cho tôi, tôi cần phải đưa ra được câu trả lời, sau đó chia sẻ với vị quan
chủ khảo này. Đừng có quan niệm rằng tôi là thầy nó, tôi cần giáo dục đứa con
này. Có rất nhiều lúc con cái sẽ kháng cự, không chịu tiếp thu, bạn cần nên hạ
mình xuống, đặc biệt nếu chúng là con trai thì bạn cần hạ mình, đây chính là sự
khiêm hạ của bạn, không chỉ đơn thuần là đối với chồng, mà đối với con cũng
vậy, hạ mình xuống thấp, sau đó hãy cùng nhau mà học tập. Dù sao thì sức ảnh
hưởng và giáo hóa của văn hóa truyền thống đã bị mai một hơn một trăm năm qua
rồi, thế nên trong xã hội hiện thời rất ít người từ nhỏ được dạy dỗ thâm nhập
vào sự giáo dục của văn hóa truyền thống, rất ít gia đình có gia giáo, có gia
truyền, có gia đạo, có gia quy. Lúc ban đầu khi tôi đưa ra những giáo trình dạy
Nữ Đức như “Nữ Giới”, “Nữ Luận Ngữ”, “Nội Huấn”,  “Nữ Phạm Tiệp Lục”, thì không có người nào hiểu,
không biết đây là cái gì. Tôi còn nhớ năm ngoái khi đưa “Đệ Tử Quy” cho một
giáo sư đại học xem, tôi tặng cho cô ấy sách này, vị nữ giáo sư xem xong hỏi
tôi một câu làm tôi dở khóc dở cười. Cô ấy nói: “Cuốn sách này quả thật là viết
rất hay, câu cú đều rất hoàn hảo, không biết là do ai viết, sao người đó thông
minh đến như vậy?” Đó là giáo sư đại học đã hơn bốn mươi tuổi rồi, lần đầu tiên
đọc sách này. Cho nên, tình hình là như vậy, chúng ta nên giữ lòng khiêm tốn mà
học tập cùng với con. Tôi đã gặp rất nhiều phụ huynh đều than phiền con cái đã
không nghe lời ra sao, đủ thứ vấn đề. Trên thực tế trong lòng họ đã đem bản
thân đặt ở vị trí cao, đem con cái đặt ở vị trí thấp. Nếu như bạn xem con cái
thành Thánh Hiền, xem chúng như thầy giáo ở trước mặt, còn bạn ở vị trí thấp
hơn, dùng thái độ như vậy mà học tập từ chúng thì nhất định sẽ học rất tốt. Tối
hôm qua con của tôi đã trò chuyện cùng tôi, tôi rất cảm ơn hai đứa con của
mình, bởi vì toàn bộ sự học tập của tôi đều là do các con của tôi dẫn dắt. Con
của tôi nói: “Mẹ ơi, con có một tâm sự, tối nay con phải nói với mẹ mới được”.
Tôi hỏi: “Con có tâm sự gì?” Nó nói: “Mẹ ơi, các bạn học trong lớp con không
đoàn kết, các bạn không chơi với nhau, chiều hôm qua còn lén đánh nhau, thầy
giáo không biết việc này” Tôi nói: “Vậy con kể cho mẹ nghe để làm gì?” Nó nói:
“Con học Đệ Tử Quy mà, con phải khuyên các bạn hòa thuận chứ, nhưng con không
biết khuyên thế nào, các bạn rất lợi hại, con cũng hơi sợ”. Tôi nói: “Con nói
đúng rồi, dù sao chúng ta cần có trí tuệ, lúc các bạn đánh nhau con đừng đến tụ
tập, Đệ Tử Quy chẳng phải đã nói “chỗ ồn náo chớ đến gần” đó sao? Con người khi
bị kích động thì ai khuyên họ cũng không nghe, bởi vì kích động là ma quỷ, nơi
đó có ma quỷ đến rồi, con nên tránh xa, đợi đến khi các bạn bình tĩnh trở lại,
con tìm cơ hội mà nói chuyện với các bạn, hoặc là con nghĩ ra biện pháp ảnh
hưởng đến các bạn một chút.” Nó nói: “Như thế này đi, con sẽ đem một vài đĩa
“Những câu chuyện đạo đức” đến trường tặng cho Thầy và bạn học.” Kết quả, con
trai đã kể với tôi rằng hiện tại có ba lớp hai vào buổi chiều không xem hoạt
hình “Tom and Jerry” nữa mà xem hoạt hình “Những câu chuyện đạo đức”, con trai
của tôi rất vui. Giống như Sơ Teresa đã nói, con cái là người thầy tốt nhất.

Thứ hai, việc quan trọng nhất khi dạy con
cái là gì? Dạy người trước hãy dạy mình, chính kỷ rồi mới có thể hóa nhân, thế
nên việc gì thì trước tiên mình hãy làm trước. Khi bản thân mình chưa làm được
mà con cái chỉ ra được điều đó, hoặc là khi chính mình phát hiện ra thì phải
can đảm thừa nhận và tiếp thu. Ví dụ bản thân có những thói quen không tốt,
thay quần áo quăng lung tung, con cái nhìn thấy nói: “Đệ Tử Quy nói rằng nón
quần áo để cố định, mẹ ơi, quần áo của mẹ chưa xếp ngay ngắn. Lúc mới đầu bản
thân còn có thể diện nên sẽ không nói gì hoặc là nói “mẹ có việc gấp”. Kết quả
một ngày nọ phát hiện thấy con cái cũng bắt đầu tùy tiện quăng quần áo, nó nói:
“Mẹ đều là như thế, con cũng có việc gấp”, lúc này mới phát hiện bản thân đã
sai rồi, phải nhanh chóng thừa nhận sai lầm, nói với con rằng: “Con phê bình mẹ
là đúng rồi, mẹ thật là có chút không phải, kỳ thật mẹ đã sai rồi, quần áo cần
phải xếp cho ngay ngắn”. Một khi thừa nhận sai lầm với con, chúng sẽ tiếp nhận
một cách tự nhiên, đồng thời sẽ rất vui vẻ chủ động đi làm những việc này. Đôi
khi thật là cám ơn con cái, ví dụ khi tôi để chúng làm một số công việc, tôi
nói “mẹ rất mệt, mẹ tin rằng con là một đứa con vô cùng thấu hiểu mẹ, con nên
làm gương cho em trai, con nhất định có thể làm được rất tốt.” Bạn nói xong thì
chúng sẽ được nạp thêm sức lực mà lau nhà, làm việc, chạy lên chạy xuống giúp
bạn xách đồ, đặc biệt không sợ vất vả.

Thứ ba, đối với con cái cần động viên khích
lệ nhiều, bớt trách mắng. Thực ra, đối với chồng và nhân viên cũng như thế. Nếu
có thể dạy con tốt thì sẽ có thể dẫn dắt nhân viên tốt, đây là đạo tu thân, tề
gia, trị quốc, việc này cần có trí tuệ. Biểu dương khích lệ cần phải hợp lý,
không được quá nhiều, đừng để lời nói không khớp với sự thật, động viên khích
lệ phải đúng nơi đúng lúc. Khi con cái làm việc tốt cần phải biểu dương khích
lệ kịp thời, đừng để 10 ngày sau mới đột nhiên nhớ ra việc chúng làm rồi mới
khen. Tốt nhất là khen ngay lúc đó, “việc này con đã làm rất tốt! Nên làm như
vậy. Việc làm này thật có nghĩa khí, là một nghĩa cử đẹp”. Khi con biết tắt
đèn, chúng ta sẽ lập tức khen con hôm nay rất tốt, biết tắt đèn tiết kiệm điện,
rất tốt, cần kịp thời khích lệ con. Khi phê bình con cái thì nên phê bình kín
đáo, đối với con trai và con gái cũng đều như thế, thậm chí không được phê bình
con trước mặt cha của chúng. Khi chồng của tôi phê bình con trai, tôi đều tránh
đi nơi khác, anh ấy dẫn con một mình vào thư phòng, còn tôi thì tựa vào cửa ở
bên ngoài nghe ngóng để hiểu được đại khái sự việc, trong lòng biết được việc
gì xảy ra. Bản thân tôi cũng làm như vậy, không bao giờ trách mắng con cái trước
mặt người khác, bởi vì khi ở trước mặt người khác con cái cho dù 8-9 tuổi hoặc
là 2-3 tuổi đi chăng nữa nó cũng sẽ có cảm nhận, nó sẽ ghi nhớ sự việc này. Bạn
đối xử với nó như vậy thì sau này nó đối xử với người khác cũng sẽ như thế. Con
người đều có thể diện, đều có sự tự ái, thế nên không được làm như thế.

Thứ tư, nhất định phải làm cho được bền
lâu, không được “ba ngày đánh cá thì hai ngày đã phơi lưới rồi”. Thông thường
sau khi chúng ta nghe xong một buổi luận đàn, xem xong một đĩa giảng thì tràn trề
nhiệt huyết, lập tức nhanh chóng đi dạy con, hôm nay chỉ muốn đem “Đệ Tử Quy”
và tất cả những điều trong Bách Gia Chư Tử ra dạy hết, qua hai ngày thì bản
thân lại xìu xuống, cũng chẳng quản đến con. Học tập là một cuộc chạy marathon,
mỗi ngày cho dù chỉ dạy một ít, nhưng quan trọng là làm được lâu bền, mỗi ngày
một ít, dần dần mới có sự thay đổi. Vì sao chúng tôi không gọi là giáo dục mà
gọi là giáo hóa nhiều hơn? Vì khí chất của con trẻ được chuyển hóa, tâm niệm
chuyển hóa, hành vi được chuyển hóa một cách âm thầm không hay không biết, cho
nên chúng ta hay lấy việc trồng cây làm ví dụ cho việc trồng người, “mười năm
trồng cây, trăm năm trồng người”. Nếu không có sự tích lũy về thời gian thì sẽ
không thành tựu. Ví như việc đọc tụng Kinh điển, quý tại việc kiên trì, mỗi
buổi sáng đọc một khoảng thời gian thì lâu dài sẽ thuộc. Việc đọc Kinh điển của
con tôi đều do tôi tay nắm tay mà chỉ dạy, không cần dạy quá nhiều, tôi sợ con
quên nên mỗi tuần đều kiểm tra tới lui, vì vậy hiện nay nó đọc Kinh điển rất thuộc.
Mỗi ngày đều đọc tụng, giữ được bền lâu mới là quan trọng. Đạo lý trong Kinh
điển nên cố gắng để con tự mình cảm ngộ, bạn chớ nên gấp gáp đem đạo lý giảng
chi tiết cho chúng. Các con thông qua việc đọc tụng Kinh điển, tự mình sẽ tư
duy cảm ngộ những điều trong Kinh dạy. Chúng ngộ thấu hoặc chưa thấu đáo cũng
không sao, khi chúng giao lưu trao đổi với bạn thì đây là một cơ hội tốt để bạn
dẫn dắt chúng, vì chúng đã có sự mài dũa quán chiếu, tư duy, thấm vào trong
xương cốt. Chứ không phải chúng bị đặt trong tình thế bị động, còn bạn thì cố
hết sức giảng “con phải nên thế này, thế này”, kỳ thực không cần nói mà bản
thân chúng sẽ có sự cảm ngộ, đợi đến khi chúng ngộ được tương đối rồi, bạn hãy
nắm lấy cơ hội giáo dục chúng, chúng sẽ hiểu rõ những đạo lý mà Kinh điển đã
dạy, việc này đối với bạn cũng là một sự nâng cao và nhắc nhở.

THÙ BẤT TRI PHU CHỦ CHI BẤT KHẢ BẤT SỰ, LỄ
NGHĨA CHI BẤT KHẢ BẤT TỒN DÃ. (Tạm dịch: Nếu như trọng nam khinh nữ, không dùng
những đạo lý trong Kinh điển xưa để dạy dỗ con gái thì phụ nữ sẽ không biết
phụng sự chồng và lễ nghi chốn khuê môn. Chồng không thể không phụng sự, lễ
nghi không thể không tuân giữ.)

Trong phần Tiên Chú của Vương Tương có nói
rằng thời bấy giờ do không có sách chuyên dạy cho phụ nữ, nên đã lơ là việc
giáo dục Nữ Đức. Thế nhưng, trai lớn lấy vợ, gái lớn gả chồng. Phụ nữ được gả
làm vợ người ta thì nên làm thế nào để phụng sự chồng, làm thế nào để hiểu lễ
giữ nghĩa? Không có người dạy. Vì thế mới có nhân duyên để Ban Chiêu viết sách
“Nữ Giới”. Chúng ta ngày nay có được lời dạy của cổ thánh tiên hiền mà lại
không ngó ngàng đến, giáo dục Nữ Đức cũng bị lơ là, chẳng phải là đáng tiếc lắm
sao? Không được chỉ chú trọng việc dạy con trai mà lơ là việc dạy con gái. Dạy
con trai con gái đều cần dùng đến ý nghĩa trong điển tịch của Thi, Thư, Kinh,
Truyện mà dạy dỗ, chứ không được căn cứ vào hàm nghĩa của bạn, dục vọng của
bạn, ý riêng của bạn mà dạy dỗ, nếu làm như thế là sai rồi. Vào lúc đó không có
sách dạy phụ nữ nên rất ít phụ nữ biết được “cái nghĩa lớn của việc phụng sự
chồng”, không hiểu “lễ nghĩa khuê môn”. Dạy con gái lúc nhỏ nhất định cần giảng
đi giảng lại những tấm gương về đức hạnh phụ nữ trong “Câu chuyện đạo đức”, có
thể ở nhà cho các con xem đi xem lại phim hoạt hình “Những câu chuyện giáo dục
đức hạnh”. Nếu như sau này có phim hoạt hình chuyên về giáo dục Nữ Đức, ví dụ
như chọn ra trong số hơn 40 câu chuyện trong “Liệt Nữ Truyện” làm phim hoạt
hình riêng cho các bé gái xem, dạy con gái thông qua việc huân tập nhiều lần
như thế có thể bồi dưỡng ra đức nhân trí, trinh thuận, hiền minh của các con.
Nếu như có công ty làm phim hoạt hình nào phát tâm làm thì tôi nghĩ sẽ có công
rất lớn, là một nghĩa cử đem lại sự lợi ích lâu dài. Mở trường dạy Nữ Đức, làm
tọa đàm giáo dục Nữ Đức, lập ra trang web giáo dục Nữ Đức, đây đều là những
việc tốt. Những người có năng lực và sức lực nên phát nguyện làm, lợi mình lợi
người, gia đình của bạn nhất định hưng vượng. “Nhà tích điều thiện ắt có thừa
niềm vui”, để lại cái gì cho con cháu đều không bằng để lại phước báo từ việc
tích đức hành thiện cho chúng. Chúng ta làm mẹ ở nhà dạy dỗ con thì đã có Kinh
điển trong tay, nên không sợ dạy sai, bởi vì Kinh điển đã được truyền thừa qua
mấy ngàn năm rồi, nếu như là cặn bã thì sao có thể được truyền trong mấy ngàn
năm như vậy? Giống như thơ của Lý Bạch và Đỗ Phủ, tôi nghĩ những bài thơ các
ngài ấy đã làm đương thời không phải chỉ có mấy bài được truyền lại đến ngày
nay mà thôi, nhưng vì sao chỉ có thể xem thấy có mấy bài thơ này thôi, vì đây
là những bài tinh hoa nhất được người trong mỗi một thế hệ truyền lại, khi đại
chúng cảm thấy không hay thì bỏ qua bài thơ đó, không có tâm tư mà lưu truyền.
Đặc biệt là do thời xưa việc in ấn không phát triển, in một cuốn sách rất là
phức tạp, những tác phẩm được lưu truyền cho đến ngày nay, chúng ta có thể xem
được cuốn thiện thư như “Nữ Giới” đây, xác thực là có đạo lý bên trong.

ĐẢN GIÁO NAM NHI BẤT GIÁO NỮ, BẤT DIỆC TẾ Ư
BỈ THỬ CHI SỐ HỒ. (Tạm dịch: Nếu như chỉ dạy con trai mà không dạy con gái, há
chẳng phải đã có sự thiên chấp không rõ lý rồi hay sao?)

Ở đây lại nhấn mạnh thêm lần nữa, nếu như
chỉ dạy con trai mà không dạy con gái, như vậy chẳng phải là đã che lấp lễ
nghĩa phép tắc rồi hay sao? Chữ “tế” có nghĩa là che lấp. Nếu chỉ dạy con trai
hiểu lễ nghĩa, mà không dạy con gái thì chính là sự che lấp. Câu nói này được
Ban Chiêu nói trong bối cảnh lịch sử thời bấy giờ. Đặt trong thời đại hiện nay
chúng ta phát hiện ra điều gì? Không những là thời nay con gái không được dạy
mà con trai cũng không được dạy, không có người dạy. Ban Chiêu là nhân vật sống
cách đây gần 2000 năm, bà có thể nói ra câu nói này, nếu như bà sống đến bây
giờ, thì bà sẽ nói “nam nữ đều cần phải dạy, nhưng không có người dạy, đều là
bị che lấp mất rồi.” Con trai thì như thế nào? Xem hoạt hình Nhật Bản, chơi
game, so ăn so mặc v.v. Còn con gái thì càng bị buông xuôi bỏ mặc, thật không
nhẫn tâm mà nhìn. Tương lai, những đứa trẻ này lớn lên sẽ trở thành trụ cột của
dân tộc, liệu chúng có thể gánh vác nổi dân tộc hay không? Chúng có cảm thấy
mình có sứ mạng gánh vác hay không? Chúng ta làm cha mẹ làm sao có thể ăn nói
với tổ tiên đây? Đây là những đứa con do chúng ta dạy ra mà. Thế nên, ngày nay
mỗi một người mẹ cần phải phấn chấn lên, nghĩ đến mình phải dạy con cái điều gì
đây? Dạy chúng ăn uống chơi bời hưởng thụ cuộc đời, tự tư tự lợi tổn người lợi
mình, hay là dạy chúng làm thế nào lập chí, vì cha mẹ, vì gia tộc, vì đất nước,
vì toàn nhân loại mà phụng hiến bản thân.

LỄ, BÁT TUẾ THỦY GIÁO CHI THƯ, THẬP NGŨ NHI
CHÍ Ư HỌC HĨ, ĐỘC BẤT KHẢ DĨ THỬ VI TẮC TAI. (Tạm dịch: Trong sách “Lễ Ký” có
nói: “Con trai từ tám tuổi trở đi thì phải dạy chúng đọc tụng Kinh điển, truyện
ký, đến mười lăm tuổi thì dạy chúng chuyên chí vào học vấn để thành nhân”. Nếu
như có thể giáo dục con trai như thế thì sao không thể dạy dỗ con gái như vậy
chứ?)

Theo cổ lễ, khi con trai con gái lên sáu
tuổi thì dạy chúng học các con số và tên gọi. Vào thời xưa dạy con cái tuyệt
đối không dạy chúng các bài toán khó như thi Olympiad hiện nay, không dạy chúng
học văn tự nhiều như hiện nay chúng phải học Anh Văn, âm nhạc, không dạy những
thứ này. Mà quan trọng nhất là dạy chúng làm thế nào quét dọn, làm việc nhà,
làm thế nào đối nhân xử thế tiếp vật, làm thế nào hiếu thuận với cha mẹ, đây là
ba thứ quan trọng nhất cần phải dạy. Con của bạn có biết làm việc nhà hay
không, đây chính là tiêu chuẩn căn bản nhất của một con người,  “lao động mới biết cảm ân”, tâm cảm ân từ đây
mà bắt đầu, “tứ chi lười nhác, đầu óc phát triển” thì nhất định là đạo đức bại
hoại, chẳng dùng được. Điều thứ hai là dạy chúng đối nhân xử thế tiếp vật, hiểu
được lễ tiết và sự tu dưỡng căn bản nhất để làm người, từ đây để đánh giá một
đứa trẻ có gia giáo hay không. Trong quá trình dạy học của Khổng Tử, ngài xem
trọng đức hạnh đầu tiên rồi mới đến ngôn ngữ. Trong đức hạnh thì “bách thiện
hiếu vi tiên” (hiếu đứng đầu trăm nết tốt), thế nên có thể hiếu thuận cha mẹ
hay không là điều quan trọng. Hai mươi bốn tấm gương hiếu thảo trong “Nhị Thập
Tứ Hiếu” chính là tấm gương để chúng ta dạy con cái học tập, dạy cho chúng học
được cái tâm hiếu là một thể với cha mẹ. Đồng thời, cách nói chuyện với người
khác cũng rất quan trọng, đây cũng là học vấn nền tảng.

Lấy việc ăn cơm mà nói, hiện nay trong gia
đình đều đặt những thức ăn đồ uống ngon lành trước mặt con cái, con cái ăn xong
cơm là đẩy bát sang một bên rồi chạy đi chơi, thế nên vì sao việc ăn cơm vào
thời xưa lại là nội dung để dạy học. Khi con cái vào bàn ăn thì trước tiên phải
xem người lớn đã ngồi vào bàn chưa, người lớn đã cầm đũa chưa, nếu người lớn
chưa cầm đũa thì nó không được cầm đũa. Thức ăn ngon phải để ở trước mặt trưởng
bối, không được phép đem đặt ở trước mặt mình. Ăn cơm xong nếu như muốn rời
khỏi bàn thì phải thưa một tiếng “các vị trưởng bối, xin mọi người cứ từ từ
dùng, con đã ăn xong rồi”, sau đó cúi đầu lui ra. Tiếp điện thoại hay gọi điện
thoại cũng như thế. Hôm qua con trai của tôi gọi điện thoại cho ba của nó, ba
của nó đi công tác, con trai cầm điện thoại lên nói: “Ba ơi, khi nào ba về
vậy?”, sau đó hai cha con nói chuyện, sau khi nó gác điện thoại, tôi đã nói với
nó “ba đang đi công tác ở bên ngoài, mỗi lần con gọi điện thoại trước tiên nên
hỏi ba rằng lúc này ba có tiện nói chuyện điện thoại hay không? Nếu như không
tiện thì con sẽ gọi cho ba sau. Nếu như ba nói là tiện thì con mới nói chuyện
với ba tiếp, sau cùng nên nói với ba một câu, ba ơi, ba vất vả rồi, ba nhớ giữ
gìn sức khỏe, mọi việc ở nhà đều ổn, ba hãy yên tâm, sau đó hãy gác điện
thoại.” Con trai tôi chớp chớp mắt, nghiêng đầu nói: “Sao trước đây mẹ không
dạy con?” Tôi lập tức nhận sai nói với con: “Mẹ xin lỗi, mẹ đã làm không đúng,
hôm nay mẹ đã dạy con, hy vọng sau này con hãy làm như thế, khi ba đi công tác,
con gọi điện thoại cho ba đừng quên câu mở đầu và câu kết thúc như vậy nhé, bởi
vì nếu như ba đang bàn chuyện công việc mà con cứ kể hết chuyện này đến chuyện
nọ thì ba sẽ rất khó xử, con nghĩ xem ba có đang nghe con nói hay không? Trước
tiên con nhớ hỏi ba có tiện nói chuyện điện thoại hay không, và con cũng nhớ
nói hai câu sau cùng để thể hiện lòng yêu thương và quan tâm đối với ba”. Sau
đó con trai của tôi nói: “Dạ, con biết rồi ạ, xin mẹ yên tâm”. Sau đó nó quay
sang nói với đứa em trai ba tuổi của nó rằng: “Em đã nghe chưa? Hai câu này
phải nhớ nói đó nhé.” Đứa em cũng học theo anh: “Dạ, em biết rồi!”.

Những lễ tiết này đều rất nhỏ, nhưng từng
chút từng chút một được tích lũy trong vòng mười năm, hai mươi năm sẽ thành tựu
nên sự giáo dưỡng căn bản nhất của một con người. Vì sao hiện nay điều kiện
kinh tế của người dân Trung Quốc không tệ, đi nước ngoài, rất có tiền, nhưng
tại sao rất nhiều người ngoại quốc, nhất là người Âu Mỹ xem thường người Trung
Quốc, cảm thấy người Trung Quốc nói chuyện ồn ào giống như hét vậy, mua đồ
không chịu xếp hàng, cứ chen lên trước mua, tự tiện xả rác, khạc nhổ, không có
lịch sự lễ tiết. Mà chúng ta còn không cho điều này là xấu hổ, ngược lại xem đó
là vinh dự. Ví dụ như người nam cảm thấy như vậy là có khí khái to lớn, còn phụ
nữ thì cũng to tiếng thành quen, đặc biệt là phụ nữ Đông Bắc thì hơi nghiêm
trọng hơn nữa. Có một lần ở Hong Kong đã đăng một loạt các bức ảnh chụp về
người Trung Quốc đại lục đi Hong Kong khạc nhổ ở bên đường, xả rác, ăn mì gói
trong tàu điện ngầm, đều là những việc thuộc về phép lịch sự. Đều là do từ nhỏ
không được dạy, đây là một sự việc rất phiền phức, từ nhỏ cần phải được dạy dỗ.

Phần Tiên Chú của Vương Tương có nói rằng:
“Theo cổ lễ, lên bảy tuổi thì nam nữ không được ăn chung với nhau, không ngồi
chung với nhau”, đây là quy phạm. Sự phân biệt này để cho nam và nữ tránh được
sự tị hiềm, từ nhỏ đã nuôi dưỡng cái tâm liêm khiết, biết hổ thẹn của người nữ.
Khi bé gái đó lớn lên sẽ không làm ra những việc phạm quy, vượt lễ. Lên tám
tuổi thì con trai vào Tiểu Học, bắt đầu đọc thi, thư, đọc Kinh điển. Mười lăm
tuổi thì vào Đại Học, ở Đại Học thì nghe thầy giáo giảng giải Kinh điển. Cho
nên, khác biệt giữa Tiểu Học và Đại Học chính là lúc học Tiểu Học thì con trẻ
không ngừng đọc tụng, nhưng không cầu giải, đợi đến khi vào Đại Học thì thầy
giáo mới bắt đầu giảng giải, vừa giảng giải vừa dẫn dắt đi du sơn ngoạn thủy,
đi thăm các vị danh sư, đi trải nghiệm để học trò có thể khai ngộ.

“Bé gái lên tám tuổi thì được mẹ dạy lễ
nhượng, dạy may vá thêu thùa, mười lăm tuổi cài trâm, hai mươi tuổi gả chồng”.
Thời xưa, khi bé gái lên tám tuổi thì không được học Tiểu Học, người mẹ chính
là vị thầy trong gia đình dạy con về lễ tiết và lễ nhượng. Chúng ta trong “Liệt
Nữ Truyện” có thể xem thấy rất nhiều phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ quý tộc, khi đi
ra ngoài thì có một Bảo A, tức bảo mẫu kiêm làm thầy dạy của gia đình. Những vị
thầy dạy của gia đình đều dạy về đức hạnh và lễ tiết, ví dụ như khi y phục
không hợp lễ tiết thì vị Bảo A này sẽ lập tức nói cho cô ấy biết. Nếu như cô ấy
làm việc không phù hợp với quy phạm thì Bảo A sẽ lập tức chỉ dạy. Phụ nữ còn
được dạy may vá, thêu thùa. Lên mười lăm tuổi là tuổi sắp lấy chồng nên dùng
trâm cài tóc bới tóc cao lên, không được tùy tiện thả xuống, đến năm hai mươi
tuổi thì gả đi. “Đối với trẻ trai thì biết dùng thi, thư để dạy, há nào lại
chẳng dạy trẻ gái lễ nhượng hay sao?”. Ý nói đối với con trai, chúng ta biết
dùng “Kinh Thi” và sách “Thượng Thư” để dạy, nếu như không dạy con gái lễ
nhượng, không hiểu lễ nghĩa thì nam và nữ sẽ rất khó hòa hợp thành một thể, sẽ
không tương xứng. Giống như mặt trước và mặt sau của bàn tay vậy, đều là một
thể. Mặt này hiểu biết thì mặt kia cũng cần hiểu biết, sau khi trở thành người
một nhà thì có thể hô ứng cùng nhau, chồng làm thế này thì người vợ sẽ biết
cách hô ứng mà làm theo. Bằng ngược lại, nếu như chồng làm thế này mà người vợ
không hiểu thì sẽ phản kháng. Trong xã hội hiện nay, chúng ta đừng nên ỷ y rằng
người chồng sẽ làm như thế, bởi vì người chồng chưa được học, không biết nên
làm như thế nào, vậy chúng ta hãy làm trước, không ngừng thực hành đạo lễ nghĩa
mà Kinh điển đã dạy.

Chương Phu Phụ tổng cộng chỉ có 205 chữ
nhưng hàm nghĩa lại thâm sâu vô biên, cảnh giới tu học của tôi còn rất cạn mỏng
nên trong hai giờ đồng hồ vẫn chưa giảng được rốt ráo, hy vọng mọi người vừa
học, vừa thể ngộ. Bản thân tôi từ lúc bắt đầu giảng thì phần khiến tôi có cảm
xúc sâu sắc nhất chính là đạo vợ chồng, nam nữ mỗi người nên giữ bổn phận của
mình. Bản thân tôi tuy là giảng Nữ Đức, nhưng cũng xin khuyên nam giới trong
thiên hạ nên học Nam Đức. Nam nhi cần có dáng vóc riêng, có thể gánh vác trọng
trách nuôi gia đình, làm rường cột kinh tế trong nhà, làm người có khí phách
lớn, không tính toán so đo, thực sự giống như bầu trời rộng mở vậy, đem ánh
nắng mặt trời và mưa móc đến cho mặt đất, và cũng giống như bầu trời vận hành
có trật tự, xuân hạ thu đông, hai mươi bốn giờ không ngừng nghỉ.

Phụ nữ cũng càng nên như vậy, nhất định cần
phải biết những điều không hay trong tính cách của mình mà kịp thời sửa chữa.
Phụ nữ đều có một số tính cách chung là hâm mộ hư vinh, đố kỵ, nên vì sao hai
từ “đố kỵ” (嫉妒)
đều có bộ “nữ” （女）ở
bên trái, người xưa là nhắm đến phụ nữ mà phát minh ra hai từ này. Người nam
cũng có đố kỵ nhưng phụ nữ đố kỵ nghiêm trọng hơn. Trong gia đình, quan trọng
là phụ nữ không được xử sự dựa vào cảm tính, cảm tình, động một chút là khóc,
trước khóc, sau gào rồi đòi ly hôn, không được như thế. Đời sống hôn nhân cần
đến lý trí, cần dùng chân tâm mà gây dựng như vậy thì vợ chồng mới có thể lâu
bền, gia đình mới có thể hài hòa. Rất nhiều việc nên xem nhạt đi một chút,
không nên nghiêm trọng hóa, vấn đề tạm thời chưa giải quyết được thì thực sự
nghĩ cũng nghĩ không thông, trước tiên cứ để đó, khi nào nghĩ thông rồi thì hãy
đi làm, đồng thời cần phản tỉnh chính mình xem có chỗ nào làm chưa được, hoặc
là làm quá đáng. Giữ cho tâm của chính mình không thiên lệch, thay đổi, khi mới
về nhà chồng thì đối xử với người bên nhà chồng rất tốt, qua hai ngày thì tinh
lực có hạn, không còn tốt nữa, người ta sẽ oán trách bạn, thế nên bạn cần phải
học trung dung, không quá nhiệt tình cũng không quá lạnh nhạt, như vậy là tốt
nhất, đây chính là lễ nghĩa, tức là trước sau đều giữ được mức trung dung.
Chúng ta cần phải thường xuyên xét lại bản thân xem coi có ở trong đạo trung
dung hay không, ví dụ như đối với mẹ chồng lúc đầu thì mỗi ngày thăm một lần,
còn bây giờ thì một tháng cũng không thăm được một lần, như thế không phải là
đạo trung dung, một tuần hoặc mười ngày đến thăm là được, trước sau cần làm
theo quy luật như thế thì rất tốt.

Chương Phu Phụ là một chương rất quan
trọng, nói về Nữ Đức đều nhắc đến chương này, chúng ta cần phải học tập tới
lui, thể hội nhiều lần, hy vọng chúng ta trong lúc học tập chung với nhau có
thể đạt được lợi ích, gia đình hòa thuận, có thể đạt được hạnh phúc, đồng thời
có thể không ngừng nâng cao chính mình, hoàn thiện phẩm cách của chính mình,
sau cùng có thể thành tựu nhân sinh của chính mình, thành tựu thế hệ sau của
mình.

———————-                   

Nữ Đức Vi Yếu –
Chương Ba: Kính Thuận

Chương Ba:
Kính Thuận

Nhãn

Các vị thầy cô giáo tôn kính, xin chào mọi
người. Chúng ta tiếp tục học chương thứ ba của sách “Nữ Giới” là Kính Thuận.

Chương này cũng rất quan trọng, kính thuận
là lễ nghĩa quan trọng nhất trong việc học tập về đức hạnh của người vợ. Trong
phần Tiên Chú của Vương Tương có viết: “Tiền chương đản ngôn phu phụ chi đại
đoan, bất khả bất kính dĩ vi phu chi đạo. Thử chương phương phát minh kính
thuận chi lễ, kính thuận, tức thủ chương ti hạ tập lao chi sự dã”. Ý câu này
nói, chương trước đã nói về đạo chung sống với nhau giữa vợ chồng, trong đạo vợ
chồng đặc biệt nêu ra bổn phận mà người làm vợ cần nên tuân thủ đó chính là lễ
tiết kính thuận. Sự kính thuận này được thể hiện trong hai sự việc mà chương Ti
Nhược đã nhắc đến, một là khiêm hạ, hai là cần lao. Hai việc này cần phải dụng
tâm cung kính, thuận tòng mà làm. “Kính” phải giữ cho được bền lâu, nếu chỉ
cung kính nhất thời thì không phải là cung kính thật sự. Đối với chồng, người
và sự việc xung quanh có thể giữ được tâm cung kính trong một khoảng thời gian,
nhưng thời gian lâu hơn thì không còn giữ được nữa, hoặc là khi gặp sự khảo
nghiệm thì mất đi sự cung kính, vậy thì tâm cung kính đó không phải là cung
kính chân thật. “Thuận” chính là khoan dụ. Thế nào là khoan dụ? Nghĩa là tâm
khoan dung, quảng đại, bản thân từ “dụ” mang ý nghĩa giàu có, sung túc, quảng
đại. Kính thuận là nói về tâm ý, kính là quả, thuận là nhân. Chỉ khi trong tâm
làm được “thuận” thì ở bề ngoài mới có thể biểu đạt được sự cung kính. Nội tâm
lúc nào cũng rất khoan khoái rộng mở, trong tâm sung túc, thanh tĩnh vô nhiễm
thì sẽ dễ dàng thể hiện sự cung kính ra bên ngoài. Nếu trong tâm hẹp hòi, hiểm
trở mà muốn làm ra bộ dạng cung kính thì cũng không dễ dàng.

Phía sau chúng ta sẽ xem xét cụ thể chi
tiết từng câu, xem coi Ban Chiêu đã hướng dẫn cho chúng ta như thế nào.

ÂM DƯƠNG THÙ TÁNH, NAM NỮ DỊ HÀNH. DƯƠNG DĨ
CƯƠNG VI ĐỨC. ÂM DĨ NHU VI DỤNG. NAM DĨ CƯỜNG VI QUÝ, NỮ DĨ NHƯỢC VI MỸ. CỐ BỈ
NGẠN HỮU VÂN: SANH NAM NHƯ LANG, ƯU KHỦNG KỲ UÔNG, SANH NỮ NHƯ THỬ, ƯU KHỦNG KỲ
HỔ. (Tạm dịch: Một âm một dương là đạo của trời đất, tính của âm và dương không
đồng nhau. Người nam thuộc tính dương, người nữ thuộc tính âm. Hai tính âm-dương
không đồng nhau, thế nên phẩm hạnh giữa nam và nữ có sự khác biệt. Dương lấy
cương làm đức tính của nó. Âm lấy nhu là tướng dụng của mình. Người nam lấy
cương cường làm quý, người nữ lấy nhu thuận làm mỹ đức. Thế nên, tục ngữ có
câu: “Sinh con trai mạnh mẽ như sói, mà sợ nó nhút nhát nhu nhược. Sinh con gái
gan nhỏ như chuột mà sợ nó hung dữ như hổ”)

“Âm dương thù tính, nam nữ dị hành” có
nghĩa là thiên tính của nam và nữ vốn là không như nhau. Người nam thuộc tính
dương, có khí chất cương cường. Người nữ thuộc tính âm, có bản tính nhu mì.
Người nam cần lấy khí chất cương cường làm đức tính của mình, người nữ cần dùng
sự nhu thuận làm tướng dụng của mình. Cương cường là mỹ đức của người nam, nhu
thuận là mỹ đức của người nữ, nên tục ngữ có câu: Sinh con trai hy vọng nó mạnh
mẽ như sói mà sợ nó yếu ớt, hèn nhát; sinh con gái thì mong nó giống như chuột,
chứ không mong nó giống như hổ. Kỳ thực nghĩa thâm sâu bên trong không phải là
nói về cái dáng vẻ bề ngoài, chúng ta hãy phân tích cho rõ một chút. Thế nào
mới chân thật là “dương cương chi đức dụng”? Đức dụng của tính cương cường
chính là nói người nam cần toát ra hạo nhiên chính khí (khí khái chánh trực
quảng đại) từ trên thân. Hạo nhiên chính khí lấy trung lương làm thể. Chúng ta
hãy xem chữ “trung” (忠),
bao gồm chữ “trung” (中)
ở trên chữ “tâm” (心),
ý muốn nói tâm trước sau cần luôn luôn ở trong trung đạo, không nghiêng cũng
chẳng lệch. Tôi xin nêu một ví dụ đơn giản nhất, khi vợ chồng chung sống với
nhau, người nam luôn giữ trạng thái trung đạo, không nghiêng về cảm tình, cũng
không phải quá lý trí. Nếu như quá lý trí thì người nữ sẽ cảm thấy anh ấy chẳng
có tình cảm, chẳng có ý vị tình người. Nếu như người nam lại thiên về cảm tình
thì sẽ bị người nữ đánh giá thấp, cảm thấy anh ấy không mạnh mẽ, nhỏ mọn quá,
giống đàn bà quá. Khi xử lý mối quan hệ giữa mẹ ruột và vợ, người nam cần có
thái độ trung đạo, việc gì cũng không được quá nghiêng về phía mẹ hoặc là quá
nghiêng về phía vợ. Mà bất kỳ việc gì cũng phải giữ vững được cái “nghĩa”,
“nghĩa” chính là làm việc phù hợp, đúng mực, cân nhắc khi làm việc, nếu như đó
là việc nhỏ nhặt trong gia đình thì đừng quản, phải biết vỗ về vợ, lấy đại cục
làm trọng. Ví dụ như khi mẹ ruột của mình có vấn đề về đạo nghĩa, vợ mình đã
đúng, lúc này nếu như hoàn toàn nghiêng về mẹ để tận hiếu đạo thì cái hiếu này
là giả, sẽ làm nguy hại đến thế hệ sau. Nếu như con cái của bạn hoặc là người
ngoài nhìn thấy biểu hiện như vậy cho rằng đó là hiếu, rồi đi tuyên dương thì
sẽ dẫn dắt xã hội đi sai đường. Lúc này bạn cần phải khuyên can mẹ ruột của
mình, đồng thời cũng mong vợ mình có thể xử sự một cách hòa hoãn. Đối đãi với
bạn bè cũng cần giữ trung đạo, người nam tương đối nghĩa khí, nếu như bạn bè
mượn tiền thông thường sẽ không chút do dự mà cho mượn. Tôi quen với một ông
chủ ông ty, ông ấy đã nói với tôi một cách đau khổ: “Ôi chao, tôi cho bạn mượn
nhiều nhất là 10 triệu tệ, cho đến bây giờ anh ấy vẫn chưa trả tiền cho tôi”.
Sau đó, ông ấy rất lo lắng mà nói rằng: “Hiện nay tôi đang cần vốn gấp, hy vọng
anh hãy trả tiền cho tôi.” Người bạn của ông ấy đã nói một câu rằng: “Ai bảo
anh cho tôi mượn tiền làm chi, dù sao chúng ta cũng là bạn bè, tôi thực sự
không có khả năng trả, anh hãy cho tôi luôn đi”. Ông ấy rất khổ não, đây không
phải là một số tiền nhỏ. Thế nên, làm bất kỳ việc gì cũng không được nhất thời
nông nổi, mà phải nghĩ xem trong tâm có trung đạo hay không. Có chữ “trung” thì
mới có thể giữ được bản tính tốt đẹp thiện lương, chính là cái đức cương cường
của nam giới.

Tính nhu thuận của phụ nữ là chỉ cho khí
chất nhu hòa, khí chất nhu hòa này chính là xem “nhược” là đẹp. Trong lần giảng
trước tôi đã nói nhiều đến chữ “nhu”, hôm nay tôi xin chia sẻ với mọi người về
chữ “nhược”. Lúc ban đầu tôi cũng không hiểu về chữ “nhược” này, tôi đã tra
nguồn gốc chữ “nhược” trong sách “Thuyết Văn Giải Tự” thì nhận thấy rằng mỗi
một chữ Hán đều là một ký hiệu mang tính trí tuệ, tổ tiên sáng tạo ra chữ này
không phải là sự sáng tạo vô duyên vô cớ mà bên trong nó có hàm nghĩa rất sâu.
Chữ “nhược” này có nguồn gốc từ đâu? Vào thời xưa, ở giữa trục bánh xe có một
bộ phận phụ trợ gọi là dây chằng, bộ phận này được làm từ nhánh cây, tuy mảnh
mai nhưng có độ dẻo dai, sau khi làm xong lấy tay sờ vào sẽ cảm thấy khá làm
mềm nhưng nó có thể chịu đựng được sức nặng của chiếc xe và trục bánh xe, giúp
cho trục bánh xe chuyển động được, người ta gọi vật này là “nhược”. Chúng ta từ
nguồn gốc của chữ “nhược” này có thể nhìn thấy vì sao chữ “nhược” này dùng cho
phụ nữ, ý muốn nói bên trong “nhu” có “cương”, chứ không phải bị va đập là sẽ
gẫy, đó không phải là “nhược” thật sự. Giống như nước sông vậy, nếu dùng đao để
chém đứt thì dòng nước vẫn chảy qua đao rồi tiếp tục chảy mạnh lên phía trước,
không bị chém đứt được. Nó có thể biến thành tròn, vuông. Khi rót vào ly thì
nước có hình tròn, bỏ vào chậu gỗ thì nó có hình vuông, ở bầu thì tròn, ở ống
thì dài nhưng bản tính của nó không hề thay đổi, đây chính là nghĩa gốc của chữ
“nhược”.

“Nam dĩ cường vi quý”. Chúng ta hãy cùng
nhau học về chữ “cường” và “quý”. Thế nào gọi là cường? Thế nào gọi là quý?
“Cường” thật sự không phải là vẻ bề ngoài rất mạnh mẽ, rất có sức mạnh, đó
không phải là “cường”. Mà phía trước đã nói là bên trong phải có đức, tức là
nói trong tâm của người nam phải có nhân đức thì cái gọi là “cường” đó mới là
“cường” thật sự. Thế nào gọi là “quý”? Phú quý thực sự là gì? Chúng ta thường
nói là “hậu giả phú, thanh giả quý”, hậu là chỉ cho tâm địa nhân hậu, người có
tâm nhân hậu là người giàu có đầy đủ. “Thanh giả quý” nghĩa là người có tâm
thanh tịnh thì cao quý, đó chính là phú quý thực sự, chứ không phải là có rất
nhiều tiền, có quyền lực địa vị cao mới là phú quý. Bởi vì tiền tài thì sẽ có
một ngày tán tận, quyền thế rồi cũng có ngày bị khuynh đảo, đến lúc đó phú quý
chẳng còn, bị tiêu mất, không thể giữ được vĩnh cửu, không phải là đồ thật, là đồ
giả, là hư vọng. Đức hạnh phát xuất từ trong tâm, biểu hiện ra bên ngoài là chữ
“phú” của tâm nhân hậu và chữ “quý” của tâm thanh tịnh thì mới là thứ trường
cửu không bao giờ mất. Thế nên, cái “quý” của người nam trước tiên chính là tâm
địa thanh tịnh, không bị ô trọc, được những người xung quanh tôn trọng và yêu
kính, người như vậy mới thực sự là cao quý.

“Nữ dĩ nhược vi mỹ”, từ “mỹ” này có hàm
nghĩa rất sâu, hoàn toàn không phải là khái niệm về tướng mạo xinh đẹp mà người
hiện nay lý giải. Một người phụ nữ có tâm địa nhân hậu, nhân từ, thiện lương và
có trí tuệ thì dung mạo của cô ấy toát ra nét đẹp, nét đẹp này cùng với nét đẹp
về hình dáng bề ngoài là hai khái niệm khác nhau. Vẻ đẹp hình dáng bề ngoài
giống như bông hoa cắm ở trong bình, khi nước trong bình không còn nữa thì hoa
sẽ trở nên khô héo. Nước trong bình chỉ có hạn, tượng trưng cho tuổi tác của
chúng ta, qua tuổi xuân sanh rồi, đến 50-60 tuổi sẽ không thể đẹp được nữa. Cái
đẹp chân thật giống như hoa cỏ mọc sâu từ đất, rễ sâu lá rậm, quanh năm tươi
tốt. Vẻ đẹp chân thật bao gồm hàm nghĩa của bốn từ “chân thiện mỹ huệ”. Bên
trong cái đẹp có sự chân thành, lương thiện, trí huệ, vẻ đẹp này khi người nhìn
thấy không có khởi lòng tà, không dẫn khởi tà tư tà niệm của người khác. Bất
luận là người khác phái hay người cùng phái khi nhìn thấy sẽ sinh tâm ngưỡng
mộ, không suy nghĩ vẩn vơ, bậy bạ. Vẻ đẹp được hình thành từ “chân thiện mỹ
huệ” chính là vẻ đẹp của sự trang nghiêm. Nét đoan trang và độ lượng của người
phụ nữ giống như một vị tiểu thư khuê tú chứ không phải là một cô gái đẹp trong
một gia đình thông thường. Nét đẹp đó càng nhìn càng thấy đẹp, càng lớn tuổi
càng đẹp, không phải khi đã lớn tuổi thì khiến người chán ghét. Trải qua thời
gian, mọi người càng cảm thấy cô ấy có ý nghĩa, đây chính là vẻ đẹp toát ra từ
trong một tâm hồn thuần tịnh thuần thiện, chứ không phải sự xinh đẹp bên ngoài
còn nội tâm thì đầy ắp sự tự tư tự lợi. Đặc biệt thời nay có một số phụ nữ vừa
mở miệng ra là chửi bới, nói chuyện không kiêng nể ai, không xét hoàn cảnh, thời
điểm, nơi chốn. Thế nên, lấy “nhược” làm cái đẹp là chỉ trong tâm có sự dịu
dàng, nhân từ, lương thiện, nhưng thể hiện ra bên ngoài thì vô cùng có trí tuệ,
linh hoạt uyển chuyển, có khả năng phán đoán tình hình, hoàn cảnh khiến người
khác cảm thấy cô gái này có ý tứ, không phải là người bốc đồng xốc nổi, phụ nữ
như vậy mới có uy nghi, khiến người lập tức sinh tâm ngưỡng mộ, nên có câu rằng
“quân tử bất trọng tắc bất uy” (người quân tử không điềm tĩnh thì chẳng có uy
nghiêm).

BỈ NGẠN HỮU VÂN: SINH NAM NHƯ LANG, DO
KHỦNG KỲ UÔNG. (Tạm dịch: “Sinh con trai mạnh mẽ như sói, mà sợ nó nhút nhát
nhu nhược)

Tục ngữ nói, sinh con trai thì mong nó
giống như sói, chỉ sợ nói yếu đuối nhu nhược. Chữ “uông” nghĩa là gầy yếu, chỉ
một loại động vật có xương cốt rất là cong quẹo, hình dung như một người tàn
tật. Vì sao dùng chó sói để hình dung người nam, điều này có rất nhiều ý nghĩa
ở bên trong. Đặc điểm của chó sói là chúng có một ý chí rất kiên trì, chúng có
thể chịu khổ, có cảm giác vô cùng nhạy bén, có thể nhẫn chịu sự thống khổ lớn,
cho dù thế nào cũng không chịu cúi đầu xin tha mạng. Đặc biệt là con sói đầu
đàn rất có trí tuệ, có tài lãnh đạo và tinh thần đoàn đội, khi một con sói xuất
hiện thì bao giờ cũng có một bầy sói ở phía sau, rất có tinh thần tác chiến cùng
đồng đội. Hy vọng người nam có được phẩm chất và phẩm hạnh như thế.

SINH NỮ NHƯ THỬ, DO KHỦNG KỲ HỔ. (Tạm dịch:
Sinh con gái gan nhỏ như chuột mà sợ nó hung dữ như hổ)

Chúng ta biết gan của chuột rất nhỏ, thường
nơm nớp sợ sệt, thế nhưng chuột là loài rất nhạy bén, xử lý sự việc hết sức cẩn
thận. Đồng thời chuột rất biết lo cho gia đình, chúng biết dự trữ lương thực để
đủ ăn đủ uống, khi làm việc không có dã tâm lớn, những điều này hình dung cho
tính cách của phụ nữ. Đặc biệt rất sợ sinh ra con gái thì lại giống như con cọp
mẹ, đây là việc rất đáng sợ. Mặc dù hai sự so sánh trên không hoàn toàn miêu tả
chính xác, bởi vì chỉ là tục ngữ nên chỉ nói lên từ một góc độ nào đó mà thôi,
người nam và người nữ trong xã hội có địa vị khác nhau, công việc khác nhau, sứ
mạng khác nhau, đặc điểm tính cách khác nhau là để phù hợp với thiên tánh riêng
của bản thân họ. Người nam khi sinh ra cần có tính cách mạnh mẽ của dương, còn
người nữ nên có tính cách nhu thuận của âm, điều này là phù hợp với đạo của
trời đất. Trong quá trình học tập, thể tính riêng của nam và nữ cùng với cái
đạo riêng của mỗi người sẽ được nhắc đi nhắc lại. Đồng thời trong quá trình học
tập, hy vọng mọi người có thể vận dụng những đạo lý mà cổ Thánh tiên Hiền đã
dạy chúng ta vào cuộc sống, nếu như sống trái với đạo lý này, ví dụ như là
người nữ nhưng lại muốn mình giống như sói, như hổ thì sẽ hoàn toàn trái ngược
với thiên tánh, kết quả của người ấy sẽ như thế nào? Sẽ không thể nào vui vẻ,
tự tại, không thể hạnh phúc được. Lúc nghe tôi giảng, có một cô cắt tóc rất
ngắn nhìn giống như nam giới, có một hôm cô đến nói với tôi: “Thưa cô, tôi học
Nữ Đức rất muốn giống hình tượng người phụ nữ mà cô đã giảng, rất nhiều người
không hiểu được vì sao tôi để tóc như vậy, nhưng tôi cảm thấy cắt tóc như thế
này rất thoải mái, rất tự tại, cũng không cần chải chuốt, cô xem tôi có nên giữ
kiểu tóc này hay không?” Sau đó tôi nói: “Nếu như chị đã học Nữ Đức rồi, vậy
thì người khác sẽ xem chị như một tấm gương, mỗi lời nói hành động của chị,
cách ăn mặc trang điểm của chị sẽ ảnh hưởng đến cách nhìn của người khác đối
với Nữ Đức, nếu như chị nghĩ như vậy thì hãy buông xuống sở thích của mình mà
thành tựu lòng tin của mọi người đối với Nữ Đức, đây không phải là việc của
riêng một cá nhân.” Bao gồm cả chính tôi cũng như vậy, bản thân tôi cũng có
những sở thích riêng, thế nhưng nếu như trong quá trình hoằng dương Nữ Đức, đại
chúng mong rằng thông qua sự hành trì và cách ăn mặc của tôi nhằm tạo nên niềm
tin đối với đức hạnh này thì tôi cần phải phối hợp với mọi người, không nên cho
rằng tôi thích như thế này, như vậy sẽ không tốt, cần phải biết buông xuống sở
thích của bản thân. Trong quá trình này, tôi tin rằng rất nhiều giáo viên hoằng
dương văn hóa truyền thống đã buông xuống rất nhiều sở thích của bản thân họ,
hưởng thụ của bản thân, thậm chí là sự nghiệp của bản thân chỉ với mục đích là
để cho mọi người có thể tiến xa hơn. Có một cô giáo đã gửi cho tôi một bức
tranh chữ ghi rằng: “Yêu thương cha mẹ mình thì cũng yêu thương cha mẹ người,
yêu thương con cái của mình thì cũng yêu thương con cái của người”. Câu nói này
làm tôi suy nghĩ rất lâu, khi nhìn thấy cha mẹ và con cái của mình, câu nói này
đã hiện lên trong lòng tôi, chính mình âm thầm lập chí, vì các người con trong
thiên hạ biết hiếu kính cha mẹ, vì các người mẹ trong thiên hạ biết dạy dỗ con
cái nên người tôi sẽ buông xuống tất cả hưởng thụ của mình, buông xuống tự tư
tự lợi, hy vọng chính mình có thể làm được “học vi nhân sư, hành vi thế phạm”.

Bởi vì trong quá trình dạy dỗ con cái tôi
thường xét lại chính mình giáo dục con cái như thế này có như lý như pháp hay
không? Khi tôi giảng bài cho mọi người có khiến mọi người nhận được lợi ích
chân thật hay không? Phải chăng con cái của người khác cũng gặp phải vấn đề
tương tự mà người làm mẹ không biết nên xử trí thế nào? Những câu hỏi như vậy
thật sự có lúc đã làm đầu óc tôi thức tỉnh, không còn chấp trước vào cách nghĩ
của chính mình, sẽ biết “hành hữu bất đắc phản cầu chư kỷ” (làm việc không
thành xét lại chính mình). Kỳ thật phải cám ơn con trai của tôi, nếu như mọi
mặt nó đều tốt cả, không có một chút khuyết điểm gì thì chẳng có gì để dạy cả,
người khác sẽ nói “con của cô thiên tính tốt như vậy, còn con của tôi thì không
được thế”. Con trai của tôi cứ ra hết bài thi này đến bài thi khác cho tôi, để
tôi giải quyết, sau đó chia sẻ với mọi người làm thế nào để tìm ra đáp án. Thế
nên, con người cần nên cảm ân hết thảy nghịch cảnh và nghịch duyên, trong
nghịch cảnh con người thường tiến bộ nhanh hơn. Nếu như bạn có một người mẹ
chồng xét nét nghiêm khắc, hoặc là một người chồng tối ngày bận rộn làm ăn
chẳng chút quan tâm, có một đứa con không chịu nghe lời, thì gia đình sẽ giống
như phòng thi, mỗi người xuất hiện chính là vị quan ra đề cho bạn, đề ra càng
khó thì điểm số bạn ghi được sẽ càng cao, nếu như chúng ta than đề ra phức tạp
không muốn trả lời, thậm chí bỏ thi thì chẳng phải là việc ngu ngốc hay sao?
Tôi phát hiện rằng những vấn đề mà bạn chưa giải quyết được trong đời sẽ luôn
xuất hiện bên bạn, bạn có trốn cũng trốn không được. Con người đến với thế gian
này cần phải có dũng khí mà đối diện, giải quyết, mà đáp án duy nhất để giải
quyết đó chính là sự tin tưởng vào tình yêu, dụng tâm mà yêu thương, tâm yêu
thương chính là câu trả lời cho tất cả.